Στη Ρωσία, όλα είναι υπό έλεγχο

«Ζητώ να θεωρηθεί η Ρωσική Ομοσπονδία υπεύθυνη για τον θάνατό μου».
Αυτό το μήνυμα ανέβασε στις 2 Οκτωβρίου του 2020 στον λογαριασμό της στο Facebook η Ιρίνα Σλάβινα, ιδρύτρια και αρχισυντάκτρια του ανεξάρτητου ειδησεογραφικού ιστότοπου «Κόζα Πρες» στο Νίζνι Νόβγκοροντ, μία μεγάλη βιομηχανική πόλη πάνω στον Βόλγα, πριν αυτοπυρποληθεί μπροστά στο τοπικό αρχηγείο της αστυνομίας. Μήνες την παρενοχλούσαν οι Αρχές, αστυνομικές και δικαστικές, επιβάλλοντάς της το ένα πρόστιμο μετά το άλλο, τη μία καταδίκη μετά την άλλη – για τον απλό λόγο ότι το «Κόζα Πρες» σεβόταν το σύνθημά του, «Ούτε λογοκρισία, ούτε εντολές από ψηλά», και η ίδια έγραφε για όλα όσα δεν λειτουργούσαν στην περιοχή της. Μία ημέρα πριν αυτοπυρποληθεί, αστυνομικοί είχαν εισβάλει στο διαμέρισμά της κατάσχοντας μπλοκ σημειώσεων, υπολογιστές και τηλέφωνα, τόσο της Σλάβινα όσο και του συζύγου και της κόρης τους. «Ο τρόμος έχει τυποποιηθεί στο πνεύμα της κοινωνίας», κατήγγειλε η «Νόβαγια Γκαζέτα», αυτός ο φάρος της ελευθεροτυπίας στη Ρωσία – που έχει δει τουλάχιστον πέντε δημοσιογράφους της να δολοφονούνται την τελευταία εικοσαετία. «Είναι σαφές ότι την εξανάγκασαν στην αυτοκτονία» κατήγγειλε ο Αλεξέι Ναβάλνι, από το Βερολίνο όπου ανέρρωνε τότε από δηλητηρίαση με νευροτοξικό παράγοντα Νόβιτσοκ – πριν επιστρέψει στη Ρωσία και κλειστεί στη σωφρονιστική αποικία του Ποκρόφ για μία σειρά από αίολες κατηγορίες.

«Ενα φριχτό τέλος είναι καλύτερο από τη φρίκη χωρίς τέλος».
Αυτό δήλωνε στα μέσα του περασμένου Ιουνίου ο Ντμίτρι Σιμάκοφ, ένας από τους πέντε αρχισυντάκτες της «Βεντομόστι» που προτίμησαν να παραιτηθούν συλλογικά παρά να δεχθούν τη λογοκρισία και τα κατευθυνόμενα ρεπορτάζ τα οποία επέβαλε ο νέος διευθυντής σύνταξης Αντρέι Σμάροφ: η «Βεντομόστι», μία αξιοσέβαστη οικονομική εφημερίδα που είχε ιδρυθεί το 1999, ελεγχόταν για χρόνια από τη Dow Jones & Company και τους «Financial Times» και φημιζόταν για την ανεξαρτησία της έναντι του Κρεμλίνου, είχε εξαγοραστεί τρεις μήνες νωρίτερα από δύο επιχειρηματίες φίλα προσκείμενους σε αυτό, τελούσε πλέον ουσιαστικά υπό τον απόλυτο έλεγχο της Rosneft και του αφεντικού της, Ιγκόρ Σετσίν, άλλως γνωστού και ως alter ego του ρώσου προέδρου. Ηταν η κορύφωση του δεύτερου κύματος καταστολής της ελευθερίας του Τύπου από το καθεστώς Πούτιν: κατά την πρώτη προεδρική θητεία του, μεταξύ 2000 και 2004, ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε φροντίσει να θέσει υπό τον έλεγχό του, ενίοτε με άγριο τρόπο, τα σημαντικότερα τηλεοπτικά δίκτυα, που εθνικοποιήθηκαν ή μεταφέρθηκαν σε φιλικά χέρια· ακολούθησε, στα μέσα της δεκαετίας του 2010, η καθυπόταξη των μεγάλων εφημερίδων. Τα μικρομεσαία ανεξάρτητα Μέσα όμως παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ανεκτά, δεν είχε ακόμα ξεκινήσει ο μεγάλος πόλεμος.

«Ο χαρακτηρισμός “πράκτορας του εξωτερικού” είναι ισοδύναμος με τον “εχθρό του λαού” της σταλινικής περιόδου».
Αυτό το σχόλιο έκανε προ ημερών στον ανταποκριτή της «Monde» ο 52χρονος Αλεξάντερ Γκούμπσκι, ένας από τους πέντε αρχισυντάκτες που είχαν εγκαταλείψει πέρυσι τη «Βεντομόστι», μαζί με αρκετούς ακόμα δημοσιογράφους της, για να ιδρύσουν λίγο μετά τον «VTimes», έναν ανεξάρτητο οικονομικό ειδησεογραφικό ιστότοπο που ξεχώρισε γρήγορα για τη σοβαρότητά του, απέκτησε σύντομα ένα πιστό κοινό μερικών δεκάδων χιλιάδων, και φιλοδοξούσε να γίνει κερδοφόρος μέσα σε μία τριετία. Δεν θα έχει βέβαια αυτή την ευκαιρία. Ο «VTimes» χαρακτηρίστηκε τον Μάιο από τις Αρχές «πράκτορας του εξωτερικού», με βάση τον διαβόητο πια νόμο του 2018, και μοναδικό επιχείρημα το γεγονός ότι το όνομα τομέα του είχε αγοραστεί από την Ολλανδία. Και έτσι έγινε αμέσως τοξικός, πηγές και διαφημιζόμενοι τράπηκαν σε φυγή, το οικονομικό του μοντέλο καταστράφηκε και, το χειρότερο, σε όλα τα σενάρια που μελέτησε η διεύθυνση προκειμένου να παραμείνει ο ιστότοπος ζωντανός, υπήρχε ένα σημαντικό ρίσκο ποινικών διώξεων εις βάρος των εργαζομένων. Γίνονται άλλωστε όλο και συχνότερες οι διώξεις εναντίον δημοσιογράφων στη Ρωσία: μόνο μέσα στους τελευταίους μήνες, ο Εντουαρντ Χμομίν καταδικάστηκε σε οκτώ χρόνια φυλάκιση για εκβιασμό και πορνογραφία, αλλά ουσιαστικά για ένα ντοκιμαντέρ που υπέγραψε με θέμα την κλοπή πετρελαίου από αξιωματούχους της περιοχής του, της Χαντίας-Μανσίας· ο Ρομάν Ανίν, από τον ερευνητικό ιστότοπο «IStories», διώκεται επειδή έγραψε για το γιοτ της συζύγου του Ιγκόρ Σετσίν· ο Αρσένι Βεσνίν, από το παράρτημα του ραδιοφωνικού σταθμού Ηχώ της Μόσχας στην Αγία Πετρούπολη, διώκεται για ένα ρεπορτάζ όπου αποκάλυψε ότι αστυνομικοί είχαν φάει χάμπουργκερ που προορίζονταν για κρατούμενους διαδηλωτές· τέσσερις συντάκτες της φοιτητικής εφημερίδας «DOXA», όλοι φοιτητές, τελούν σε κατ’ οίκον περιορισμό επειδή η εφημερίδα κάλυψε τον Απρίλιο τις διαδηλώσεις υπέρ του Ναβάλνι· και ο κατάλογος δεν είναι εξαντλητικός, κάθε άλλο. Στις 3 Ιουνίου, λοιπόν, ο «VTimes» ανακοίνωσε ότι κλείνει, και έκλεισε πράγματι αυτό το Σάββατο. Πολλοί μιλούν για μία νέα, σφοδρή επίθεση του Κρεμλίνου εναντίον των ανεξάρτητων Μέσων, ενόψει και των ρωσικών κοινοβουλευτικών εκλογών του Σεπτεμβρίου.

Ετσι, για να θυμηθούμε λίγο με ποιον άνθρωπο θα συνομιλήσει αύριο στη Γενεύη ο Τζο Μπάιντεν. Αν και όσοι ήθελαν να γνωρίζουν, γνώριζαν ήδη. Οι υπόλοιποι, ας τα βρουν με τη συνείδησή τους.