Στην πρώτη έκθεση αρχιτεκτονικής και εικαστικών

Λίγες ημέρες πριν από τα εγκαίνια, είχαμε τη δυνατότητα μαζί με τον Δημήτρη Αντωνακάκη, πρώην καλλιτεχνικό διευθυντή του Μουσείου, να μας ξεναγήσει ο επιμελητής της έκθεσης με τίτλο «Σύμβολα και Εικονικά Ερείπια», δρ Παναγιώτης Πάγκαλος, που είχε την αρχική σύλληψη και την ευθύνη του σχεδιασμού, της οργάνωσης και της υλοποίησής της. Ας προσπεράσουμε τις όποιες αδυναμίες που προέκυψαν από τη δυσκολία του εγχειρήματος, μπροστά στην προθυμία ενός ανθρώπου που έχει αφιερωθεί εδώ και χρόνια στην αρχιτεκτονική, ως πανεπιστημιακός διδάσκων, συγγραφέας, εικαστικός, με πολλές διοργανώσεις συνεδρίων και workshops, τα γνωστά CITYLABS, εκθέσεων και εκδόσεων. Αυτή τη φορά αποφάσισε να πάρει την ευθύνη μιας πολυσυλλεκτικής και τολμηρής έκθεσης αρχιτεκτονικής και τέχνης που είναι η πρώτη στο ΕΜΣΤ, στην αίθουσα των περιοδικών εκθέσεων, μέσα στο νέο πλαίσιο θεματολογίας του Μουσείου όπως το εισήγαγε ο Δημήτρης Αντωνακάκης, μαζί με τη Συραγώ Τσιάρα.

Ο Πάγκαλος, αφού καθόρισε με την ομάδα του ένα ενδιαφέρον και αρκετά διευρυμένο θεωρητικό πλαίσιο, προχώρησε σε συνεργασία με τον δρα Θανάση Μουτσόπουλο, αρχιτέκτονα και αναπληρωτή καθηγητή, που ανέλαβε την καλλιτεχνική επιμέλεια, σε προσκλήσεις για να συμμετάσχουν αρχιτέκτονες και εικαστικοί καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, αλλά και άνθρωποι της σκέψης, της φιλοσοφίας, καθώς και ιστορικοί τέχνης.

Υπήρξε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Ανταποκρίθηκαν 137 σημαντικές προσωπικότητες με 110 έργα. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλές πρεσβείες ξένων χωρών καταθέτουν στον κατάλογο της έκθεσης ενθαρρυντικά κείμενα με ευχαριστίες για τη συμμετοχή δημιουργών από τις χώρες τους, γεγονός που επιβεβαιώνει την προσπάθεια να δοθεί μια διεθνής διάσταση στην έκθεση. Ο Πάγκαλος, εκτός από σημαντικά ονόματα ελλήνων αρχιτεκτόνων και εικαστικών, κατάφερε να φέρει μέσα από τις προσωπικές του γνωριμίες έργα των Peter Eisenman, Laurie Olin, Armand Biglari, Massimiliano και Doriana Fuksas, Renzo Piano, Alberto Ferlenga, J. Mayer και άλλων σημαντικών δημιουργών, που συμμετέχουν με μακέτες, πρωτότυπα σχέδια και σκίτσα, φωτογραφίες και γλυπτικές συνθέσεις.

Ο καθένας συνέβαλε με τον δικό του τρόπο στη συγκρότηση αυτής της έκθεσης και του καταλόγου που συνεπιμελήθηκε και ο δρ Σταύρος Αλιφραγκής, συμμετέχοντας ουσιαστικά και στον συντονισμό. Στόχος να διερευνηθούν οι τρόποι που αντιλαμβανόμαστε και προσεγγίζουμε τα ισχυρά πολιτισμικά σύμβολα. Μέσα από εκλεκτικές συγγένειες και κοινά χαρακτηριστικά, επιχειρείται η σύνθεση διαφορετικών εκδοχών της έννοιας του συμβόλου, ανεξάρτητα από το εάν οι πηγές και οι διαδικασίες παραγωγής των συμβόλων διαφέρουν ριζικά μεταξύ τους. Πέρα από τα αυτόνομα έργα, τα οποία σχολιάζουν στοχαστικά τη σχέση της καλλιτεχνικής και αρχιτεκτονικής δημιουργίας με τα σύμβολα, στον κεντρικό κορμό της έκθεσης παρουσιάζονται τρία διακριτά και αλληλένδετα σύνολα: η Ακρόπολη των Αθηνών, η μεταπολεμική αρχιτεκτονική παραγωγή της Κεντρικής Ευρώπης, και αναφορές στο Τείχος του Βερολίνου με στόχο να δομηθεί ένας ιδιόμορφος διάλογος μεταξύ διαφορετικών ερειπίων με επίκαιρη συμβολική αξία.

