Ο ερημότοπος που έγινε τρέντι γειτονιά

Σαράντα τρία χρόνια πριν, μία παρέα καλλιτεχνών, συγγραφέων και άλλων ανθρώπων της δημιουργίας μαζεύτηκαν σε ένα λοφτ στο Μπρούκλιν, δίπλα ακριβώς στον ποταμό Ιστ, για ένα πάρτι – και μία αποστολή. H ομάδα ζούσε σε έναν ερημότοπο, μία περιοχή γεμάτη βιομηχανικές αποθήκες που δεν είχε ποτέ κινήσει το ενδιαφέρον κάποιου εργολάβου ακινήτων. Ηταν τόσο παραμελημένη – ένα κενό σημείο πάνω στον χάρτη της Νέας Υόρκης – που δεν είχε καν όνομα. Οι κάτοικοί της, όμως, οι οποίοι ως επί το πλείστον είχαν καταλάβει παράνομα τις αποθήκες, είχαν ακούσει φήμες ότι πλούσιοι εργολάβοι σχεδίαζαν να αγοράσουν την περιοχή και να τη βαφτίσουν «Φάλτον Λάντινγκ» – η «Αποβάθρα του Φάλτον», όπου Ρόμπερτ Φάλτον, ο αμερικανός μηχανικός και εφευρέτης που πιστώνεται με την κατασκευή ενός εμπορικά επιτυχημένου ατμόπλοιου.

Οι καλλιτέχνες φοβούνταν πως θα ξεκινούσε έτσι το ίδιο είδος της διαδικασίας «εξευγενισμού» (gentrification) που είχε συμβεί στην άλλη πλευρά του ποταμού σε γειτονιές του Μανχάταν όπως το Σόχο, και οι ίδιοι θα αναγκάζονταν να φύγουν. Το πάρτι στο λοφτ το έκαναν για να αποφασίσουν το χειρότερο όνομα που θα μπορούσαν να φανταστούν, ένα όνομα που θα μπορούσε να τρομάξει και να διώξει τους εργολάβους. Οπως διηγείται στους Financial Times ο Κρέιν Ντέιβις, ένας συγγραφέας που ζούσε τότε σε μία από τις εγκαταλελειμμένες αποθήκες, ο ίδιος και τρεις φίλοι του – ένας θεατρικός συγγραφέας, μία μπαλαρίνα και ένας δημοσιογράφος – σκέφτηκαν δύο ιδέες. Η μία ήταν να βαφτίσουν την περιοχή «DANYA», ακρωνύμιο του «District Around the Navy Yard Annex», «Περιοχή γύρω από το Παράρτημα του Ναυπηγείου», και η άλλη να τη βαφτίσουν «DUMBO», ακρωνύμιο του «Down Under the Manhattan Bridge Overpass», «Στους Αντίποδες της Πεζογέφυρας του Μανχάταν». Κέρδισε η δεύτερη πρόταση: κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί έναν εργολάβο να σπεύδει να εκμεταλλευτεί μια περιοχή που φέρει το όνομα ενός ιπτάμενου ελέφαντα της Disney.

Βιομηχανίες. Ηταν άλλωστε περίεργη η ιστορία της περιοχής, εξαρχής. Οπως σημειώνει ο κριτικός αρχιτεκτονικής Πολ Γκόλντμπεργκερ στο επικείμενο βιβλίο του για το Ντάμπο, η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση αυτής της γης χρονολογείται στον 17ο αιώνα, οπότε και την αγόρασε ο ολλανδός μετανάστης Γιόρις Ραπέλιε. Ο Ραπέλιε έφτιαξε ένα αγρόκτημα στις όχθες του ποταμού Ιστ, μία βάση την οποία χρησιμοποίησε ο δισέγγονός του, Τζον, για να στηρίξει τον βρετανό βασιλιά στη διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας.

