Ο κλεμμένος {CR}Μαγκρίτ {LF}και ο ISIS

Ηταν λίγο μετά τις 10 το πρωί της 24ης Σεπτεμβρίου 2009, όταν δύο άνδρες χτύπησαν το κουδούνι στον αριθμό 135 της οδού Εσεγκχεμ των Βρυξελλών, εκεί που βρίσκεται το σπίτι-μουσείο ενός από τους κορυφαίους του σουρεαλισμού, του Ρενέ Μαγκρίτ. Ο ένας σημάδεψε με το όπλο του τον θυρωρό και τον ακινητοποίησε, όπως και τα τρία μέλη του προσωπικού μαζί με δύο ιάπωνες τουρίστες. Ο άλλος άρπαξε το σημαντικότερο έκθεμα: έναν πίνακα διαστάσεων 60×80 εκ., υπό τον τίτλο Ολυμπία. Πρόκειται για ένα γυμνό πορτρέτο της γυναίκας του καλλιτέχνη με ένα κοχύλι ακουμπισμένο στο σώμα της, η αξία του οποίου αγγίζει τα 2 εκατ. ευρώ.

Η αστυνομία έσπευσε στο σημείο καθώς ενεργοποιήθηκε ο συναγερμός από την αφαίρεση του πίνακα, ωστόσο οι δράστες είχαν εξαφανιστεί. Κάμερες ασφαλείας δεν υπήρχαν και η αναζήτηση έπρεπε να γίνει βάσει σκίτσων. Η Ιντερπόλ έκανε γνωστό πως οι ληστές ήταν περίπου 20 ετών, ο ένας αγγλόφωνος ασιατικής καταγωγής, ο άλλος ευρωπαϊκής ή βορειοαφρικανικής καταγωγής και γαλλόφωνος.

Οι κινήσεις τους έδειχναν πως επρόκειτο για επαγγελματίες, όπως γράφει ο Τζόσουα Χαντ στο εκτενές άρθρο του περιοδικού «Vanity Fair»: κινήθηκαν με ταχύτητα και ακρίβεια, ήξεραν να χειρίζονται όπλα και ομήρους και γνώριζαν σε πόσο χρόνο θα ανταποκρινόταν η αστυνομία. Το κυριότερο: έθεσαν ως στόχο τους ένα μικρό ιδιωτικό μουσείο, που δέχεται επισκέπτες κατόπιν συνεννόησης. Αρα οι πιθανότητες να βρουν περισσότερους εν δυνάμει ομήρους από όσους μπορούσαν να διαχειριστούν ήταν ελάχιστες.

Ενας από τους πρώτους αστυνομικούς που έφτασαν στη σκηνή του εγκλήματος κάλεσε κάποιον που γνώριζε ότι θα μπορούσε να βοηθήσει: τον 51χρονο Λούκας Βερχάγκεν, βετεράνο αξιωματικό της ομοσπονδιακής αστυνομίας του Βελγίου σε μια εξειδικευμένη μονάδα που ειδικεύεται σε κλοπές έργων τέχνης. Ο Βερχάγκεν ήξερε πως αρκούσαν λίγες ώρες για να φυγαδευτεί ο πίνακας στην Κροατία ή την Αλβανία και να αλλάξει χέρια ώστε να χρηματοδοτηθούν άλλες παράνομες δραστηριότητες, όπως είναι η διακίνηση ναρκωτικών, όπλων και η εμπορία ανθρώπων. Και αυτό διότι τα έργα τέχνης, όπως και οι αρχαιότητες, εντάσσονται σε μια παράνομη αλυσίδα στην οποία τα τελευταία χρόνια έχει προστεθεί ένας κομβικής σημασίας κρίκος: το Ισλαμικό Κράτος, το οποίο αναζητεί διόδους χρηματοδότησης.

To Βέλγιο εντάσσεται στις χώρες του δικτύου διακίνησης παράνομων πολιτιστικών αγαθών καθώς ο ISIS διαθέτει τρεις μεγάλους τρομοκρατικούς πυρήνες στο έδαφός του. Ο ομοσπονδιακός εισαγγελέας Φρέντερικ βαν Λιού είναι η κινητήριος δύναμη πίσω από τη νομοθεσία που επέβαλε αυστηρότερες ποινές σε πρώην μαχητές του Ισλαμικού Κράτους που επέστρεψαν στο Βέλγιο, γεγονός που τον καθιστά εξέχουσα προσωπικότητα στον ευρύτερο αγώνα της Ευρώπης κατά του εξτρεμισμού και της τρομοκρατίας. Ο ίδιος συνδέει σε δηλώσεις του στο «Vanity Fair» την υπόθεση της κλοπής του πίνακα του Μαγκρίτ με τη χρηματοδότηση του ISIS.

Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ. Οι έρευνες εκείνη την εποχή δεν έδειξαν τον δρόμο προς τα Βαλκάνια, όπως θα περίμεναν οι αστυνομικοί, αλλά εντός βελγικών συνόρων, σε μια εργατική συνοικία των Βρυξελλών όπου ζούσε ο 20χρονος Χαλίντ ελ Μπακράουι με καταγωγή από το Μαρόκο και με εγκληματική δράση ήδη από τα εφηβικά του χρόνια. Το προφίλ του έμοιαζε με ένα από τα σκίτσα των δραστών και ήταν εκείνος που προσέγγισε την ασφαλιστική εταιρεία στην οποία ήταν ασφαλισμένος ο πίνακας προτείνοντας να του καταβάλουν 50.000 ευρώ για να επιστρέψει ακέραια την «Ολυμπία» αντί των 800.000 (η ασφαλιστική της αξία). Τακτική που ακολουθείται αρκετά συχνά όταν οι δράστες δεν έχουν τρόπο να προσεγγίσουν το ίδιο το μουσείο. Η ασφαλιστική εταιρεία δέχθηκε τη συμφωνία υπό την προϋπόθεση ότι εμπειρογνώμονας – μυστικός αστυνομικός – θα εξέταζε τον πίνακα. Ο δράστης ακύρωσε δυο φορές τη συνάντηση και εξαφανίστηκε.

Οταν οι ασφαλιστικές εταιρείες δέχονται να μπουν στο παιχνίδι, τα ίχνη της συναλλαγής καλύπτονται μέσω καταθέσεων σε παράκτιες εταιρείες και το έργο επιστρέφει ασφαλές στον ιδιοκτήτη του. Αυτό βεβαίως είναι το καλό σενάριο, διότι υπάρχει και διόλου σπάνια περίπτωση οι δράστες να μην έχουν προγραμματίσει πώς θα διαχειριστούν τα κλοπιμαία και στην περίπτωση που αισθανθούν ότι κινδυνεύουν να αποκαλυφθούν δεν διστάζουν να τα καταστρέψουν.

Στην προκειμένη περίπτωση ύστερα από μεγάλο χρονικό διάστημα η αστυνομία έμαθε ότι ο εν λόγω άνδρας είχε ενταχθεί στις δυνάμεις του ISIS και ο εισαγγελέας πλέον δηλώνει πεπεισμένος ότι τα χρήματα που θα προέκυπταν από την πώληση της «Ολυμπίας» θα κατέληγαν στη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Αυτή, όμως, είναι μόνο μια θεωρία – όπως λέει, που δεν θα μπορούσε να αποδειχθεί στο δικαστήριο εκτός εάν ήταν σε θέση να αποδείξει ότι η χρηματοδότηση του ISIS ήταν, κατά την εποχή της ληστείας, ο τελικός στόχος. Ο χρόνος ωστόσο έχει παρέλθει για μια τέτοια διαδικασία.

Δύο χρόνια αργότερα η «Ολυμπία» παραδόθηκε σε αστυνομικό τμήμα των Βρυξελλών από έναν συνταξιούχο αστυνομικό, ο οποίος εργαζόταν ως ιδιωτικός σύμβουλος και πριν από τη συνταξιοδότησή του είχε ασχοληθεί με την κλοπή. Οι πληροφορίες του θέλουν τη ληστεία να πραγματοποιήθηκε εκ μέρους ενός συλλέκτη που έχει εμμονή με τον Μαγκρίτ, ο οποίος αποχώρησε από τη συμφωνία λόγω της έντονης κάλυψης της κλοπής από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Κι ήταν εκείνος που προσφέρθηκε να κάνει μυστική συμφωνία μέσω πληροφοριοδότη με τον δράστη ώστε τελικά η ασφαλιστική εταιρεία να του καταβάλει 50.000 ευρώ ώστε να «σωθεί» ο πίνακας, εξασφαλίζοντας φυσικά και το δικό του μερίδιο.