Η επιστροφή της «Περσεφόνης» στη Λιβύη

Τον δρόμο προς την πατρίδα του, τη Λιβύη, βρήκε ένα ξενιτεμένο – προϊόν παράνομης διακίνησης – σπάνιο μαρμάρινο επιτύμβιο άγαλμα της Περσεφόνης, ηλικίας 2.000 και πλέον ετών, με τη βοήθεια των εμπειρογνωμόνων του Βρετανικού Μουσείου. Το σε πολύ καλή κατάσταση διατήρησης γλυπτό εντοπίστηκε από τις τελωνειακές αρχές του αεροδρομίου του Χίθροου το 2013 και οι αξιωματικοί ζήτησαν τη βοήθεια ειδικών επιστημόνων από το Βρετανικό Μουσείο για να εξακριβώσουν την ταυτότητα του αγάλματος.

Οταν ο επιμελητής του μουσείου Πίτερ Χιγκς αντίκρισε τη μαρμάρινη θεά με τα βραχιόλια που απεικονίζουν φίδια γύρω από τις καρπούς της και το μικρό ειδώλιο (ή κούκλα) στο δεξί της χέρι, ήξερε ποια ακριβώς ήταν η εικονιζομένη και από πού προερχόταν. «Πρόκειται για ένα από τα πιο σπάνια επιτύμβια γλυπτά της Κυρηναϊκής» επεσήμανε ο αρχαιολόγος όταν βρέθηκε ενώπιον του αγάλματος που χρονολογείται στον 2ο αι. π.Χ. και πιθανότατα απεικονίζει την Περσεφόνη. «Είναι εκπληκτικό» σχολίαζε για το τριών τετάρτων άγαλμα που σώζεται σε καλή κατάσταση, καθώς του λείπουν μόνο λίγα δάχτυλα και θεωρείται έργο εξαίρετου γλύπτη κρίνοντας από το πώς έχουν αποδοθεί με λεπτομέρειες τα χαρακτηριστικά του προσώπου του.

Ενδεχομένως να κοσμούσε μια κόγχη που είχε τοποθετηθεί πάνω από έναν τάφο και το γεγονός ότι δεν έχουν απεικονιστεί τα πόδια, αλλά μόνο τα τρία τέταρτα του σώματος συναινούν πως πρόκειται για την Περσεφόνη και μάλιστα ο αρχαίος δημιουργός τη «συνέλαβε» τη στιγμή που αναδύεται από τον Κάτω Κόσμο και επιστρέφει στη γη.

«Ο τάφος θα πρέπει να ανήκε σε κάποιο σημαντικό μέλος της κοινωνίας» εκτιμά ο Πιτερ Χιγκς που επισημαίνει πως πρόκειται για ένα από τα καλύτερα δείγματα τόσο από ποιότητα της γλυπτικής τέχνης, όσο και από τη διατήρησή του, αφού είναι ένα από τα λιγοστά μαρμάρινα αγάλματα που διατηρούν τη μύτη τους ακέραιη. Η κατάσταση της επιφάνειάς του δε οδηγεί στο συμπέρασμα πως αποτελεί προϊόν πρόσφατης λαθρανασκαφής και διακινήθηκε παράνομα κατά τη διάρκεια των αναταραχών του 2011 στη χώρα μετά την πτώση και τον θάνατο του Μουαμάρ Καντάφι.

Το ειδώλιο ή κούκλα πιθανόν αντιπροσωπεύει κάποιο κτέρισμα που συνοδεύει τη νεκρή στη μεταθανάτια ζωή, ενώ τα βραχιόλια με τα φίδια συνδέονται με τις αντιλήψεις περί θανάτου και αναγέννησης.

ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΟΔΟΣ. Την αναγνώριση της προέλευσης του γλυπτού ακολούθησε η δικαστική οδός και το 2015 οι Αρχές της Βρετανίας αποφάνθηκαν πως το έργο ανήκει στο κράτος της Λιβύης. Οι διαδικασίες επαναπατρισμού ωστόσο αποδείχθηκαν εξαιρετικά χρονοβόρες και η Περσεφόνη πέρασε περίπου έξι χρόνια στις αποθήκες του Βρετανικού Μουσείου έως ότου ανακοινωθεί επισήμως η επιστροφή της στα πάτρια εδάφη.

«Είναι υπέροχο να είσαι μέρος μιας ιστορίας που έχει αίσιο τέλος» δηλώνει ο Χιγκς, ο οποίος εκτιμά ότι το γλυπτό θα πάρει εξέχουσα θέση σε κάποιο από τα μουσεία της Λιβύης, ενώ ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου Χάρτβιγκ Φίσερ μεταξύ άλλων ανέφερε ότι «αυτή η υπόθεση αποτελεί ένα ακόμη καλό παράδειγμα των πλεονεκτημάτων που προκύπτουν όταν όλες οι πλευρές συνεργάζονται για την καταπολέμηση της λεηλασίας και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς».