Μια μικρή υποχώρηση για τον καθένα, ένα μεγάλο κέρδος για όλους

Σύμφωνα με τα ιατρικά δεδομένα για να είναι επαρκώς αποτελεσματικά τα εμβόλια της Covid-19 πρέπει να καλύπτουν ένα ποσοστό του πληθυσμού επαρκές για να επιτευχθεί η λεγόμενη «ανοσία της αγέλης», ή καλύτερα «της κοινότητας». Μόνον που στη σημερινή εποχή των διαρκών μετακινήσεων η κοινότητα αυτή είναι παγκόσμια. Γι’ αυτό και έχει πολύ μεγάλη σημασία η παροχή εμβολίων στις χώρες του τρίτου κόσμου, ειδάλλως δεν θα αργήσουν να φτάσουν και σε μας νέες μεταλλάξεις, πιθανόν μη αντιμετωπίσιμες με τα υπάρχοντα εμβόλια. Για πρώτη ίσως φορά, η πανδημία, όπως και η κλιματική αλλαγή, κάνουν τόσο ορατή την ανάγκη οικουμενικής αντιμετώπισή τους και επιτείνουν το χρέος των πλούσιων χωρών σε αυτή την προσπάθεια.

Και εντός όμως των συνόρων μας, εθνικών ή ευρωπαϊκών, όπου ο όγκος των επαφών και των μετακινήσεων είναι σημαντικά μεγαλύτερος, το ίδιο καθήκον αλληλεγγύης συνεπάγεται την υποχρέωσή μας, ημών των προνομιούχων με δωρεάν πρόσβαση στο εμβόλιο, να αδράξουμε αυτή την ευκαιρία. Το κοινωνικό αυτό καθήκον μπορεί συχνά να συγκρούεται με το δικαίωμα στην προσωπική μας αυτονομία, όπως δείχνει το κλασικό παράδειγμα των φορολογικών βαρών, που επιβάλλονται ακριβώς λόγω της πεποίθησης ότι χρωστάμε όλοι κάτι, ανάλογα με τις δυνάμεις μας, για το καλό των πιο ευάλωτων συμπολιτών μας. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και με το εμβόλιο − αν υποθέσουμε πως ο εμβολιασμός είναι ένα βάρος.

Και εδώ ευάλωτοι είναι καταρχήν και κατά κύριο λόγο όσοι δεν επιτρέπεται να εμβολιαστούν για ιατρικούς λόγους, οι οποίοι και πρέπει να προστατευτούν από τους υπολοίπους. Είμαστε όμως και όλοι μας, καθώς το εμβόλιο ούτε κατά 100% καλύπτει από τον ιό (χωρίς μάλιστα δυνατότητα γνώσης του ποσοστού κάλυψής μας και άρα προφύλαξης), ούτε αποκλείει την ανάγκη ακόμη και εντατικής περίθαλψης και μη αναστρέψιμες βλάβες.

Και αν κάποιος μπορεί να αντιτείνει ότι θα μείνει μακριά από άλλους, δουλεύοντας π.χ. μόνος του στον αγρό του ή κλεισμένος στο γραφείο του, και άρα υπερτερεί η αυτονομία του έναντι του καθήκοντος αλληλεγγύης, δεν μπορούν να ισχυριστούν το ίδιο οι υγειονομικοί, οι δάσκαλοι, οι εργαζόμενοι στην εστίαση, που έρχονται εξ ορισμού σε επαφή με άλλους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι εξωτερικότητες της πράξης τους, δηλαδή οι συνέπειές της σε άλλους, είναι αναπότρεπτες, εξού και η στάθμιση με την αυτονομία τους γέρνει υπέρ της προστασίας της δημόσιας υγείας, δηλαδή της δικής τους και των άλλων.

Ομοίως υπάρχουν συγκεκριμένες δραστηριότητες που φέρουν εγγενώς και αντικειμενικά ένα υψηλό ρίσκο μετάδοσης του ιού, όπως για παράδειγμα οι μετακινήσεις με μέσα μαζικής μεταφοράς, με αεροπλάνα, τρένα, λεωφορεία.

Ετσι, το ηθικό καθήκον του καθενός να εμβολιαστεί είναι αντιστρόφως ανάλογο με τη δική του επιβάρυνση και ευθέως ανάλογο με τη βλάβη που απειλεί τους άλλους αν δεν το πράξει. Αν μάλιστα σκεφτεί κανείς τις αρνητικές, οικονομικές, κοινωνικές και ψυχολογικές, συνέπειες του lockdown, της εναλλακτικής στον εμβολιασμό, αποδέχεται ακόμη ευκολότερα την υποχρέωση εμβολιασμού, συγκεκριμένων τουλάχιστον ομάδων ή για συγκεκριμένες δραστηριότητες. Ή, με άλλους όρους, τον αποκλεισμό από αυτές τις δραστηριότητες μόνον όσων δεν εμβολιάζονται, ενώ μπορούν, προκειμένου να μην αποκλειστούν και οι ίδιοι και όλοι οι υπόλοιποι.

Η Λίνα Παπαδοπούλου είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