«Στην τέχνη και στη ζωή το κλειδί είναι το παιχνίδι»

Χορεύτρια, χορογράφος, δασκάλα χορού, συν-ιδρύτρια (με τον Γιόζεφ Φρούτσεκ) της ομάδας RootlessRoot, η Λίντα Καπετανέα βρίσκεται σε διαρκή κίνηση παρακολουθώντας αλλά και συμβάλλοντας στη σύγχρονη χορευτική δημιουργία. Από τον Σεπτέμβριο του 2017 ανέλαβε και την καλλιτεχνική διεύθυνση του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας. Και με αφορμή την παρουσίαση του φετινού προγράμματος με τίτλο «Σε κίνηση. Διαρκώς σε κίνηση. Μαζί; Ή μόνοι;» συναντηθήκαμε από κοντά. Και η αίσθηση της εγγύτητας προέκυψε από τη συζήτησή μας για τη γλώσσα του χορού και τη δύναμη του σώματος. Και την προσπάθειά της να δώσει ακόμη και στο μη ειδικό κοινό δυνατότητες να δουν με άλλη ματιά τον χορό, ως τη συλλογική εμπειρία.

Τι σας πρόσφερε η εμπειρία της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του φεστιβάλ χορού Καλαμάτας;

Η πρώτη χρονιά ήταν η πιο δύσκολη γιατί έπρεπε να γνωρίσω την ομάδα συνεργασίας και να κατανοήσω ότι οι επιλογές περνάνε από διοικητικά συμβούλια όπου βγαίνουν οι αποφάσεις. Είχα δει πολλά έργα και είχα ανυπομονησία να τα βάλω στο πρόγραμμα, που ήταν το πιο εύκολο για την επόμενη διοργάνωση. Το επόμενο, που ήταν το 25ο του φεστιβάλ, δώσαμε έμφαση στην επέτειο. Πέρυσι, το 26ο ήταν σαν να είχα φτιάξει δύο φεστιβάλ μαζί, γιατί ήρθε η πανδημία και μετά άλλαξαν οι ημερομηνίες και για ορισμένες ομάδες υπήρξαν ακυρώσεις. Φέτος το προγραμμάτισα με τη σκέψη ότι θα είχε τελειώσει η πανδημία και ξαφνικά είδαμε ότι αυτό συνεχίζεται. Κάθε φεστιβάλ ήταν διαφορετικό στις καταστάσεις του, και αυτό ήταν το ωραίο της εμπειρίας. Σε βάζει σε εγρήγορση για να είσαι έτοιμος στο τι θα σου συμβεί.

Δημιουργεί και μια συνθήκη αυτοσχεδιασμού που ως μέθοδο οι χορευτές την έχουν καλλιεργήσει;

Μετά και από το φετινό συνειδητοποίησα ότι πρέπει να είμαι έτοιμη για όλα στο πώς θα μπορέσω να βρω λύση ακόμα και αν προκύψει κάτι της τελευταίας στιγμής. Δεν έχω χρόνο να παγώσω στο φεστιβάλ. Και γενικά στη ζωή μου, γιατί θέλω να βρίσκω λύση και να μην πέφτω ψυχολογικά, ώστε να βοηθάω και όλη την ομάδα να το βγάλουμε εις πέρας.

Πώς ξεκινήσατε;

