«Μια φωνή σπάνια στη γαλλική λογοτεχνία»

Ο Νταβίντ Ντιοπ, κάτοχος από προχθές του Διεθνούς Βραβείου Μπούκερ (International Booker Prize), γεννήθηκε στο Παρίσι το 1966 και μεγάλωσε στη Σενεγάλη, απ’ όπου κατάγεται. Τη συναισθηματική αυτή πατρίδα «επισκέφθηκε» ξανά στο μυθιστόρημα «Τη νύχτα, όλα τα αίματα είναι μαύρα» (εκδ. Πόλις, 2019, μτφ. Αλεξάνδρα Κωσταράκου), το οποίο μετέφρασε στα αγγλικά για τις εκδόσεις Pushkin η εξ ημισείας βραβευθείσα με το Μπούκερ Anna Moschovakis. Στο βιβλίο ακούμε τον εσωτερικό μονόλογο του σενεγαλέζου τυφεκιοφόρου Αλφά Ντιάγε, που βλέπει τον αδελφικό του φίλο Μαντέμπα Ντιοπ να πέφτει από τις σφαίρες των Γερμανών στο μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, χάριν της μητέρας πατρίδας Γαλλίας. «Οταν πέθανες, χέρια επιτέλους ακίνητα, επιτέλους γαλήνιος, επιτέλους απαλλαγμένος από την άθλια οδύνη με την τελευταία σου αναπνοή, σκέφτηκα μόνο ότι δεν έπρεπε να περιμένω να πεθάνεις» μονολογεί ο ήρωας. «Κατάλαβα πολύ αργά ότι έπρεπε να σε είχα σφάξει μόλις μου το ζήτησες, τότε που τα μάτια σου ήταν ακόμα στεγνά και το αριστερό σου χέρι σφιγμένο μέσα στο δικό μου. Δεν θα έπρεπε να σε αφήσω να υποφέρεις σαν γέρικο μοναχικό λιοντάρι που το κατασπαράζουν ζωντανό οι ύαινες, με βγαλμένα τα σωθικά. Σε άφησα να με ικετεύεις για λάθος λόγους, για σκέψεις κοινότοπες, πολύ καλοφτιαγμένες για να είναι έντιμες». Από τη στιγμή εκείνη ξεκινά μια εποχή στην κόλαση, η κάθοδος στο παραλήρημα. Ταυτόχρονα όμως ξεκινά και η αφήγηση, που συνιστά μια μέθοδο μέσα στην τρέλα. Μια μεταφορά για τις αναπαραστάσεις της πραγματικότητας και μια γέφυρα ανάμεσα στον κόσμο των ζωντανών και τον κοιμώμενο κόσμο της μνήμης. Το 2019, μέσω των εκδόσεων Πόλις (τις οποίες ευχαριστούμε για τη μετάφραση από τα γαλλικά) είχαμε απευθύνει ερωτήσεις στον Ντιοπ, με αφορμή τότε τη βράβευσή του με το Βραβείο Γκονκούρ των μαθητών λυκείου (θα ακολουθούσε το Strega Europeo της Ιταλίας). Αποσπάσματα εκείνης της αδημοσίευτης συνέντευξης δημοσιεύουμε σήμερα στο «Νσυν».

«ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΜΝΗΜΗ». Διάβασα κάποιες διατριβές γάλλων ιστορικών για τους σενεγαλέζους τυφεκιοφόρους: του Marc Michel, του Nicolas Bouvier κ.ά. Αλλά τις διάβασα χωρίς να κρατώ σημειώσεις, ώστε κατά τη στιγμή της συγγραφής του μυθιστορήματος να λειτουργήσει αποκλειστικά και μόνο η συναισθηματική μου μνήμη. Δεν ήθελα να γράψω ιστορικό μυθιστόρημα. Η μάχη στην οποία συμμετέχει ο Αλφά Ντιάγε είναι η μητέρα όλων των μαχών. Το σημαντικό για μένα ήταν να επικεντρωθώ στον χαρακτήρα μάλλον παρά στον περιβάλλοντα χώρο, στα συναισθήματα παρά στα ιστορικά γεγονότα.

