Επιστροφή στην κανονικότητα

Θα ήταν άδικο να στερήσουμε από τη μόδα τον πρωταγωνιστικό της ρόλο ως κατόπτρου των κοινωνικών μεταβολών. Η θανατηφόρα πανδημία του Covid-19 προκάλεσε τη συλλογική υποχώρηση των ρυθμών εξωστρέφειας που είχε η κοινωνική ζωή των περισσότερων και μετέτρεψε το ντύσιμο σε μία μονότονη παραλλαγή πάνω στο θέμα της φόρμας-πιτζάμας για εργασία και διασκέδαση εντός του οίκου. Oμως από τα τέλη του 19ου αιώνα ο θάνατος είναι δομικό στοιχείο στο ίδιο το φαινόμενο της μόδας, καθώς το επόμενο νέο στυλ, το κάθε καινούργιο ρούχο έχει προκαλέσει το συμβολικό τέλος των προηγούμενων τάσεων. Και μαζί με τη μόδα που αλλάζει, αλλάζουν και όσοι την παρακολουθούν. Αυτές οι νέες συνήθειες διαταράσσονται από την κινητικότητα που συμβαίνει τις τελευταίες εβδομάδες. Η μόδα συμμετέχει στο άνοιγμα της κοινωνίας και προετοιμάζεται να καταγράψει τους νέους τρόπους ζωής. Aλλοτε με τη μορφή εκθέσεων (η νεοϋορκέζικη παράδοση του Metropolitan Costume Institute συνεχίζεται) ή ακολουθώντας μία ενδιάμεση διαδρομή διαδικτυακής ψυχαγωγίας και υιοθέτησης νέων τεχνολογικών μεθόδων. Με το Netflix να επενδύει σε βιογραφικές σειρές σχεδιαστών μόδας και την επαυξημένη πραγματικότητα να παρέχει νέες δυνατότητες εμπειρίας στο πώς και πού φοριέται η ψηφιακή υψηλή ραπτική καταχωρισμένη και ως NFT ψηφιακό περιουσιακό στοιχείο.

«Halston» και Met Costume Intitute

Σύντομα το Netflix θα προβάλει τη νέα σειρά «Halston» γύρω από τη ζωή του αμερικανού σχεδιαστή των 70s, τον οποίο υποδύεται ο Γιούαν ΜακΓκρέγκορ. Ο Χάλστον ξεκίνησε ως σχεδιαστής καπέλων στο πολυκατάστημα Μπέργκντορφ και εξελίχθηκε σε έναν σταρ της μόδας στη Νέα Υόρκη και αργότερα σε όλον τον κόσμο. Ο βασιλιάς των φορεμάτων από μεταξωτό ζέρσεϊ, θαμώνας του Studio 54, παλμογράφος μιας εποχής θριάμβου και υπερβολής, έχασε την αυτοκρατορία του όταν η οικονομική διαχείρισή της πέρασε σε επενδυτές με χρηματιστηριακές αντιλήψεις. Αυτό το κεφάλαιο της αμερικανικής στυλιστικής υπεροχής θα καταγράψει επίσης και η έκθεση «American FASHION» του Met Costume Intitute ανάμεσα στις επιμέρους θεματικές της. Η έκθεση αποτελείται από δύο μέρη, ξεκινώντας στις αρχές φθινοπώρου με την παρουσίαση ενός «λεξικού», όπως το αποκάλεσε ο διευθυντής του Μητροπολιτικού Μουσείου Μαξ Χολάιν. Και συνεχίζεται με μία «ανθολογία» που θα παρουσιαστεί τον ερχόμενο Μάιο 2022. Την οποία προσδιορίζει ο επιμελητής Αντριου Μπόλτον, καθώς μιλά για την αμερικανική μόδα «που ορίζεται από συναισθήματα φόβου, απόλαυσης, άνεσης, άγχους, ευημερίας, μοναξιάς, ευτυχίας και αυτο-αναπαράστασης».

Βίαιο κιτς και έξαλλα πάρτι

Η αισιόδοξη παράταξη του επιχειρηματικού κόσμου βλέπει ότι η επιτάχυνση των εμβολιαστικών προγραμμάτων θα δώσει μία ώθηση στον κόσμο να αντιστρέψει τη ρουτίνα της Covid πραγματικότητας. Σύμφωνα με το σενάριο της αισιοδοξίας η «επόμενη μέρα» θα μοιάζει με το ξέσπασμα ευφορίας που είχε χαρακτηρίσει τη δεκαετία του 1920, γνωστή ως Roaring 20s, μετά το τέλος της ισπανικής γρίπης και του Α’ Παγκoσμίου Πολέμου. Γι’ αυτό και πολλοί ιστορικοί οίκοι δημιουργούν συλλογές που παραπέμπουν σε κοκτέιλ πάρτι και βραδιές οργιαστικής διασκέδασης, σαν τις μπαρόκ σκηνές που είχε σκηνοθετήσει ο Μπαζ Λούρμαν στη δική του εκδοχή για τον «Υπέροχο Γκάτσμπι».

