Ο ισραηλινός πατριωτισμός, αλλιώς

Την τελευταία φορά που πάτησε το πόδι του στη Γάζα, το ημερολόγιο έδειχνε Νοέμβριος του 2006 – στη συνέχεια, η ισραηλινή κυβέρνηση άλλαξε τον νόμο ώστε να τον εμποδίσει να ξαναπάει. Την ημέρα εκείνη, έκανε ένα ρεπορτάζ για μία δολοφονία, μία από τις εκατοντάδες που έχει καλύψει. Ενα σχολικό λεωφορείο φορτωμένο με 20 παιδιά έφτανε στο δημοτικό σχολείο «Ιντιρα Γκάντι», η 20χρονη Νέτζουα Καλίφ, τους ένευε ήδη με το χέρι και ξαφνικά, ένας ισραηλινός όλμος την έκανε σκόνη. Εκείνος έφτασε την επομένη, βρήκε τα παιδιά σε κατάσταση σοκ, να ζωγραφίζουν τα κομματάκια που είχαν απομείνει από τη δασκάλα τους. Εξεπλάγησαν βλέποντας «έναν Εβραίο χωρίς όπλα». Δεν είχαν δει ποτέ παρά μόνο στρατιώτες και εποίκους.

«Η μεγαλύτερή μου μάχη», δήλωνε το 2010 ο Γκίντεον Λέβι, ο δημοσιογράφος της ισραηλινής εφημερίδας Haaretz, στον Γιόχαν Χάρι, τον δημοσιογράφο της βρετανικής Independent, «είναι να επιστρέψω στους Παλαιστινίους την ανθρώπινη υπόστασή τους. Υπάρχει ένας ολόκληρος μηχανισμός πλύσης εγκεφάλου στο Ισραήλ που κηδεμονεύει πραγματικά τον καθένα μας από την πιο μικρή ηλικία, κι εγώ προϊόν αυτού του μηχανισμού είμαι όπως όλοι. Μας εμφυσούν κάποια αφηγήματα που είναι πολύ δύσκολο να σπάσεις. Οτι εμείς, οι Ισραηλινοί, είμαστε τα μοναδικά και απόλυτα θύματα. Οτι οι Παλαιστίνιοι είναι γεννημένοι για να σκοτώνουν και το μίσος τους είναι παράλογο. Οτι οι Παλαιστίνιοι δεν είναι ανθρώπινα πλάσματα, όπως εμείς. Καταλήγεις έτσι με μία κοινωνία χωρίς καμία ηθική αμφιβολία, κανένα ερωτηματικό, καμία ουσιαστική δημόσια συζήτηση. Το να υψώνεις τη φωνή σου ενάντια σε όλα αυτά είναι πολύ δύσκολο».

Εντεκα χρόνια και ακόμη τρεις πολέμους μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς αργότερα, ο Λέβι συνεχίζει να κάνει ακριβώς αυτό, παρά τις απειλές που έχει δεχθεί, τις κατηγορίες περί «προδοσίας» και τα υβριστικά μηνύματα που λαμβάνει. «Οταν μία διανοητικά ασταθής ηλικιωμένη γυναίκα πλησίασε στρατιώτες στη Δυτική Οχθη κρατώντας ένα μικρό μαχαίρι κουζίνας στο αδύναμο χέρι της, σχεδόν τρεκλίζοντας, οι στρατιώτες έριξαν μία ομοβροντία πυρών εναντίον της. Ακόμα και ένας άοπλος έφηβος θα μπορούσε να είχε σταματήσει αυτή τη γυναίκα, αλλά οι στρατιώτες άδειασαν επάνω της τους γεμιστήρες τους. Γιατί; Γιατί όχι; Είχαν τη δυνατότητα, οπότε το έκαναν» έγραφε χθες στη Haaretz. «Το Ισραήλ αντιμετωπίζει τη Γάζα ακριβώς όπως και την ηλικιωμένη γυναίκα στο σημείο ελέγχου. Προσγειώνει αναίσχυντα, σχεδόν χωρίς αναστολές, ολόκληρο το οπλοστάσιο της προηγμένης πολεμικής αεροπορίας του σε αυτή τη φυλακισμένη, απελπισμένη, εξαθλιωμένη γειτονιά, και αδειάζει πάνω της όλα τα πυρομαχικά του, τη δόξα της βιομηχανίας των όπλων του και εκείνης των ΗΠΑ. (…) Γιατί; Γιατί το Ισραήλ μπορεί. Και γιατί όχι;».