Ξεκίνησα κάπου εδώ κοντά, στην ΚΣΟΤ, την Κρατική Σχολή Χορού. Στα 16 μου έδωσα εξετάσεις. Πριν δεν είχα κάνει καθόλου χορό. Εκανα πρωταθλητισμό ενόργανη γυμναστική από μικρή. Αλλά ψήλωσα, οπότε αναγκαστικά έπρεπε να σταματήσω, ενώ μου άρεσε πολύ να γυμνάζομαι. Από πέντε χρόνων όλη μου τη ζωή βρισκόμουν στα γυμναστήρια, μαζί με την αδελφή μου. Εκείνη συνέχισε, πέρασε Γυμναστική Ακαδημία. Ομως εγώ έπρεπε να κάνω κάτι άλλο και τότε μας πρότειναν την ΚΣΟΤ για να κάνω χορό. Τον πρώτο χρόνο δεν μου άρεσε καθόλου ο χορός, γιατί όλα ήταν κλασικά, όλα τεντωμένα, τα μαλλιά πιασμένα σε κοτσάκια, δεν υπήρχε το σώμα ως φυσική κίνηση. Λόγω της γυμναστικής όμως έχω πολλή πειθαρχία και θέλω αν αρχίσω κάτι να του δώσω χρόνο. Γιατί αυτό είναι η ενόργανη, επανάληψη μιας άσκησης. Είχα μάθει να ξεκινάω κάτι και να του δίνω χρόνο για να δω το αποτέλεσμα. Ξεκίνησα λοιπόν χωρίς πίεση και ήρθε σιγά-σιγά, πολύ ομαλά η αγάπη μου για τον χορό.

Και μετά;

Συνεργάστηκα για δύο χρόνια με ελληνικές ομάδες, πήρα την υποτροφία του ΙΚΥ και πήγα στη Νέα Υόρκη. Εγιναν όλα ξαφνικά, και αυτό ήταν αντίθετο με τον χαρακτήρα μου. Μου αρέσει ο έλεγχος, η ρουτίνα τού να κάνω τα ίδια πράγματα. Βρέθηκα εκεί και δεν ήξερα τι να πρωτοκάνω. Εκείνη την εποχή τη δεκαετία του ’90 η Νέα Υόρκη ήταν το κέντρο του χορού. Για δύο χρόνια έκανα παντού μαθήματα και συνεργάστηκα με μια πρώην χορεύτρια της Τρίσα Μπράουν, την Ιρέν Χούλτμαν, είδα πολύ κόσμο, γνώρισα διαφορετικά πράγματα. Την αγάπησα τη Νέα Υόρκη επειδή είχε όλη αυτή την ενέργεια των ανθρώπων. Ομως ήθελα να γυρίσω πίσω στην Ελλάδα. Οχι γιατί θεωρούσα ότι ήμουν έτοιμη και είχα μάθει αρκετά. Ποτέ δεν θα το πω αυτό. Είχα γεμίσει αρκετά από την πόλη. Αλλά μου έλειπαν οι δικοί μου. Γύρισα Αθήνα, χόρευα σε μια ομάδα και στη συνέχεια βρέθηκα στο Βέλγιο πάλι ξαφνικά με δύο βαλίτσες και μπήκα στην ομάδα του Βιμ Βαντεκέιπους για τέσσερα χρόνια.

Ποια μέθοδο ακολουθήσατε για να δημιουργηθεί ο εαυτός σας ως χορεύτρια και δημιουργός της ομάδας RootlessRoot;

