Οι άγνωστοι (αντι)ήρωες της Ιατρικής

Το 1536, στο αμφιθέατρο ανατομίας του Παρισιού κανείς δεν γνωρίζει ότι ο νεαρός φοιτητής Μιχαήλ Βιλανοβάνους είναι φυγόποινος, καταδικασμένος σε θάνατο ως αιρετικός. Το πραγματικό του όνομα είναι Μιχαήλ Σερβέτος (1511-1553), γνωρίζει λατινικά και ελληνικά, και διαθέτει ανατομικές δεξιότητες. Αργότερα θα συσχετιστεί με τον Καλβίνο επιδεικνύοντας εχθρότητα προς την παπική αυθεντία, αλλά ο τελευταίος θα συντάξει την καταγγελία σύμφωνα με την οποία ο Σερβέτος συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Ως ένοχος για βλασφημία και προσβολή στο δόγμα της τριαδικής θεότητας παραδίδεται στην πυρά.

Ο Σερβέτος είναι ένας από τους άγνωστους (αντι) ήρωες της Ιατρικής, στην πορεία των ανακαλύψεων ειδικά για την κυκλοφορία και την αναπνοή, όπως περιγράφονται στο βιβλίο «Αίμα και αέρας, σχέση ζωής» (εκδ. Καστανιώτη, 2021) του παθολόγου-καρδιολόγου Νίκου Β. Καρατζά. Πρόκειται για τις περιπέτειες γιατρών, ανατόμων και φυσιολόγων που πρώτοι ασχολήθηκαν με τα θέματα του κυκλοφορικού και της θέσης που κατέχει η καρδιά στο σύστημα της υγείας.

Υστερα από μια πρώτη ιστορική αναδρομή ο Καρατζάς αναφέρει, για παράδειγμα, τον Ανδρέα Βεσάλιο (1514-1564), ο οποίος θεωρείται ο θεμελιωτής της νεότερης Επιστήμης της Ανατομίας χάρη στην περίφημη πλέον πραγματεία του «De humani corporis fabrica libri septem» (Περί της κατασκευής του ανθρώπινου σώματος, 1543). Συνεχιστής του υπήρξε ο μαθητής του Ρεάλντο Ματέο Κολόμπο, ο οποίος διεκδίκησε την πρωτιά για την ανακάλυψη της πνευμονικής κυκλοφορίας. Επόμενος μεγάλος σταθμός πάντως για τον Καρατζά – και μία από τις τρεις «πρωταγωνιστικές» μορφές μέσα στη μεγάλη πινακοθήκη του βιβλίου – είναι ο άγγλος ανατόμος Γουίλιαμ Χάρβεϊ (1578-1657), πτυχιούχος του Πανεπιστημίου της Πάντοβα, ο οποίος προβαίνει στην ολοκληρωμένη περιγραφή της κίνησης της καρδιάς και του αίματος. Τέλος, ο κληρικός Τζόζεφ Πρίστλεϊ (1733-1804), εκφραστής των ιδεών του Διαφωτισμού, πέτυχε με τα πειράματά του να παραγάγει αέρια, μεταξύ των οποίων και εκείνο που στη συνέχεια ονόμασε οξυγόνο ο Γάλλος Λαβουαζιέ (ο μεν πρώτος αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αμερική, ο δεύτερος αποκεφαλίστηκε στη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης).

«Ζούμε σε μια εποχή που κυριαρχείται από την επιστήμη, και ιδιαίτερα από το προϊόν της, την τεχνολογία. Απολαμβάνουμε και πληρώνουμε τα αποτελέσματα της επιστημονικής προόδου, αλλά σπάνια αναλογιζόμαστε ότι το σήμερα είναι συνέχεια του χθες» γράφει στον επίλογο του πρώτου του μη ιατρικού βιβλίου ο Ν. Καρατζάς, ο οποίος έχει διατελέσει διευθυντής στην Καρδιολογική Κλινική του νοσοκομείου «Υγεία» και προηγουμένως του «Λαϊκού». «Οσο και εάν το χθες μοιάζει σκοτεινό, περιέχει τις αναλαμπές που οδήγησαν στο φωτεινό σήμερα. Σε ένα σήμερα που δεν καίει ούτε αποκεφαλίζει τους επιστήμονες, αλλά τους δίνει βραβεία Νομπέλ. Εκείνο όμως που δεν έχει αλλάξει είναι η ανθρώπινη φύση των ερευνητών και ο δρόμος προς την ανακάλυψη…».

Αποστόλης Βέκιος