Μετά την ανεξαρτησία, οι νικηφόροι αμερικανοί αντάρτες κατάσχεσαν τη γη του. Την καλλιέργησε η οικογένεια Σαντς, ελπίζοντας να δημιουργήσει μία ήρεμη παραποτάμια πόλη ονόματι Ολυμπία. Αντ’ αυτού, όμως, η περιοχή έγινε τον 19ο αιώνα βιομηχανική. Βιομηχανίες όπως η εταιρεία συσκευασιών Gair και η εταιρεία ζάχαρης και καφέ Arbuckle έφτιαξαν εκεί στιβαρές, πελώριες αποθήκες από ενισχυμένο σκυρόδεμα. Τον 20ό αιώνα, ωστόσο, η περιοχή βυθίστηκε ξανά στη λήθη. Οι γέφυρες του Μανχάταν και του Μπρούκλιν άφησαν αυτό το κομμάτι της παραποτάμιας ζώνης σφηνωμένο ανάμεσα και κάτω από τις δομές τους. Τρένα και αυτοκίνητα περνούσαν πάνω από τις αποθήκες, τα φορτηγά δυσκολεύονταν να φτάσουν εκεί μέσα από την κίνηση του Μπρούκλιν, o ποταμός γινόταν λιγότερο χρήσιμος ως διαμετακομιστική οδός και οι βιομηχανίες σιγά σιγά έφυγαν.

Πολλές από τις αποθήκες τις αγόρασαν μισοτιμής οι Χέλμσλεϊ, μία οικογένεια από τη Νέα Υόρκη που δραστηριοποιούνταν στην αγορά ακινήτων, δεν ανέπτυξαν την περιοχή, ωστόσο, ούτε μετέτρεψαν τα εμπορικά κτίρια σε οικιστικές μονάδες, θα χρειαζόταν για αυτό να αλλάξουν οι κανονιστικές ρυθμίσεις σε θέματα χρήσης γης και οι πολιτικοί της Νέας Υόρκης δεν ήθελαν να παραδεχθούν πως η βιομηχανική παραγωγή είχε εγκαταλείψει την πόλη τους. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, λοιπόν, άρχισαν να εγκαθίστανται στις αποθήκες καλλιτέχνες – έτσι φτάσαμε στο όνομα Ντάμπο. «Ελπίζαμε πως θα ήταν τόσο απωθητικό, που κανείς δεν θα ήθελε να ζήσει εκεί» λέει ο Κρέιν Ντέιβις. «Κάτι σαν ντανταϊστικό αντι-μάρκετινγκ».

Αναγέννηση. Μία μέρα του 1979, ωστόσο, άκουσε το όνομα αυτό ένας νεαρός και φιλόδοξος εργολάβος, ο Ντέιβιντ Ουάλεντας. Γεμάτος περιέργεια, διέσχισε οδικώς τη γέφυρα του Μανχάταν να δει περί τίνος επρόκειτο. Εντυπωσιάστηκε με τη μαγευτική θέα στο Μανχάταν που είχαν οι αποθήκες – και δεν απείχαν ούτε δυο χιλιόμετρα μακριά από τη Γουόλ Στριτ! Κατάφερε να αγοράσει συνολικά 11 αποθήκες από την οικογένεια Χέλμσλεϊ, αντί 12 εκατομμυρίων δολαρίων. Του πήρε βέβαια 20 χρόνια να πείσει τις Αρχές της Νέας Υόρκης να αλλάξουν τις κανονιστικές ρυθμίσεις σε θέματα χρήσης γης. Στα τέλη του 20ού αιώνα, ωστόσο, οι Αρχές συμφώνησαν απρόθυμα να του επιτρέψουν να μετατρέψει μία αλλοτινή αποθήκη της εταιρείας Gair σε 121 διαμερίσματα: πουλήθηκαν όλα αμέσως. Το Ντάμπο είναι σήμερα γεμάτο τρέντι μπουτίκ, καφέ και εστιατόρια – και η έδρα πολλών ψηφιακών start-up. Εχει γίνει μία από τις πιο ακριβές περιοχές της Νέας Υόρκης, η 8η ακριβότερη παγκοσμίως. Ο Ουάλεντας είναι πια δισεκατομμυριούχος.

Οσο για τους καλλιτέχνες και τους συγγραφείς που εμπνεύστηκαν το όνομά της, σε μια προσπάθεια να αποθαρρύνουν την ανάπτυξη, «προχωρήσαμε στη ζωή μας», λέει ο Ντέιβις, που ζει σήμερα στα βόρεια της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, σε μια σαφώς φτηνότερη και (ευτυχώς για τον ίδιο) λιγότερο διάσημη γειτονιά.