Πταίσματα και πλημμελήματα

Διαβάζοντας και ακούγοντας εδώ κι εκεί διάφορα φάλτσα, της μιας ή της άλλης μορφής, είπα σήμερα να αναφερθώ σε τέτοιου είδους ζητήματα.

Και πρώτα, δυο μικρά φάλτσα (πταίσματα), αρκετά κοινά στον γραπτό κυρίως λόγο. Νομίζω ότι το έχω επισημάνει και άλλη φορά, αλλά δεν βλάπτει να το επαναλάβω: το ρήμα «μετέρχομαι» δεν συντάσσεται με γενική. Επομένως, «αυτός μετέρχεται άνομα μέσα» και όχι «ανόμων μέσων». Το ίδιο ισχύει και για ορισμένα άλλα ρήματα όπως το «επιδέχομαι», στα οποία επίσης επιφυλάσσεται συχνά η ίδια κακομεταχείριση. Οχι, λοιπόν, «το πρόβλημα επιδέχεται λύσης/λύσεως», αλλά απλούστατα «επιδέχεται λύση». Οσο για το βιβλικό (Ψαλμοί, ΡΝ΄4) «εν χορδαίς και οργάνοις», που επίσης χρησιμοποιείται συχνά στον γραπτό αλλά και στον προφορικό λόγο, το σωστό είναι «εν χορδαίς και οργάνω [αινείτε Αυτόν]». Και μια και πιάσαμε τη Βίβλο, ένα ακόμα κοινολεκτούμενο φάλτσο αφορά το γνωστό «μη δώτε τα άγια τοις κυσίν». Οχι ότι αλλάζει κάτι στο νόημα, αλλά πάντως η φράση στο Κατά Ματθαίον (Ζ΄ 6) είναι «μη δώτε το άγιον (και όχι τα άγια) τοις κυσίν».

Και αν αυτά είναι απλώς «πταίσματα», εντοπιζόμενα πάντως και σε γραφιάδες που η γλωσσική τους επάρκεια είναι δεδομένη και επιβεβαιωμένη, υπάρχουν ωστόσο και πλημμελήματα, όπως αυτά αναπληρώτριας καθηγήτριας, που την άκουσα να λέει στο ραδιόφωνο το τρισβάρβαρο «θα επικοινωνήσουμε τα σχέδιά μας». Σχετικά φρέσκο φρούτο αυτή η μεταβατική χρήση του «επικοινωνώ» (αντί του «γνωστοποιώ», «κάνω γνωστό», ή κάτι τέτοιο). Σχετικά φρέσκο φρούτο είναι, άλλωστε, και το «θα παράξουμε», «να παράξουμε», κ.λπ., το οποίο επίσης χρησιμοποίησε η ίδια καθηγήτρια. Αν και έχουν γραφτεί διάφορα κατά καιρούς σε υπεράσπιση του εν λόγω τύπου, ας μου επιτραπεί να επιμένω ότι το σωστό είναι «θα/να παραγάγουμε».

Κλείνοντας, να υπενθυμίσω ένα ακόμα φάλτσο, αρκετά κοινό στον γραπτό κυρίως λόγο. «Ενα σύνολο προτάσεων που κατατείνουν», «Σχεδιάζονται μια σειρά από στοχευμένες παρεμβάσεις», «Το πλήθος των παραδειγμάτων που παρατίθενται», κ.ο.κ. Από τη στιγμή που χρησιμοποιούνται τα «ποσότητος σημαντικά» σύνολο, σειρά, σωρός, πλήθος, πληθώρα, κ.λπ., το ρήμα που ακολουθεί ή προηγείται οφείλει να είναι στον ενικό. Επομένως, «ένα σύνολο προτάσεων που αποσκοπεί» (όχι «αποσκοπούν»), «το πλήθος λύσεων που προτάθηκε» (όχι «προτάθηκαν»), «σμήνος μαχητικών μας αναχαίτισε (όχι αναχαίτισαν) τουρκικά αεροσκάφη», κ.ο.κ.

Εμμηνος ρήση

Αποφάσισα να είμαι ευτυχής.
Κάνει καλό στην υγεία.

Βολταίρος