Κι όμως υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά μεταξύ των δύο εποχών και την επεσήμανε ο ιστορικός της ισπανικής γρίπης Τζον Μ. Μπάρι, ο οποίος σημειώνει στο άρθρο του στο Politico πως πίσω από τις νεαρές φλάπερ, τους λαθρέμπορους του αλκοόλ και την α λα Γκάτσμπι παρακμή ακολούθησε μία μοιρολατρία που προήλθε από τη διαχείριση της απώλειας και της καταστροφής που έφερε η πανδημία της γρίπης και του πολέμου: «Σε αντίθεση με τις μέρες εξάπλωσης του Covid, τα Roaring 20s ήταν η συμπύκνωση μιας αίσθησης μεταξύ εκείνων οι οποίοι αφού επέζησαν από αυτό θα μπορούσαν να πεθάνουν νέοι ή θα μπορούσαν επίσης να ζήσουν σκληρά». Αυτή η σκέψη του ιστορικού φαίνεται σαν να διαπέρασε το μυαλό του Αντονι Βακαρέλο, ο οποίος σχεδιάζει τις συλλογές του οίκου Yves Saint Laurent. Και σε ένα φιλμ που το άγριο φυσικό τοπίο θυμίζει ισλανδικό τοπίο ο σχεδιαστής έβαλε τα μοντέλα του να περπατάνε με ψηλά τακούνια πάνω σε ολισθηρά βράχια, να περνάνε δίπλα στα κύματα, κάτω από έναν βαρύ συννεφιασμένο γκρι ουρανό. Τα ρούχα τους, ένα μείγμα από γαλλικό μπουρζουά chic της δεκαετίας του ’90 χάρη στις μίνι τουίντ φούστες και τα μπλέιζερ σακάκια, ανέδυαν κάτι το παράταιρο και ενοχλητικά ανοίκειο. Ο σχεδιαστής τους έδωσε σημασία στη βία των κιτς συνδυασμών των αξεσουάρ, με σκοπό να επιτύχει την εικόνα μιας ακυρωμένης, ακατέργαστης ομορφιάς, που παραπαίει μεταξύ κομψότητας και χυδαιότητας χάρη στα εκπληκτικά κεντήματα και στη φτήνια των ζέρσεϊ κομματιών πάνω στο σώμα τους.

«Κάνω πράγματα για το παρόν. Δεν ξέρω ποιο θα είναι το μέλλον», σχολίασε ο Βακαρέλο για το θέμα αυτό. «Θέλω το ύφος Saint Laurent να είναι πιο ελαφρύ και παιχνιδιάρικο, αλλά… δεν έχει να κάνει μόνο με το να βγαίνεις σε μπαρ και να πηγαίνεις σε πάρτι. Η ζωή δεν μπορεί να είναι στην κακή στιγμή της γεμάτη από ανθρώπους μόνο ντυμένους στα μαύρα και με πιτζάμες και στις καλές στιγμές να κυκλοφορούμε με πρόστυχα φορέματα. Και αυτό να το αποκαλούμε μόδα. Μετά τα τελευταία δύο χρόνια δεν μπορούμε απλά να επιστρέψουμε σε αυτό. Διαφορετικά θα χάσουμε αυτό που όλοι μας ζήσαμε».

Ανθρώπινη διάσταση

Επομένως αυτό που έμαθε η μόδα από την πανδημία έχει να κάνει με το στοιχείο της ανθρωπιάς. Η αισθητική προσδιορίζεται όχι από το γκλάμορ του κόκκινου χαλιού αλλά από μια ανθρώπινη διάσταση. Αυτή η διάσταση επιβάλλεται και στον χρόνο της διάρκειας μιας σεζόν, αφού οι παρουσιάσεις των συλλογών αλλάζουν ρυθμό. Οπως δηλαδή συνέβαινε στο παρελθόν, οι συλλογές παρουσιάζονται μόλις λίγους μήνες πριν από την έναρξη της εποχής για την οποία προορίζονται.

«Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η αισθητική καθορίζεται από την ταυτότητα» ήταν τα λόγια του σχεδιαστή στον οίκο Valentino, Πιερ Πάολο Πιτσιόλι, κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης zoom με το voguerunway.com για τη νέα του συλλογή πριν από το φθινόπωρο. «Για να κάνω τους κώδικες και τις αξίες του οίκου να έχουν σχέση με το σήμερα, θέλω να διατηρήσω σταθερή την ταυτότητά του, μετατοπίζοντας παράλληλα τα χαρακτηριστικά τους και να τους αποδώσω νέα σημασία».

Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Μια πιο ανθρώπινη διάσταση στο ενδυματολογικό λεξιλόγιο του Valentino, που το κάνει εμφανώς λιγότερο λαμπερό, είναι η πρόθεση του Πιτσιόλι. «Οχι επειδή καταδικάζω την αίγλη του κόκκινου χαλιού, αλλά επειδή σήμερα, υπάρχει η ανάγκη για μια νέα ζεστασιά, για περισσότερη ανθρωπιά. Ετσι, πρέπει να ανοίξουμε αυτούς τους κώδικες, δίνοντάς τους νέα ζωή και την ελευθερία να μιλούν μέσω πιο προσωπικών, ατομικών ερμηνειών». Αυτό το ατομικό, προσωπικό και ανθρώπινο ο ιταλός σχεδιαστής το εντοπίζει στις καταβολές του πορτρέτου της αναγεννησιακής ζωγραφικής. Γίνεται λοιπόν ο ζωγράφος τους φωτογραφίζοντας ο ίδιος τις διαφορετικού τύπου γυναίκες τις οποίες επέλεξε ανάμεσα σε μοντέλα και γυναίκες από τον ιδιωτικό του περίγυρο, «οι οποίες έχουν κάτι να πουν». Η συλλογή του αφορά μεμονωμένα κομμάτια που υπογραμμίζουν τη μη στερεότυπη αναπαράσταση της θηλυκότητας.

Τα χέρια του ινδού τεχνίτη

Ο κόσμος θα έμοιαζε περισσότερο έτοιμος να κάνει πάρτι, πλησιάζοντας αλλά και διατηρώντας τις αποστάσεις, αν δεν υπήρχε αυτό το εκτενές δράμα σε άπειρες πράξεις που εκτυλίσσεται στην Ινδία. Οι μεταλλάξεις του κορωνοϊού έπληξαν και τη βιομηχανία των μικρών εργαστηρίων κεντητικής. Τα εργαστήρια αυτά, όπου έμπειροι άνδρες τεχνίτες – αποκαλούνται κάριγκαρ – κεντούν με χάντρες και με αριστουργηματική επιδεξιότητα πάνω σε λεπτά υφάσματα τα περίτεχνα σχέδια που παραγγέλνουν οι οίκοι μόδας του δυτικού (και ανατολικού) ημισφαιρίου, επλήγησαν από τον Covid. Οι περισσότεροι κάριγκαρ είναι μουσουλμάνοι, μια ολοένα και πιο κοινωνικά περιθωριοποιημένη θέση, καθώς ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι προσπαθεί να απομακρύνει τη χώρα από το κοσμικό, πολυπολιτισμικό έθνος και να τη μετατρέψει σε ένα πιο εμφανώς ινδουιστικό κράτος. Καθώς οι αριθμοί κρουσμάτων και θανάτων Covid-19 για την Ινδία ανεβαίνουν, πολλοί τεχνίτες της ραπτικής είναι όλο και πιο απαισιόδοξοι για το αν μπορούν να κερδίσουν βασικά προς το ζην, πόσω μάλλον να επικεντρωθούν στην επίτευξη δίκαιων συνθηκών εργασίας, μισθών και συμβάσεων από τους προμηθευτές τους.

Με έμπνευση από τον Κουνέλλη

Η συνεισφορά του Γιάννη Κουνέλλη στο ριζοσπαστικό και με διεθνείς επιρροές κίνημα της Arte Povera υπήρξε καταλυτική. Μια συγκεκριμένη διάσταση του έργου του, που την παρουσίασε με τις σειρές άτιτλων εγκαταστάσεων στις οποίες περιέχονταν μαύρα ανδρικά παλτό συμβολίζοντας δραστικές αλλαγές που μεταβάλλουν τις κοινωνίες, έδωσε έναυσμα στην Ιταλίδα Λάουρα Λουζουάρντι. Η κυρία της Max Mara Atelier στράφηκε στον μινιμαλισμό του Κουνέλλη για να σχεδιάσει μια σειρά από παλτό τα οποία ακολουθούν τη νέα λογική επένδυσης σε σταθερές αξίες. Και ως τέτοια επένδυση με σταθερή απόδοση για ένα ρούχο που δεν θα χάσει την αξία του, γιατί γίνεται τέχνη, τα παλτό της συλλογής της αποσκοπούν στην ερμηνεία του παρόντος: πολυτέλεια, άνεση, πρακτικότητα μέσα σε σχήματα πανωφοριών από αλπακά, τσόχα και κασμίρι. Ενα από αυτά παραπέμπει απευθείας στον σκοτεινό ρομαντισμό του Γιάννη Κουνέλλη και την αδυναμία του για τα τριαντάφυλλα ως αντίδοτο στη νοσηρή πανδημική πραγματικότητα.