Η ελληνική οικογένεια ως θεσμός «κοινωνικής ανοσίας» στην πανδημία

O κορωνοϊός SARS-CoV-2 έχει εισέλθει στη ζωή μας από τις αρχές του προηγούμενου έτους προκαλώντας μια εκτεταμένη πανδημία με πολύ μεγάλο αριθμό απωλειών σε πολλούς τομείς. Παράλληλα με τα δεινά που μας έχει προκαλέσει, έχει αναδείξει πόσο μεγάλη σημασία έχει για την αντιμετώπιση μιας υγειονομικής κρίσης το να προτάσσουμε το συλλογικό από το ατομικό συμφέρον. Βιώνουμε όλοι μας εδώ και περίπου ενάμισι έτος το γεγονός ότι για την προστασία μας έναντι του κορωνοϊού δεν αρκεί η τήρηση των προληπτικών μέτρων μόνο από μεμονωμένα άτομα ή ένα μικρό ποσοστό συνανθρώπων μας, αλλά απαιτείται συλλογική συμμετοχή και ευαισθησία. Στην περίοδο που διανύουμε αυτό αναδεικνύεται σε πολλούς τομείς αναφορικά με την τήρηση των προληπτικών μέτρων, την πρόθεσή μας για εμβολιασμό, τη στάση μας έναντι των ευπαθών ομάδων ή τη συμμετοχή μας στη διασπορά ανυπόστατων σεναρίων αναφορικά με τον κορωνοϊό και τους τρόπους αντιμετώπισής του.

Στην κρίση της πανδημίας, η ελληνική κοινωνία επέδειξε υπεύθυνη στάση και ειδικότερα στην περίοδο του πρώτου κύματος η ανταπόκριση στα προληπτικά μέτρα, παρότι περιορισμοί τύπου απαγορευτικού ήταν πρωτόγνωροι, ήταν υποδειγματική. Παρόμοια και κατά τη διάρκεια του δεύτερου και τρίτου κύματος η ευαισθητοποίηση της κοινότητας ήταν πολύ ικανοποιητική, αν συνυπολογίσουμε την κόπωση λόγω της μακράς διάρκειας των περιορισμών και, γενικότερα, των επιπτώσεων της πανδημίας. Σύμφωνα με τα χείλη των ειδικών που είχαν σαφή εικόνα αναφορικά με την τήρηση των μέτρων και σε άλλες γεωγραφικές περιοχές, στη χώρα μας η ευαισθητοποίηση της κοινότητας ήταν σαφώς πιο ικανοποιητική από άλλες χώρες της Ευρώπης, γεγονός που είναι ακόμα πιο εντυπωσιακό αν αναλογιστούμε ότι στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη η τήρηση των κανόνων αποτελεί κοινή συνήθεια σε σχέση με τους μεσογειακούς λαούς.

Αναζητώντας τις αιτίες για τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση της ελληνικής κοινωνίας, σίγουρα δεν μπορούμε να εξαιρέσουμε τους ισχυρούς δεσμούς της ελληνικής οικογένειας που παραδοσιακά αποτελούν στήριγμα σε οποιουδήποτε είδους κρίση. Αναλογιζόμενοι την εμπειρία μας από την πρόσφατη οικονομική κρίση, η ελληνική οικογένεια αποτέλεσε στήριγμα και σημαντικό πυλώνα εξόδου από την κρίση. Σε εκείνη την περίοδο οι μεγαλύτεροι σε ηλικία στήριξαν τους νεότερους, ενώ στην τρέχουσα κρίση ήταν η σειρά των νεότερων να ανταποδώσουν τη στήριξη προασπίζοντας με τη συμπεριφορά τους την υγεία των γηραιότερων.

Ο ανθρώπινος παράγοντας έχει τονιστεί από την αρχή αυτής της κρίσης ως καθοριστικής σημασίας παράμετρος για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Οι στενοί οικογενειακοί δεσμοί δεν αποτελούν τη μοναδική παράμετρο που έπαιξε ρόλο στην ανθρώπινη συμπεριφορά για την ευαισθητοποίηση της κοινότητας στη χώρα μας, ήταν όμως ένας από τους σημαντικούς λόγους δημιουργίας κοινωνικής ανοσίας που, απουσία της βιολογικής, μας προστάτευσε από πολύ χειρότερα εν μέσω μιας μακροχρόνιας υγειονομικής κρίσης.

Θα αναλογιστεί κανείς ότι ο αριθμός των κρουσμάτων και των απωλειών σε ανθρώπινες ζωές ήταν σημαντικός κατά το δεύτερο και τρίτο πανδημικό κύμα, κάτι που σε απόλυτη κλίμακα είναι ορθό, αλλά συγκρίνοντας τις επιδόσεις μας με άλλων ευρωπαϊκών χωρών είναι σημαντικά καλύτερες, παρότι στην αρχή της πανδημίας ήμασταν υποδεέστεροι σε τεχνικά μέσα και ανθρώπινους πόρους. Οι ισχυροί δεσμοί που μας συνδέουν αποτέλεσαν έναν από τους λόγους που υπερκάλυψαν το κενό και μας κατέταξαν αρκετές θέσεις εμπρός από τους «ισχυρότερους» εταίρους μας.

Μπορεί ως άνθρωποι ετούτης της χώρας να διαθέτουμε ιδιαιτερότητες και μειονεκτήματα, παρ’ όλα αυτά, εκτός από την ευλογημένη γεωγραφία μας, που σύμφωνα με διακεκριμένους γεωγράφους, όπως ο Jared Diamond, ήταν η αιτία δημιουργίας λαμπρών πολιτισμών και τεχνολογικών επαναστάσεων, διαθέτουμε χαρακτηριστικά που μπορεί να μας προσφέρουν «ανοσία» σε διαφορετικών ειδών κρίσεις. Αρκεί να αναλογιστούμε τον κίνδυνο και να ενεργοποιήσουμε εγκαίρως την κοινωνική μας συνείδηση. Προς το παρόν, μας είναι αναγκαία περισσότερο από πότε για να τρέξουμε με ασφάλεια το τελευταίο μίλι της πανδημίας. Είναι καιρός να χτίσουμε και τη βιολογική μας ανοσία προκειμένου να επαναφέρουμε στην πρότερη κατάσταση τους κοινωνικούς και οικογενειακούς μας δεσμούς…

*O Δημήτρης Παρασκευής είναι αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής ΕΚΠΑ, μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων