Οι 59 πύλες της σύγχρονης τέχνης

Πόσα εγκλήματα χωράνε σε 314 εξώφυλλα του περιοδικού «PM», ενός εντύπου που κυκλοφορεί καθημερινά στις 13.00 στη μεξικανική πόλη Χουάρεζ και στις σελίδες του οποίου παρουσιάζονται οι φόνοι και τα εγκλήματα της προηγούμενης ημέρας; Ποιες ιστορίες έχουν να διηγηθούν μέσα από τις οθόνες 40 τηλεοράσεων ισάριθμοι κάτοικοι της περιοχής Κούμπα στην Κωνσταντινούπολη, μιας κοινότητας που πρωτοδημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αρχικά από αριστερούς επαναστάτες που έψαχναν καταφύγιο, αλλά σταδιακά καταλήφθηκε από άτομα με διαφορετικό υπόβαθρο; Και για ποιο λόγο όλα αυτά βρίσκονται πίσω από ένα γλυπτό κύμα μήκους 14 μ. και ύψους 8 μ., «υφασμένο» από χιλιάδες κομμένα κομμάτια αλουμινίου φιαλών αλκοολούχων ποτών και εκτυπωμένες ταμπέλες συνδεδεμένες με σύρμα χαλκού;

Οι απαντήσεις βρίσκονται στο πρώην Καπνεργοστάσιο της οδού Λένορμαν – το δεύτερο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο της Αθήνας -, το οποίο στα 19.000 τ.μ. πλέον, εκτός από τη Βιβλιοθήκη και το Τυπογραφείο της Βουλής των Ελλήνων, θα φιλοξενήσει (στα περίπου 6.500 τ.μ. που μέχρι πρόσφατα ήταν απρόσιτα) την εικαστική έκθεση «Portals / Πύλη», στο πλαίσιο της συνεργασίας της Βουλής και του Πολιτιστικού Οργανισμού ΝΕΟΝ, ο οποίος και ανέλαβε το κόστος της αναμόρφωσης των έως πρόσφατα κλειστών χώρων, ύψους 1,2 εκατ. ευρώ. «Στην έκθεση “Portals / Πύλη” 59 καλλιτέχνες από διαφορετικές ηπείρους και με ποικίλα πολιτιστικά υπόβαθρα συναντιούνται και οικοδομούν μια κοινότητα ιδεών∙ τα έργα τους γίνονται μάρτυρες και φορείς προετοιμασίας της νέας κανονικότητας, μιας ιστορίας που αξιώνει να ακουστεί» λέει στα «Πρόσωπα» η διευθύντρια του ΝΕΟΝ Ελίνα Κουντούρη, η οποία συνεπιμελείται την έκθεση που φιλοξενείται σε όλους τους αναμορφωμένους χώρους του παλιού Καπνεργοστασίου: στο εξωτερικό, στις αίθουσες και στα πατάρια, στα λουτρά, στο παλιό τελωνείο.

«Για το 2021 στο πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο οραματιστήκαμε έναν μη ιεραρχικό χώρο, έναν χώρο συμβίωσης, όπου οι κοινωνικές και πολιτικές στρατηγικές αναθεωρούνται και αναδιαρθρώνονται. Μέσα από την αναμόρφωσή του κρατάμε ζωντανές τις μνήμες της ιστορίας του κτιρίου και ανοίγουμε ένα νέο κεφάλαιο γι’ αυτό, ως σύγχρονο κέντρο πολιτισμού που θα είναι ανοιχτό σε όλους. Αυτή η συνεργασία μας με τη Βουλή των Ελλήνων επιβεβαιώνει ακόμα μία φορά τη δέσμευση του ιδρυτή του ΝΕΟΝ Δημήτρη Δασκαλόπουλου ότι ο σκοπός μας είναι να φέρουμε τη σύγχρονη τέχνη κοντά στο ευρύ κοινό και ότι ο χώρος μας είναι η πόλη», συνεχίζει η Ελίνα Κουντούρη.

ΑΠΟ 27 ΧΩΡΕΣ. Tα έργα των 59 καλλιτεχνών που προέρχονται από 27 χώρες – ανάμεσά τους και 15 καινούργιες αναθέσεις έργων – αναπτύσσονται σε τέσσερις θεματικές: Κίνηση, Κοινό Βίωμα, Σύνδεση και Σπίτι. Και διηγούνται πολλαπλές ιστορίες που διασυνδέονται δημιουργώντας μια ενιαία αφήγηση. «Στη χρονική αυτή συγκυρία, πραγματοποιούνται τα εγκαίνια ενός νέου πολιτιστικού χώρου στο πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο για τη νέα εποχή, τη στιγμή που τα πολιτιστικά ιδρύματα καλούνται να επανεξετάσουν τις δομές τους και τον τρόπο που υπηρετούν το κοινό. Αυτή η στιγμή ρήξης αποτελεί ιδανική ευκαιρία για τη δημιουργία ενός νέου τύπου πολιτιστικού θεσμού που αναγνωρίζει ανεπιφύλακτα ότι η επιστροφή στην “κανονικότητα” δεν είναι μόνο αδύνατη, αλλά και ανεπιθύμητη», προσθέτει η συνεπιμελήτρια της έκθεσης και διευθύντρια Πρίτσκερ του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης του Σικάγου Μαντλέν Γκρινστίν.

Εμπνευση για την έκθεση αποτέλεσε άρθρο της βραβευμένης με Booker συγγραφέως Αρουντάτι Ρόι, ότι η πανδημία είναι μια πύλη, ένα σημείο μετάβασης από έναν κόσμο σε έναν άλλο. Και στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται μεταξύ άλλων το έργο «PM» (2021) της Τερέζα Μαργκόλες με τον κάνναβο από τα 314 εξώφυλλα του περιοδικού «PM» του 2020, τα οποία δημιουργούν ένα χρονικό των δολοφονιών της πόλης Χουάρεζ κι αποτελούν μία από τις 15 αναθέσεις που έκανε ο ΝΕΟΝ για τη συγκεκριμένη έκθεση. Οι γλυπτικοί όγκοι και οι κυματισμοί από ανακυκλωμένα υλικά στο «Rising Sea» (2019) του Ελ Ανατσούι. Η εγκατάσταση των 40 τηλεοράσεων με τις αντιφατικές εξομολογήσεις των κατοίκων της Κωνσταντινούπολης υπό τον τίτλο «Küba» (2004) του Κουτλούγκ Αταμάν. Το «Elliniko» (2021) του Πάνου Κοκκινιά (επίσης ανάθεση για την έκθεση), στο οποίο πρωταγωνιστεί μια ανθρώπινη πομπή που μεταφέρει ένα κιβώτιο προς τον κύριο τερματικό σταθμό του πρώην αεροδρομίου στο Ελληνικό, αλλά και το επιτοίχιο έργο «The Eclipse» (2007) του Κώστα Μπασάνου, που αποτελείται από κελύφη σαλιγκαριών επικαλυμμένα με μελάνι.

Η «Πύλη» προβλέπεται να «ανοίγει» διάπλατα και για όσους δεν καταφέρουν να φτάσουν στο πρώην Καπνεργοστάσιο, καθώς μια ειδική εφαρμογή για έξυπνα κινητά θα τους επιτρέπει να περιηγηθούν την έκθεση και να αντλήσουν πληροφορίες για τα εκθέματα και τους δημιουργούς τους, ενώ θα διατίθενται και πληροφορίες για όλες τις παράλληλες δράσεις που θα πλαισιώσουν την έκθεση.

info

H έκθεση «Portals / Πύλη» στο πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο – Βιβλιοθήκη και Τυπογραφείο της Βουλής (Λένορμαν 218), από τις 11 Ιουνίου έως τις 31 Δεκεμβρίου. Είσοδος ελεύθερη

