Γιάννης Βογιατζής, μια ιδιαίτερη περίπτωση

έρυσι το καλοκαίρι ο Γιάννης Βογιατζής επρόκειτο να ερμηνεύσει το φάντασμα του Δαρείου στους «Πέρσες» του Αισχύλου αλλά λόγω πανδημίας η συμμετοχή του κρίθηκε επισφαλής και γι’ αυτό αντικαταστάθηκε. Ο ίδιος, αν και είχε τη βαθιά επιθυμία να συμμετάσχει στην παράσταση, αποδέχθηκε τη νέα πραγματικότητα. Μέχρι να συμβεί αυτό όμως, μελετούσε και προετοιμαζόταν για τον ρόλο. Στη συνέχεια καλωσόρισε τον Νίκο Καραθάνο που μπήκε στην «οικογένεια» της παράστασης και ανέλαβε τον Δαρείο. Εδωσε τη θέση του στο ταξίδι που ο ίδιος ήταν έτοιμος να κάνει. Και αντιμετώπισε με γενναιότητα τη «στραβή» που έτυχε λόγω των έκτακτων συνθηκών που έφερε μαζί του ο κορωνοϊός.

Πριν από δέκα ημέρες, την προπερασμένη Κυριακή, αυτός ο ίδιος ηθοποιός στάθηκε κάτω από το Ρολόι του αρχαιολογικού χώρου της Ελευσίνας και ερμήνευσε το κείμενο «Ελληνική Νομαρχία ήτοι Λόγος περί Ελευθερίας», Ανωνύμου του Ελληνος, συνοδεία μουσικής υπόκρουσης. Πρόκειται για το κείμενο που ανήγγειλε την Ελληνική Επανάσταση και αποτελεί τη σημαντικότερη πραγματεία πολιτικής σκέψης του προεπαναστατικού διαφωτισμού.

«Ως άλλος φλεγόμενος προφήτης στην κορυφή του λόφου» ανέφερε σχετικά ο σκηνοθέτης του εγχειρήματος Βίκτωρ Αρδίττης, και είχε απόλυτο δίκιο. Γιατί αν δεν είναι «φλεγόμενος» ο Γιάννης Βογιατζής τότε ποιος είναι;

Λίγο προτού κλείσει τα 95 του χρόνια δεν σταματά να σκέφτεται και να δρα ως ένας ενεργός ηθοποιός που συνεχίζει να ταυτίζει τη ζωή με την τέχνη του. Δεν έχει περάσει πολύς καιρός (σεζόν 2018-2019) από την ερμηνεία του στο «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο και του Δημήτρη Μαυρίκιου, στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού, στο Τσίλλερ. Ηταν τότε που μέσα από το παιχνίδι των αυτοσχεδιασμών και τον μονόλογο του θεατρίνου ξεστόμιζε μια συγκλονιστική φράση: «Είμαι ηθοποιός και θέλω να πεθάνω πάνω στο σανίδι – αλλά δεν θέλω να πεθάνω». Με τον θίασο γύρω του και το κοινό να υποκλίνεται, στάθηκε στη μέση της σκηνής με αλήθεια, ειλικρίνεια και βαθιά συγκίνηση…

Είναι μια ιδιαίτερη, μοναδική, περίπτωση του θεατρικού σιναφιού ο Γιάννης Βογιατζής, που ξεκίνησε την πορεία του στα τέλη της δεκαετίας του ’40. Και μετρά πάνω από επτά δεκαετίες.

BHMA BHMA. Οπως ο ίδιος έχει ομολογήσει, ήξερε ότι θα γίνει ηθοποιός προτού πάει σχολείο. Ξεκίνησε από τη Σχολή του Εθνικού και η πορεία του, αν την παρατηρήσει κανείς, τον πήγαινε βήμα βήμα, από στόμα σε στόμα. Τον έβλεπαν, τον ξεχώριζαν, τον πρότειναν κι από τη μία παράσταση βρισκόταν στην άλλη, και από εκεί στη μεγάλη οθόνη που του έδωσε μια πρώτη ταυτότητα. Ηταν ο μόνιμος σχεδόν αρραβωνιαστικός της Ρένας Βλαχοπούλου. Στο ραδιόφωνο βρήκε μία ακόμα ταυτότητα: Οταν ο Κώστας Πρετεντέρης έψαχνε τον θυρωρό στο «Ημερολόγιο ενός θυρωρού» βρήκε στον Γιάννη Βογιατζή αυτό που έψαχνε. «Ηθελε ένα καλό, μορφωμένο παιδί, μεταξύ ηλιθίου και ιδιοφυούς, να φοβάται τη μαμά του» είχε πει σε συνέντευξή του ο ηθοποιός.

