Παράθυρο ευκαιρίας στα ελληνοτουρκικά

Η επίσκεψη Τσαβούσογλου στη Θράκη αποτέλεσε σόου για εσωτερική κατανάλωση για να εξυπηρετηθεί το εθνικιστικό αφήγημα με σημείο αναφοράς το Ισλάμ. Παράλληλα, όμως, η Αγκυρα, εκτιμά ότι το μειονοτικό ζήτημα αποτελεί εργαλείο συνεχούς πίεσης προς την Αθήνα και το χρησιμοποιεί τόσο για διαπραγματευτικούς λόγους όσο και για να διατηρεί την παρουσία της στη Θράκη ως δήθεν προστάτιδα δύναμη των «καταπιεσμένων συμπατριωτών της». Εχει όμως και την αγωνία να ξηλώσει ό,τι ενδεχομένως έχει απομείνει από το δίκτυο Γκιουλέν και να δημιουργήσει από την αρχή ένα δίκτυο ελεγχόμενο από το σύστημα Ερντογάν. Υποκρύπτεται, όμως, και ένα στοιχείο αντιπερισπασμού προς Ηνωμένες Πολιτείες και Ευρωπαϊκή Ενωση, δεδομένης της πίεσης που δέχεται από αυτές για θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας, στην κατεύθυνση ότι και η Ελλάδα ελέγχεται για καταπάτηση των μειονοτικών δικαιωμάτων. Ολα αυτά πακετοποιούνται και πλασάρονται διεθνώς ως μία ατέρμονη και αποφασιστική προσπάθεια της Αγκυρας να απλώσει δίχτυ προστασίας για τους μουσουλμάνους παγκοσμίως και να κερδίσει έτσι μεγαλύτερο ακροατήριο. Πάντως, η απήχηση της επίσκεψης στην ελληνική Θράκη ήταν ελάχιστη και αυτή προφανώς είναι η καλύτερη απάντηση του τοπικού πληθυσμού στην Αγκυρα.

Από εκεί και πέρα, είναι δεδομένο ότι η Τουρκία, πιεζόμενη από την αντιμετώπιση της διοίκησης Μπάιντεν αναζητά τρόπους να ανακτήσει την έξωθεν καλή μαρτυρία, εμφανιζόμενη ως δύναμη διαλόγου, που επιδιώκει τη λύση των προβλημάτων με τους γείτονές της. Εξίσου, η οικονομική κατάσταση την υποχρεώνει για την ώρα να αναζητά σανίδα σωτηρίας στην ΕΕ και πάντως στην προσέλκυση ευρωπαϊκών επενδύσεων. Ετσι, η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης αποκτά ιδιαίτερη αξία για την Τουρκία, ίσως ακόμη και υποκαθιστώντας την ημιθανή προοπτική ένταξής της.

Εδώ, λοιπόν, ανοίγει για την Ελλάδα παράθυρο ευκαιρίας, που δεν θα διαρκέσει επ’ άπειρον. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις, που θεωρώ ήδη από το περασμένο καλοκαίρι πως θα έπρεπε να έχει προωθηθεί, είναι η σύνδεση της θετικής ατζέντας της ΕΕ έναντι της Τουρκίας με την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών. Δεν είναι εύκολο κάτι τέτοιο για σειρά λόγων, εντούτοις, η ελληνική διπλωματία οφείλει να εξαντλήσει τα περιθώρια προκειμένου η επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ενωσης, που ενδιαφέρει σοβαρά την Αγκυρα, να γίνει το όχημα καθορισμού της ατζέντας, του τρόπου και του χρόνου διευθέτησης της διαφοράς μας για υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Πρέπει να πειστούν οι εμπλεκόμενοι (ΕΕ, Τουρκία αλλά και ΗΠΑ) ότι ένας οδικός χάρτης, βάσει του οποίου οι αποφάσεις που θα ληφθούν για την αναβάθμιση της Τελωνειακής Ενωσης θα εφαρμοστούν μόνο εφόσον Αθήνα και Αγκυρα έχουν διευκρινίσει και καταλήξει στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης. Προφανώς και θα υπάρξουν αντιδράσεις αλλά εκτός από τους τρόπους αντίδρασης που έχει η Ελλάδα, πρέπει να επιχειρηματολογήσει για τα οφέλη της πρότασής της. Αυτών θα πρέπει να προηγηθεί ένα προσωρινό «πάγωμα» του χρόνου για ερευνητικές εργασίες και γεωτρητικές δραστηριότητες σε ανοριοθέτητες περιοχές. Σε κάθε περίπτωση, αν επιθυμούμε τη λύση και όχι τη διαιώνιση οφείλουμε να καταθέσουμε τις δικές μας προτάσεις προκειμένου να μη μας επιβάλλουν άλλοι τις επιθυμίες τους.

O Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ, Παντείου Πανεπιστημίου