H εγκατάσταση «Kuba» (2004) του Κουτλούγκ Αταμάν μέσα από 40 τηλεοπτικές οθόνες φέρνει στο προσκήνιο 40 αυτοβιογραφικές αφηγήσεις των κατοίκων της ομώνυμης περιοχής στην Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για μια κοινότητα που δημιουργήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1960, αρχικά από αριστερούς επαναστάτες που έψαχναν καταφύγιο, αλλά σταδιακά καταλήφθηκε από άτομα με διαφορετικά υπόβαθρα. Ο Ataman μελέτησε πάνω από δύο χρόνια τις συνθήκες διαβίωσης αυτής της γειτονιάς που έχει μια μοναδική χωρική, πολιτιστική και κοινωνική δομή

Στους χώρους του πρώην αεροδρομίου Αθηνών μάς μεταφέρει ο φωτογράφος Πάνος Κοκκινιάς στο νέο έργο του Elliniko, που αποτελεί ανάθεση του ΝΕΟΝ για την έκθεση. Πρωταγωνιστές του είναι άνθρωποι που φορούν αδιάβροχα σε έντονο γαλάζιο χρώμα βαδίζουν προς τον κύριο τερματικό σταθμό του πρώην αεροδρομίου. Τέσσερις από αυτούς μεταφέρουν ένα γαλάζιο κιβώτιο με άγνωστο περιεχόμενο. Η χρήση ενός κουτιού, το περιεχόμενο του οποίου είναι μυστικό αλλά ταυτόχρονα μεγάλης στρατηγικής σημασίας, θυμίζει την πλοκή της δυστοπικής νουβέλας «Το κιβώτιο» (1974), του έλληνα συγγραφέα Αρη Αλεξάνδρου. Η συμβολική χειρονομία της μεταφοράς ενός κουτιού με άγνωστο περιεχόμενο μας θυμίζει την έξοδο των ανθρώπων που προσπαθούν να ξεφύγουν από τις περιβαλλοντικές, πολιτικές και θρησκευτικές διώξεις στις γενέτειρές τους και την αγωνία τους να εγκατασταθούν σε μια άλλη χώρα μαζί με τα πακεταρισμένα, μεταφερόμενα υπάρχοντά τους

Oλα τα εξώφυλλα της χρονιάς 2020 του ταμπλόιντ περιοδικού «PM» που εκδίδεται στην μεξικανική πόλη Χουάρεζ, στα σύνορα με την Αμερική, με έντονη εγκληματικότητα και έναν τεράστιο αριθμό δολοφονιών, ειδικά γυναικών, χρησιμοποιεί η Τερέζα Μαργκόλες για το έργο της «PM» που αποτελεί ανάθεση του ΝΕΟΝ. Η παράθεση όλων των τευχών δημιουργεί ένα ημερολόγιο, ένα χρονικό των δολοφονιών της πόλης και συγκροτεί ένα αρχείο με στόχο να βγάλει τα θύματα από την αφάνεια και τη λήθη

Το μνημειώδες έργο του El Anatsui, που ανήκει στον πιο πρόσφατο κύκλο δημιουργίας του, τo «Rising Sea» (2019), ύψους 8 μ. και πλάτους 14 μ., είναι κατασκευασμένο από χιλιάδες κομμένα κομμάτια αλουμινίου από φιάλες αλκοολούχων ποτών και εκτυπωμένες ταμπέλες που έχουν συνδεθεί με σύρμα χαλκού. Για τον καλλιτέχνη, τα πώματα των φιαλών έχουν ισχυρή αναφορά στην ιστορία της Αφρικής, ακριβώς επειδή το αλκοόλ ήταν ένα από τα εμπορεύματα που έφεραν μαζί τους οι Ευρωπαίοι έμποροι για ανταλλαγή αγαθών και εν τέλει κατέληξε να είναι ένα από τα είδη που χρησιμοποιήθηκαν στο διατλαντικό εμπόριο σκλάβων