Δεν εμποδίζει την αύξηση {LF}της παραγωγής εμβολίων {LF}η προστασία της πατέντας

Το εμβόλιο, παραδέχονται όλοι, είναι η μόνη ελπίδα για την καταπολέμηση της πανδημίας κορωνοϊού. Παραμένει προς το παρόν είδος εν ανεπαρκεία στις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης και πολύ περισσότερο σε Αφρική, Ασία, Νότια Αμερική. Η Κίνα και η Ρωσία ακολουθούν επιθετικά εξωτερική πολιτική εμβολίων, ενώ το ερώτημα κατά πόσο μπορεί να βοηθήσει η απελευθέρωση της πατέντας στην παραγωγή εμβολίων διχάζει Αμερική και Ευρώπη. Η αντιπαράθεση που πυροδότησε η σχετική δήλωση του προέδρου Μπάιντεν είναι καθαρά πολιτική. Αλλη γλώσσα μιλούν τα πραγματικά δεδομένα περί πατέντας για το εμβόλιο κατά της COVID-19.

Για τις ευρωπαϊκές χώρες υπεύθυνο για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας είναι το Ευρωπαϊκό Γραφείο Ευρεσιτεχνιών (ΕΡΟ) που εδρεύει στο Μόναχο. Στην ερώτηση των «ΝΕΩΝ» εάν μπορεί να χορηγηθεί πατέντα για εμβόλιο κατά της COVID-19 το EPO απαντά:

«Στο ΕΡΟ μπορούν να υποβληθούν αιτήσεις πατέντας για εφευρέσεις σε όλους τους τεχνικούς τομείς, συνεπώς και για εμβόλια. Η υποβολή αίτησης δεν σημαίνει ότι μια πατέντα χορηγείται αυτόματα. Η χορήγηση μιας πατέντας δεν ισοδυναμεί με την άδεια διάθεσης στην αγορά μιας εφεύρεσης, π.χ. μιας μηχανής ή ενός φαρμάκου. Αρμόδιοι για αυτό είναι άλλοι φορείς και υπηρεσίες, εθνικοί ή ευρωπαϊκοί φορείς όπως η EMA».

ΜΥΣΤΙΚΕΣ. Για λόγους αρχής το ΕΡΟ δεν μπορεί να απαντήσει συγκεκριμένα στο ερώτημα, εάν και ποιες αιτήσεις πατέντας εμβολίου για την Covid-19 έχουν ήδη υποβληθεί: «Ευρωπαϊκές αιτήσεις πατέντας μετά την υποβολή τους μένουν μυστικές επί 18 μήνες. Μετά την παρέλευση αυτού του διαστήματος δημοσιοποιούνται από τις υπηρεσίες πατεντών» λέει το ΕΡΟ στα «ΝΕΑ». Υπό την αίρεση αυτήν, το ΕΡΟ επικαιροποιεί συνεχώς τα στοιχεία για τις υποβληθείσες αιτήσεις. «Από αυτά φαίνεται ότι στον τομέα των κορωνοϊών έχουν υποβληθεί πολλές αιτήσεις και έχουν συμπεριληφθεί προηγούμενες επιδημίες, όπως Sars και MERS, οι οποίες ανήκουν στην οικογένεια των κορωνοϊών» λέει το ΕΡΟ.

Η διαδικασία χορήγησης ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι χρονοβόρα. «Η διάρκεια της διαδικασίας χορήγησης μίας πατέντας κυμαίνεται ανάμεσα σε 3 και 5 έτη από την ημέρα υποβολής της αίτησης» λέει το ΕΡΟ. «Η διαδικασία έχει δύο βασικούς άξονες. Ο πρώτος περιλαμβάνει τον τυπικό έλεγχο, καθώς επίσης τη σύνταξη της έκθεσης έρευνας και μία προσωρινή τοποθέτηση στο ερώτημα κατά πόσο το διεκδικούμενο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και η αίτηση πληρούν τις προϋποθέσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ευρεσιτεχνιών. Ο δεύτερος άξονας περιλαμβάνει τον έλεγχο επί της ουσίας της αίτησης. Αυτό σημαίνει ότι, αν υποβληθεί μια αίτηση ευρεσιτεχνίας το 2021, η πατέντα μπορεί να χορηγηθεί το νωρίτερο το 2024».

ΕΚΘΕΣΗ. Η ετήσια έκθεση του ΕΡΟ για το 2020 – αναφέρει τους τομείς στους οποίους έγιναν οι αιτήσεις, όχι το συγκεκριμένο αντικείμενό τους – δείχνει ότι τη μεγαλύτερη αύξηση στις αιτήσεις για πατέντες είχε ο κλάδος ιατρικής τεχνολογίας (+2,6%), φαρμακευτικής (+10,2%) και βιοτεχνολογίας (+6,3%). Η αύξηση συναρτάται με την πανδημία κορωνοϊού. Ωστόσο, για μία αίτηση εμβολίου COVID-19 που υποβλήθηκε π.χ. το καλοκαίρι του 2021, η πατέντα θα χορηγηθεί το νωρίτερο το καλοκαίρι του 2023, ενδεχομένως και του 2025, όπως προκύπτει από την απάντηση του ΕΡΟ.

Τα εμβόλια των εταιρειών BionTech/Pfizer, Moderna, που κυκλοφορούν ήδη, και Curevac, που θα κυκλοφορήσει σύντομα, βασίζονται στην τεχνολογία του mRNA. Ο ιδρυτής της Curevac, Ινγκμαρ Χοέρ, ασχολείται με την τεχνολογία mRNA από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενώ η BionTech ερευνά επί 12 και πλέον χρόνια. Ο πρόεδρός της Ουγκούρ Σαχίν λέει ότι μόνον για τη μεταφορά της τεχνογνωσίας απαιτείται πάνω από ένας χρόνος, μέχρι να φτάσουν στο σημείο να παράγουν εμβόλια.

ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΣ. Ομως ούτε αυτό αρκεί. Το εξαιρετικά περίπλοκο εμβόλιο για την Covid-19 αποτελείται από εκατοντάδες επί μέρους συστατικά, τα οποία παράγουν δεκάδες προμηθευτές σε διάφορες χώρες. Θα πρέπει να υπάρξουν ειδικές συμφωνίες με τον καθέναν ξεχωριστά για να μην καταλήξει η υπόθεση στα δικαστήρια.

Με αυτά τα δεδομένα, η απελευθέρωση της πατέντας αποτελεί μεν πολιτικά ελκυστικό σύνθημα, ωστόσο η πολυπόθητη αύξηση της παραγωγής εμβολίων δεν εμποδίζεται από την προστασία της πατέντας. Το βασικό πρόβλημα είναι οι περιορισμένες, σήμερα, δυνατότητες παραγωγής ενός εξαιρετικά περίπλοκου προϊόντος, το οποίο μπορεί να παραχθεί μόνον από εκείνους που έχουν την απαιτητική τεχνογνωσία του mRNA αλλά και το δίκτυο μίας σειράς προμηθευτών που τροφοδοτούν τα επιμέρους συστατικά για την παραγωγή του εμβολίου. Αμεση λύση δίνουν οι συνέργειες και τα δίκτυα με πιστοποιημένους παρασκευαστές που μπορούν να διασφαλίζουν και την αναγκαία για την εμπιστοσύνη των χρηστών ίδια ποιότητα εμβολίου σε όλον τον πλανήτη.