Εχοντας τη διαμορφωμένη και δεδομένη εικόνα του κωμικού στο σανίδι και στην οθόνη, ποιος θα φανταζόταν – ούτε και ο ίδιος – ότι η ζωή θα του επεφύλασσε μια δεύτερη καριέρα: «Το χρωστάω στον Γιάννη Χουβαρδά» έχει πει και συνεχίζει να το επαναλαμβάνει με κάθε ευκαιρία. Γιατί όταν τον είδε να παίζει σε ένα μπουλβάρ στο θέατρο Μουσούρη τον κάλεσε στο Αμόρε για την παράσταση «Τερέζ Ρακέν» του Ζολά. Κι από εκεί άλλαξε ρότα: Οι συνεργασίες με τον Χουβαρδά πολλαπλασιάστηκαν και προστέθηκαν αυτές με τον Νίκο Καραθάνο -στην ιστορική πλέον «Γκόλφω», με τον Μαυρίκιο, τον Μιχαήλ Μαρμαρινό. Κι αυτός ο άλλος δρόμος που ανακάλυψε ήταν τελικά αυτός που έψαχνε. Ευτυχώς για εκείνον, αλλά πολύ περισσότερο για όλους εμάς…

Αρχίζει το ματς!
Πρεμιέρα σήμερα, 1η Ιουνίου, για το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2021 και πριν από όλα αυτά που πρόκειται να δούμε και να ακούσουμε έρχονται εκείνα στα οποία καλούμαστε να υπακούσουμε. Ειδικά μέτρα για την ασφάλεια και την υγεία όλων πάνω και κάτω από τη σκηνή.
Ωστόσο η περσινή, πρώτη εμπειρία από την πανδημία, το καλοκαίρι του 2020, αλλά και οι φθινοπωρινοί μήνες στην αρχή της σεζόν 2020-2021 απέδειξαν ότι η τέχνη – και το θέατρο ειδικότερα – ξέρει να τηρεί τους κανόνες, όπως ξέρει και να υπακούει σε αυτούς, και μάλιστα με μεγάλη ευλάβεια.
Με τρεις ημερομηνίες-κλειδιά, τη σημερινή για την έναρξη των παραστάσεων της Πειραιώς 260 (με το «(Somewhere) beyond the cherry trees», μια post-documentary παράσταση βασισμένη στον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχοφ, σε σκηνοθεσία Πρόδρομου Τσινικόρη), την 14η Ιουνίου για το Ωδείο Ηρώδου Αττικού και την 25η τρέχοντος για τις παραστάσεις στη Μικρή και τη Μεγάλη Επίδαυρο, τα πράγματα αρχίζουν να παίρνουν τον δρόμο τους. Και το ματς (!) αρχίζει….
Η αλήθεια όμως είναι ότι με σχεδόν αντίστοιχη πληρότητα, μια και πέρυσι κινήθηκε στο περίπου 45% και φέτος θα είναι στο 50%, ο αριθμός των θεατών αναμένεται πολλαπλάσιος: Κι αυτό γιατί αυξήθηκαν όλα. Οι παραγωγές αγγίζουν τις 80, ενώ τίθενται σε λειτουργία όλοι οι χώροι ακολουθώντας τη μεγάλη διάρκεια του Φεστιβάλ, με την επιμήκυνση του προγράμματος να φτάνει στις αρχές Οκτωβρίου. Η σιωπή της Πειραιώς δίνει τη θέση της στις αίθουσες Δ και Ε, οι οποίες και μετατρέπονται σε «καλοκαιρινές». Tο «Υποσύνολο» (Fragments) στο οποίο προσαρμόστηκε πέρυσι, διά στόματος Κατερίνας Ευαγγελάτου, το πρόγραμμα του Φεστιβάλ, δίνει τη θέση του όχι απλώς σε ένα «Σύνολο» αλλά σε ένα «Υπερσύνολο»!
Τα πρώτα μηνύματα πάντως είναι αισιόδοξα, με την προπώληση να επιβεβαιώνει ότι το θέατρο έλειψε από τη ζωή μας – και αυτή είναι μια χρήσιμη επιβεβαίωση. Κι αν η μειωμένη χωρητικότητα στους ανοιχτούς χώρους – που εξαντλεί, είναι αλήθεια, κάθε αυστηρότητα – λειτουργήσει πιο «πιεστικά» και απαιτήσει ακόμα πιο έγκαιρο προγραμματισμό, αναμενόμενο είναι. Σε κάθε περίπτωση το θέατρο ξαναμπαίνει στη ζωή μας. Καιρός ήταν…