NON PAPER

Τα ραπανάκια που τα έλεγαν αλήτες

Τα τελευταία είκοσι, περίπου, χρόνια το ενδιαφέρον για τη γαστρονομία και την εστίαση στη χώρα μας όχι απλώς έχει πάρει τα πάνω του αλλά έχει δημιουργήσει μία εξαιρετικά ενεργή «αγορά». Που δεν έχει να κάνει μόνο με την οικονομία αλλά και με τις τάσεις, τις συνήθειες, τις μόδες, τα ήθη μας. Και δεν εννοώ αποκλειστικά στο φαγητό.

Επίσης, έχει βάλει στο λεξιλόγιό μας καινούργιες λέξεις ή, μάλλον, καινούργιες χρήσεις τους. Οχι μόνο τις μπαλοτίνες και τα μπλανσαρίσματα αλλά και αυτούς τους επιθετικούς προσδιορισμούς μίας κουζίνας που κάποτε μας φαίνονταν εξεζητημένοι και σιγά σιγά τους συνηθίσαμε. Προσδιορισμοί που, εκτός από τις γευστικές τους αναφορές, παραπέμπουν και σε ιδεολογικές ή ψυχικές διαστάσεις. Εκτός λοιπόν από τις μεταταβέρνες και τα μεταμπακάλικα, έχουμε ακούσει για τίμια κουζίνα, για ηθική, για ειλικρινή, για ψαγμένη, για εναλλακτική, για ανέμελη, για παρηγορητική και για πλείστες άλλες. Εντάξει, καταλαβαίνω. Μέσα στον επικοινωνιακό ορυμαγδό, κάθε επιχειρηματίας προσπαθεί να βρει αυτό το κάτι, τη λέξη που θα κάνει την επιχείρησή του πιο αναγνωρίσιμη. Και, έστω μετά δυσκολίας, ο πελάτης λίγο – πολύ αντιλαμβάνεται τι θέλει να πει ο «ποιητής». Ωστόσο, η επιλογή συγκεκριμένων λέξεων αποτυπώνει συγκεκριμένες τρέχουσες αντιλήψεις και ιδέες.

Πρόσφατα άνοιξε στην Αθήνα ένα καινούργιο εστιατόριο και, πρώτα απ’ όλα, ευχόμαστε να πάει καλά. Που θα πάει διότι, απ’ όσο ξέρω, η σεφ του είναι εξαιρετική, με βαθιά γνώση και αγάπη για το αντικείμενό της. Αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι ότι επιλέχθηκε επικοινωνιακά ο προσδιορισμός «αλήτικη κουζίνα» που αναγράφεται μάλιστα φαρδιά – πλατιά στην προθήκη του μαγαζιού, κάτω από τον τίτλο.

Αναρωτιέμαι τι μπορεί να σημαίνει αυτό. Αν, ας πούμε, έχει σχέση με την αρχαία ερμηνεία της λέξης «αλήτης» που σήμαινε «περιπλανωμένος». Τότε όμως θα παρέπεμπε στο street food και, απ’ όσο ξέρω, δεν πρόκειται περί αυτού. Με τη σύγχρονη πάλι, που παραπέμπει σε αναξιοπιστία και περιθώριο, δεν ταιριάζει σε ένα εστιατόριο, πολύ περισσότερο στο συγκεκριμένο. Εχω την εντύπωση, κρίνοντας και από άλλες περιπτώσεις, ότι πρόκειται για υιοθέτηση μίας κουλτούρας που διαπερνά τα τελευταία χρόνια την ελληνική κοινωνία. Ο «καλός» αλήτης σε αντιδιαστολή με τον «επάρατο» νοικοκυραίο. Ελα όμως που η κουζίνα είναι συνδεδεμένη με το νοικοκυριό. Η «αλητεία» στην κατσαρόλα δεν με προϊδεάζει για κάτι καλό. Τέλος πάντων, δεν είμαι και σίγουρη. Γι’ αυτό που είμαι σίγουρη είναι πως όταν ο Ελύτης έγραφε για τους «…νέους που τους έλεγαν αλήτες», δεν εννοούσε ραπανάκια.

Καλωσορίσματα

Δεν άρεσαν οι τελετές καλωσορίσματος των πρώτων τουριστών στη χώρα μας. Ηταν κιτς οι τοπικοί χοροί έξω από τα κρουαζιερόπλοια, γελοίες οι ασπίδες νερού με τις οποίες υποδέχθηκαν τα αεροπλάνα.

Οσοι λένε αυτά τα «μαριαντουανετίστικα» σε δύο κατηγορίες μπορεί να ανήκουν. Η μία είναι οι εγκλωβισμένοι στα βάθη της δεκαετίας του 1980. Στα πολύ βάθη όμως όταν ο φόβος και ο τρόμος των, λεγόμενων, προοδευτικών ήταν να μη γίνουμε «γκαρσόνια των ξένων». Υποβαθμίζοντας και απαξιώνοντας τη «βαριά βιομηχανία» της χώρας που είναι ο τουρισμός. Υποβιβάζοντας την έννοια της παροχής υπηρεσιών σε «γκαρσονιλίκι». Και υποτιμώντας, τελικά, τα γκαρσόνια. Η άλλη είναι όσοι δεν έχουν ιδέα από νησιωτική Ελλάδα, από τις περιοχές δηλαδή που, σήμερα, ζουν από τον τουρισμό. Και από το πώς ζούσαν σε προηγούμενες δεκαετίες. Εγώ λοιπόν που, ως Κυκλαδίτισσα, ξέρω, έχω να πω ότι στην Πάρο, τη δεκαετία του 1960, ηλεκτρισμό και τρεχούμενο νερό είχε μόνο ένα μέρος της Παροικιάς. Οτι στη «Μανταλένα» βλέπουμε μια εξωραϊσμένη εκδοχή της Αντιπάρου εκείνης της εποχής. Και ότι σε πολλά νησιά έβαζαν στα μακαρόνια καβουρδισμένα θρύμματα παξιμαδιού αντί για κιμά διότι το κρέας το έβλεπαν στο τραπέζι τους λίγες φορές τον χρόνο.  Υπάρχει βέβαια και μια τρίτη κατηγορία. Αυτοί που ενοχλούνται όταν βλέπουν τη χώρα να ανοίγει το βήμα της.