Εκεί στην ομάδα του Βιμ Βαντεκέιπους γνώρισα τον σύζυγό μου, τον Γιόζεφ Φρούτσεκ. Χορεύαμε μαζί στην ίδια ομάδα. Παράλληλα οι περιοδείες που είχαμε με την ομάδα μάς άφηναν αρκετό ελεύθερο χρόνο. Καθώς είχαμε κοινά ενδιαφέροντα στον τρόπο της πρακτικής, ξεκινήσαμε να χορεύουμε μαζί ένα ντουέτο. Αρχισε να βγαίνει ένα πολύ ωραίο υλικό από τον τρόπο που δουλεύαμε με το σώμα. Μετά ήρθε η στιγμή που κάναμε το πρώτο μας παιδί και γυρίσαμε στην Ελλάδα. Ξεκινήσαμε να διδάσκουμε στην ΚΣΟΤ και η καθημερινή μας επαφή με τα παιδιά άνοιξε περισσότερο τους ορίζοντες μας. Είναι άλλο να κάνεις ένα σεμινάριο όπου βλέπεις τον άλλον στον καλύτερό του εαυτό και διαφορετικό να βλέπεις ένα παιδί να εξελίσσεται κατά τη διάρκεια όλης της χρονιάς. Το βλέπεις και στα καλά του αλλά και στις χειρότερες διαθέσεις. Αντίστοιχα μας έβλεπαν και τα παιδιά για τρία χρόνια. Ετσι ξεκινήσαμε να βλέπουμε και να παρατηρούμε τα σώματά τους εκτιμώντας ότι δεν αρκεί να μάθουν μόνο μία τεχνική, αλλά θα πρέπει να τους προετοιμάζουμε να βλέπουν πώς θα εξελιχθεί το σώμα τους ως χορευτών. Τους μαθαίναμε να προγραμματίζουν την ενέργειά τους ώστε το σώμα τους να αντέξει έως το τέλος της χρονιάς. Το μάθημα χορού χρειάζεται μυϊκή, πνευματική και ψυχολογική προεργασία. Είναι σημαντικό επίσης να τους αφήσεις να εξελίξουν το ταλέντο και το σώμα τους μέσα από τον αυτοσχεδιασμό τους, και όχι να παίρνουν πάντα υλικό από εμένα. Ετσι τους στερώ να δουλέψουν πάνω στο ένστικτο για να καταλάβουν κάτι. Μέσα από αυτή τη μέθοδο ξεκίνησε σιγά-σιγά το Fighting Monkey.

Τι είναι το Fighting Monkey;

Η πρακτική Fighting Monkey γεννήθηκε από την ανάγκη μας να διατηρούμε νέο το σώμα και το μυαλό μας σε βάθος χρόνου, γεμάτο ενέργεια, δημιουργικότητα, φαντασία, ικανό να δίνει λύσεις στα δύσκολα και να μένει ανθεκτικό στις πιέσεις του περιβάλλοντος, ικανό πάνω απ’ όλα να προσαρμόζεται σε κάθε συνθήκη. Και εγώ και ο Γιόζεφ έχουμε αθλητικό υπόβαθρο με σπουδές στον χορό και το θέατρο αντίστοιχα. Ως αθλητές και καλλιτέχνες πρέπει διαρκώς να ασκούμε το σώμα μας και να αποκτούμε δεξιότητες σχετικές με τη δουλειά μας αλλά και τους άλλους ρόλους που έχουμε στη ζωή μας. Είμαστε έτσι αναγκασμένοι να ακολουθούμε πολλές φορές βαρετές συνήθειες που κρατάνε το σώμα μας δυνατό. Από τη στιγμή που γνωριστήκαμε και αποφασίσαμε να ιδρύσουμε την ομάδα μας, τους RootlessRoot, προσπαθήσαμε να θέσουμε σε αμφισβήτηση πολλές από τις αρχές με τις οποίες είχαμε εκπαιδευτεί: πώς θα μπορούμε να χορεύουμε και γενικά να κινούμαστε σε μεγάλη ηλικία και να μην έχουμε ημερομηνία λήξης σε αυτό που τόσο αγαπάμε; Πώς θα αντέξουμε; Πώς θα καταφέρουμε να πραγματοποιήσουμε τα όνειρά μας, τόσο τα καλλιτεχνικά όσο και άλλες αποφάσεις ζωής με τον χρόνο, την ενέργεια και την αφοσίωση που καθετί απαιτεί; Από πού θα αντλούσαμε ενέργεια; Το Fighting Monkey είναι η ερευνά μας πάνω σε αυτά τα ερωτήματα που είναι κοινά σε κάθε άνθρωπο. Αφορούν την παρατήρηση της υγείας, της γήρανσης, της ανάπτυξης της δύναμης, της ανάπτυξης δεξιοτήτων, της αντοχής, της δημιουργικότητας, της φαντασίας και της εφευρετικότητας, απαραίτητα στοιχεία για την επιβίωση και την εξέλιξή μας.