ΤΟ ΓΚΟΝΚΟΥΡ ΤΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ. Η μνήμη των σενεγαλέζων τυφεκιοφόρων ξεθώριασε σιγά σιγά στη Γαλλία, παρά τα πολυάριθμα ιστορικά έργα που είναι αφιερωμένα σε εκείνη την περίοδο. Η επιτυχία του «Τη νύχτα, όλα τα αίματα είναι μαύρα» επέτρεψε σε ένα ευρύτερο κοινό να θυμηθεί αυτή τη στιγμή της ιστορίας μας. Χωρίς να είμαι βέβαιος, θα έλεγα ότι οι μαθητές του λυκείου ταυτίστηκαν, κατά κάποιον τρόπο, με τον Αλφά (σ.σ.: η ερώτηση αφορούσε το βραβείο Γκονκούρ των μαθητών Λυκείου, με το οποίο διακρίθηκε το 2018). Εχουν την ίδια ηλικία με τους νεαρούς φαντάρους που έφυγαν για τον πόλεμο πριν από έναν αιώνα. Το βιβλίο μου δεν είναι μόνο ένα μυθιστόρημα για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά μιλάει επίσης για τη φιλία και τους νεανικούς έρωτες.

ΠΕΡΗΦΑΝΙΑ ΚΑΙ ΠΙΚΡΑ. Υπάρχουν τεκμήρια που αποτυπώνουν την πνευματική στάση των σενεγαλέζων τυφεκιοφόρων απέναντι στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τις συνέπειές του. Είναι διχασμένοι ανάμεσα στην υπερηφάνεια που πολέμησαν για τη Γαλλία και την πίκρα η οποία συνδέεται με μια κάποια έλλειψη αναγνώρισης. Η συμμετοχή των αφρικανικών μονάδων στους παγκόσμιους πολέμους είναι μια σημαντική στιγμή στην ιστορία της γαλλικής αποικιακής αυτοκρατορίας.

Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΗΡΩΑ. Οταν έγραφα το «Τη νύχτα, όλα τα αίματα είναι μαύρα», δεν είχα στο μυαλό μου κάποιο πολιτικό μήνυμα. Η φωνή του αφηγητή επιβλήθηκε στη δική μου. Είναι μια φωνή μάλλον σπάνια στη γαλλική λογοτεχνία. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος έχει κατασκευάσει μια στερεότυπη αναπαράσταση των τυφεκιοφόρων. Θέλησα η φωνή του Ντιάγε να απομακρυνθεί από τα στερεότυπα που επέβαλλε η Ευρώπη.

Η ΓΛΩΣΣΑ ΟΥΟΛΟΦ. Η προφορική διάσταση του κειμένου οφείλεται στην αφηγηματική οπτική γωνία του μυθιστορήματος. Πρόκειται για μια ψυχο-αφήγηση. Ο χαρακτήρας μιλάει στον εαυτό του. Το κείμενο γράφτηκε στα γαλλικά. Δύο λέξεις μονάχα είναι στα ουολόφ. Ο Ντιάγε δεν μιλάει γαλλικά. Σκοπός μου ήταν να δώσω έναν κάποιο ρυθμό στη γαλλική γλώσσα μέσω του παιχνιδιού των επαναλήψεων, ώστε να επιτρέψω στον γαλλόφωνο αναγνώστη να αντιληφθεί ότι πίσω από αυτήν κρύβεται μια άλλη γλώσσα, και συγκεκριμένα η ουολόφ.

Η ΤΡΕΛΑ, Η ΤΡΕΛΑ. Η επινόηση ενός χαρακτήρα που χάνει τα λογικά του δίνει μεγάλη ελευθερία στον συγγραφέα. Η τρέλα σού επιτρέπει να διερευνήσεις τα όρια μεταξύ πραγματικού και φανταστικού, καλού και κακού, ανθρώπινου και απάνθρωπου, που αποτελούν τα θεμελιώδη ζητήματα του βιβλίου μου. Δεν υπάρχει καμία αισιοδοξία· υπάρχει μάλλον απελπισία στο να επιλέγεις τον δρόμο της τρέλας για να αναστήσεις τον φίλο σου.