Αυθεντικός Piranesi

Ετσι, συγκεντρώθηκε απρόσμενα ένας πολύ μεγάλος αριθμός έργων, πολλά από τα οποία δημιουργήθηκαν ειδικά για την έκθεση, παρουσιάζονται για πρώτη φορά, και κατά τη γνώμη μου απαιτούσαν τον διπλάσιο χώρο από τον διαθέσιμο. Καταλαβαίνω βέβαια ότι έργα που έχουν παραγγελθεί είναι εξαιρετικά δύσκολο να μην εκτεθούν. Λόγω της μεγάλης πυκνότητας, ο επισκέπτης χρειάζεται να διαθέσει χρόνο και υπομονή για να ξεχωρίσει ανάμεσα στα ενδιαφέροντα έργα και πολλά «διαμαντάκια» που βρίσκονται διάσπαρτα, όπως ένα αυθεντικό έργο του Giovanni Battista Piranesi από το 1750.

Επισκεφτείτε αυτή την έκθεση, και παρακολουθήστε μεταξύ άλλων και τα ενδιαφέροντα τρίλεπτα βίντεο, με θέμα «Η συμβολική λειτουργία της Ακρόπολης των Αθηνών για τον σύγχρονο Δυτικό Πολιτισμό», που προβάλλονται σε υψηλής ανάλυσης οθόνες, όπου και η δική μου συμμετοχή. Ο θεατής πατώντας σε μία βάση κίονα μπορεί να τα παρακολουθήσει στην κατάλληλη θέση για να ακούσει τον ήχο τους.

Η έκθεση είναι αφιερωμένη σε δύο σημαντικούς αρχιτέκτονες που έφυγαν πρόσφατα, στη Σουζάνα Αντωνακάκη και στον Δημήτρη Φατούρο. Ενα από τα πιο φορτισμένα εκθέματα είναι η σειρά των τελευταίων έργων του Φατούρου, που πρόλαβε να πραγματοποιήσει λίγο πριν από τον θάνατό του. Πρόκειται για το κύκνειο άσμα ενός πολυπράγμονα αρχιτέκτονα, που μέχρι τα 92 του χρόνια διατηρούσε τη γόνιμη σκέψη, αλλά και τη ζωγραφική του δεινότητα.

Παράλληλα, η έκθεση εκτός από τις πρεσβείες έχει στηριχθεί από πέντε υπουργεία, τον Δήμο Αθηναίων, πανεπιστημιακές σχολές και άλλους φορείς και έχει ενταχθεί στο εθνικό πρόγραμμα εορτασμού υπό την αιγίδα της Επιτροπής «Ελλάδα 2021». Επίσης δημιουργήθηκε και η ψηφιακή εκδοχή της, σε τρισδιάστατη αλληλεπιδραστική απεικόνιση, προκειμένου να είναι προσβάσιμη ψηφιακά στο παγκόσμιο κοινό, στην ιστοσελίδα https://www.citylab.edu.gr/.

Αποχωρώντας, συγκράτησα το σχόλιο του Δημήτρη Αντωνακάκη για όλα όσα είδαμε, και το παραθέτω στη συνέχεια:

«Στην εποχή της άρνησης και της αναθεώρησης των πάντων, μια παρόμοια πολυσυλλεκτική παρουσίαση που επιχειρεί με σεβασμό, αλλά και με χιούμορ και ειρωνεία, με σεμνότητα αλλά και υπεροψία, να επισημάνει τη σημασία και την επιρροή των συμβόλων στο καθημερινό έργο της αρχιτεκτονικής και της τέχνης, είναι ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα. Η προσπάθεια σήμερα ανέγερσης συμβόλων με σπάνιες αναφορές στην καθημερινότητα του μεγάλου αριθμού, με έργα γιγαντιαία, σύμβολα υπεροψίας και δύναμης, είναι χαρακτηριστική της εποχής μας, και αναγνωρίζεται σε κάποιες συμμετοχές, όπως και οι αντίθετες κραυγές αυτοσυγκράτησης και επισήμανσης των λαθεμένων επιλογών. Ας ευχηθούμε αυτή η πρώτη προσπάθεια κοινής παρουσίασης εικαστικών, κινηματογραφιστών και αρχιτεκτόνων, να συνεχιστεί συμπεριλαμβάνοντας και τις άλλες τέχνες στη σύγχρονη εκδοχή τους. Αναδεικνύοντας έναν πλούσιο πειραματισμό, θα βοηθήσει στην κατανόηση της ανθρώπινης φύσης, και της σχέσης της με το φυσικό και το τεχνητό περιβάλλον».

info

«Symbols & iconic ruins», αίθουσα περιοδικών εκθέσεων (-1) ΕΜΣΤ