Η πρακτική αυτή απευθύνεται στο κλειστό σύστημα χορευτών και χορογράφων;

Φτιάχνουμε με τη βοήθεια ειδικών, όπως πρωταθλητές, επιστήμονες και καλλιτέχνες, πρωτότυπα, ανορθόδοξα, αναπάντεχα και ταυτόχρονα πολύ απλά παιχνίδια για να τεστάρουμε τις δυνατότητές μας σε φυσική κατάσταση, μνήμη, ταχύτητα, ελαστικότητα, φαντασία, αντοχή, υπομονή, προσαρμοστικότητα. Δουλεύουμε με όλους και την εξελίξαμε εδώ και δώδεκα χρόνια για να την ακολουθούν χορευτές, φυσιοθεραπευτές, ολυμπιονίκες, ηλικιωμένοι. Αναπτύξαμε το Fighting Monkey και το δείχνουμε κι εδώ αλλά και στο εξωτερικό γιατί θέλαμε να καταλάβει ο κόσμος μια πρακτική όχι για να μείνει υγιής αλλά για να καταλάβει ότι δεν θα είναι υγιής για πάντα. Οτι όπως κι ένας χορευτής, πρέπει να δουλέψεις και με τους τραυματισμούς χωρίς να σταματάς να κινείσαι.

Μια μαϊμού που μάχεται είναι παράξενος τίτλος για να χαρακτηρίσεις μια πρακτική σωματικής ενδυνάμωσης.

Η ιδέα προέρχεται από την κινεζική φιλοσοφία ότι το μυαλό πηδάει σαν τη μαϊμού από τη μία σκέψη στην άλλη. Ολο μας μιλάει. Δύσκολα το κρατάς σε κάτι. Είναι ένα λογοπαίγνιο, ένα σχόλιο για το πώς μαθαίνουμε, πώς αποκτούμε νέες συνήθειες, πώς μιμούμαστε συμπεριφορές, πώς ξεμαθαίνουμε για να μάθουμε πάλι, πώς υιοθετούμε απόψεις άλλων ως δικές μας και πώς πολλές φορές πέφτουμε στην παγίδα να θεωρήσουμε όνειρα άλλων ως δικά μας.

Η φιλοσοφία του Fighting Monkey έχει να κάνει με την απλή διαπίστωση ότι κάποια στιγμή, είτε σου έχουν έρθει καλά τα πράγματα στη ζωή είτε όχι, μπορεί να χάσεις την έμπνευσή σου και την όρεξή σου για ζωή, μπορεί να χάσεις την ενέργειά σου. Η ζωή είναι γεμάτη δυσκολίες. Αυτόματα δημιουργείται το ερώτημα πώς τα κρατάς όλα αυτά ζωντανά, δηλαδή το ενδιαφέρον, το πάθος για ζωή, για γνώση, για δημιουργία, για αγώνα όσο περισσότερο μπορείς. Για μας η λέξη-κλειδί είναι το παιχνίδι. Με όλη την εγγενή σοβαρότητα και γελοιότητα που αυτό προϋποθέτει. Το παιχνίδι στην τέχνη, στη ζωή. Σε αυτήν την πρακτική προσπαθούμε να κάνουμε τον άλλο να δει τα πράγματα σαν να είναι η πρώτη φορά. Να ξεχάσει αυτά που γνωρίζει. Οταν νομίζεις ότι κάτι το έχεις καταλάβει, αλλάζουμε την πληροφορία. Είναι κάτι που συμβαίνει και στη ζωή. Εκεί που νομίζεις ότι κάτι το ξέρεις, γίνεται κάτι και καταλαβαίνεις ότι δεν το ξέρεις. Το ίδιο συμβαίνει και όταν είσαι παιδί, όταν ανακαλύπτεις τον κόσμο και δεν έχεις προκαταλήψεις όλες οι πιθανότητες είναι ανοιχτές, δεν έχεις περιορισμό στη σκέψη και στις λύσεις. Αυτό προσπαθούμε να πετύχουμε.