Συνάδελφος του Γκίντεον Λέβι στη Haaretz είναι και η Αμίρα Χας, η μοναδική ισραηλινή δημοσιογράφος που ζει στα παλαιστινιακά εδάφη, στη Ραμάλα, από το 1997 – παλαιότερα είχε περάσει τρία χρόνια ζώντας στη Γάζα, την εκδίωξε όμως από εκεί η Χαμάς. Εχει τη φήμη πως δεν γελάει ποτέ, δεν κάνει ποτέ χιούμορ – η ίδια είχε παραδεχθεί σε μία από τις σπάνιες συνεντεύξεις της, το 2015, πως είναι αφoσιωμένη στο fact-checking, τη διασταύρωση πληροφοριών, «δεν είμαι συναισθηματικός άνθρωπος», αναγνώριζε, μετά λόγου γνώσεως μιλούσε τόσα χρόνια για «βασανιστήρια», «απαρτχάιντ», «μπαντουστάν». Το τελευταίο της άρθρο στην εφημερίδα όπου εργάζεται από το 1989, παρά τις τόσες και τόσες επιστολές που απαιτούν την απόλυσή της, κλείνει με μία λίστα 38 ονομάτων, ανάμεσά τους 18 παιδιά, ακόμα και βρέφη έξι μηνών: ήταν μέλη τριών οικογενειών, που αφανίστηκαν την περασμένη Κυριακή μέσα στα ισάριθμα σπίτια τους, σε μία νυχτερινή αεροπορική επιδρομή στην οδό Αλ Ουεντά, στη συνοικία Ριμάλ της Πόλης της Γάζας. Οι πολυάριθμες περιπτώσεις εξόντωσης ολόκληρων οικογενειών στους ισραηλινούς βομβαρδισμούς στη Γάζα, γράφει η Αμίρα Χας, δείχνουν πως δεν επρόκειτο για λάθη. Οι βομβαρδισμοί ακολουθούν μια απόφαση από ψηλά, με τη στήριξη των νομικών συμβούλων του στρατού. Και σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν προηγείται κατά κανόνα προειδοποιητικό τηλεφώνημα. Ισως διότι ο ορισμός που δίνει ο στρατός στην έννοια του «στρατιωτικού στόχου» είναι πολύ ευρύς. Ισως διότι η ερμηνεία που δίνει στον όρο «παράπλευρες απώλειες» είναι και ευρύτατη και πολύ ελαστική.

Και ο Γκίντεον Λέβι και η Αμίρα Χας αναγνωρίζουν και στηλιτεύουν, φυσικά, τις ευθύνες των παλαιστινιακών ελίτ, τα εγκλήματα της Χαμάς – και κατά του Ισραήλ, και, πρωτίστως, κατά του ίδιου του λαού της στη Γάζα. Είναι όμως Ισραηλινοί, θεωρούν λοιπόν πρωταρχική τους ευθύνη να μιλήσουν «για τα δικά μας εγκλήματα πολέμου». Και οι δύο πιστεύουν επίσης πως καμία αλλαγή δεν πρόκειται να έρθει εκ των έσω, η ισραηλινή κοινωνία δεν θα αλλάξει από μόνη της, στην πραγματικότητα στρέφεται όλο και δεξιότερα, και οι Παλαιστίνιοι είναι πολύ αδύναμοι – μόνον η εξωτερική πίεση θα μπορούσε να αποδειχθεί αποτελεσματική, μόνο όμως αν ήταν αμερικανική, «τη μέρα που ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα αποφασίσει να θέσει τέλος στην κατοχή, αυτή θα πάψει», έλεγε ανέκαθεν ο Λέβι. Η σημερινή στήλη δεν έχει καμία άλλη φιλοδοξία πέραν του να αποδώσει φόρο τιμής σε δύο ηρωικούς ισραηλινούς δημοσιογράφους.