Το «Σφαγείο» μιας γενιάς σε graphic novel

Αναζητούσε μια μέθοδο μέσα στην τρέλα που ήθελε να περιγράψει. Εναν κώδικα με το περιτύλιγμα λογοτεχνικού ύφους – σουρεαλισμό ή Φανταστικό, το είπαν -, για να μεταφέρει στους «επιγόνους» τις εμπειρίες της πολεμικής φρίκης και να τοποθετήσει την Αμερική μπροστά στον καθρέφτη του πολυδιαφημισμένου ονείρου της. Ο καθρέφτης ήταν ήδη θαμπός και το όνειρο συντρίμμια. Ο Κερτ Βόνεγκατ ήταν ένας από τους επιζώντες στον βομβαρδισμό της Δρέσδης τον Φεβρουάριο του 1945, όταν χιλιάδες τόνοι βόμβες από 1.400 συμμαχικά αεροσκάφη ισοπέδωσαν την πόλη προς επίσπευση της συνθηκολόγησης των ναζί. Ανάμεσα στα 25.000 θύματα: γερμανοί πρόσφυγες από την Ανατολική Ευρώπη και στρατιώτες των Συμμάχων που αιχμαλωτίζονταν στα πεδία των μαχών.

Η φρίκη, για την οποία ο συγγραφέας φτάνει κάποτε στα όρια της μυθοπλασίας, μεταφέρθηκε στο «Σφαγείο Νο 5», βιβλίο που πέρασε στην αντιπολεμική λογοτεχνία το 1969. Στο δικό τους graphic novel, που κυκλοφόρησε πρόσφατα και στα ελληνικά (εκδ. Anubis, μτφ. Ηλίας Τσιάρας), ως διασκευή του κλασικού έργου, οι Ryan North και Albert Monteys πειραματίζονται με τους κώδικες του είδους επιχειρώντας να διασώσουν την «κωμική» ψυχή του πρωτότυπου (κωμική με την έννοια που πλησιάζει στον Κάφκα): πανοραμικά καρέ σε μεγάλα τοπία, εσωτερικοί μονόλογοι, ιστορίες μέσα σε ιστορίες, ακόμη και ψυχεδελικά δισέλιδα κομμένα σε πολύχρωμους κύβους (το εύρημα του Βόνεγκατ με τους εξωγήινους που μεταφέρουν τον συνηθισμένο Αμερικανό Μπίλι Πίλγκριμ στον πλανήτη Τραλφάμαντορ ως έκθεμά τους).

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ. Το ερώτημα είναι αναμενόμενο: καταφέρνουν να ισορροπήσουν η σεναριακή διασκευή του North και η ελεύθερη σχεδιαστική γραμμή του Monteys με το ουρλιαχτό μιας ολόκληρης γενιάς, για να θυμηθούμε τον Γκίνσμπεργκ; Το αποτέλεσμα υποδεικνύει ότι οι δημιουργοί σχεδίασαν από την αρχή το πλάνο τους ώστε να συμπεριλάβουν ό,τι καλύτερο: την αίσθηση μιας ζωής που μοιάζει με playlist σε τυχαία σειρά («Ο Μπίλι Πίλγκριμ έχει ξεκολλήσει από τη ροή του χρόνου» είναι η εναρκτήρια, καταλυτική πρόταση στα δύο έργα, όπου ο ήρωας μεταφέρεται από το σφαγείο του πολέμου στην πισίνα της Χαν το 1928 και από εκεί στη μεταπολεμική Νέα Υόρκη). Το μάντρα του φαταλισμού «Ετσι είναι αυτά», που επανέρχεται από σελίδα σε σελίδα. Τις μαύρες τρύπες που ρουφάνε οποιοδήποτε είδος ηρωισμού στον πόλεμο («Δε θα υπάρχει κανένας Τζον Γουέιν στο βιβλίο μου» υπόσχεται ο συγγραφέας Κερτ στην αρχή). Αλλά και τη συνεχή επινόηση αφηγηματικών μεθόδων, έτσι ώστε και η δική τους διασκευή να μοιάζει εξίσου πειραματική. Οι ίδιοι επιτρέπουν άλλωστε και ορισμένες ελευθερίες στον εαυτό τους. Η σκηνή της ανεύρεσης του «πρώτου ορυχείου πτωμάτων της Δρέσδης» περνάει σε δεύτερο πλάνο, όταν στο μυθιστόρημα είναι από τις πιο δυνατές («Εφαρμόστηκε μια νέα μέθοδος: τα πτώματα δεν τα ανέσυραν πλέον. Τα αποτέφρωναν απ’ έξω στρατιώτες με φλογοβόλα»). Αντιθέτως, παίρνει νέα διάσταση η σχέση του Μπίλι με τη γυναίκα του Βαλένσια και τη μητέρα του σε μια σελίδα ανθολογίας.