Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν τεμαχίζεται

Εχουμε εισέλθει σε μια νέα περίοδο διεθνών σχέσεων, στην οποία οι συσχετισμοί δυνάμεων ανάμεσα στα διάφορα κράτη εκφράζονται ολοένα περισσότερο με βίαιο και ωμό τρόπο. Σε αυτό το πλαίσιο σκλήρυνσης, που είναι ορατό στην εγγύς γειτονιά της, η Ευρώπη οφείλει να μεταβάλει τη στάση της. Ισχυροί γείτονες επιδιώκουν να κατοχυρώσουν ζώνες αποκλειστικής επιρροής, εφαρμόζοντας την πολιτική των τετελεσμένων και περιφρονώντας το διεθνές δίκαιο και προηγούμενες πολυμερείς συμφωνίες.

Επί της ουσίας φιλειρηνική, η Ευρώπη, που ξυπνά σιγά-σιγά μπροστά στον μακιαβελικό ρεαλισμό, μαθαίνει δύσκολα να υπερασπίζεται τα σύνορά της. Εκείνα τα κράτη-μέλη που είναι πιο εκτεθειμένα σε προκλήσεις και φυλάσσουν τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης πρέπει να μπορούν να υπολογίζουν στην αλληλεγγύη όλων. Οι συνθήκες το προβλέπουν και το απαιτούν – η κοινή λογική το επιβάλλει.

Στη βορειοανατολική Ευρώπη, η ευθύνη της αποτροπής είναι συλλογική και αναλαμβάνεται κυρίως από ευρωπαϊκά κράτη,  υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ. Αυτό, όμως, που μοιάζει να είναι δεδομένο στο ένα άκρο της ηπείρου δεν είναι εξίσου δεδομένο στο νοτιοανατολικό τμήμα της, στην ανατολική Μεσόγειο, όπου Ελλάδα και Κύπρος, αν και πλήρη μέρη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, δεν μπόρεσαν να υπολογίζουν στην ολόπλευρη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη όταν η Τουρκία προχωρούσε επανειλημμένως σε πολύ επικίνδυνες προκλήσεις: εισβολή σε ελληνικές θαλάσσιες και εναέριες ζώνες, παράνομες έρευνες και γεωτρήσεις σε αμφισβητούμενες περιοχές, παραβίαση του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη, εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών στα χερσαία και θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας…

Το τουρκικό καθεστώς, που χαρακτηρίζεται από αναθεωρητική ρητορική, έχει προχωρήσει σε όλες εκείνες τις ωμές ενέργειες με τις οποίες μια περιφερειακή δύναμη αμφισβητεί τις πολιτικές και θεσμοθετημένες ισορροπίες που έχουν προσεκτικά οικοδομηθεί επί δεκαετίες για να προασπίσουν τη σταθερότητα σε αυτές τις στρατηγικές περιοχές της Ευρώπης. Η Γαλλία υπήρξε η μοναδική χώρα που επέδειξε συγκεκριμένη στήριξη προς την Ελλάδα, κινητοποιώντας στρατιωτικές μονάδες στο πλευρό της και αναλαμβάνοντας, έτσι, διπλωματικό ρίσκο. Οι άλλοι εταίροι δεν επέδειξαν τα αντανακλαστικά αλληλεγγύης που θα ανέμενε κανείς από τα μέλη μιας Ενωσης. Αλληλεγγύη στον Βορρά, αδιαφορία για τον Νότο!

Επιπλέον, ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όχι μικρής σημασίας, προσφέρθηκαν να παρέμβουν ως «διαμεσολαβητές»! Είναι άλλο όμως, απολύτως θεμιτό όπως ήταν πάντα η προσέγγιση της ελληνικής κυβέρνησης του Κυρ. Μητσοτάκη, να προτιμά κανείς τον διάλογο και τις διαπραγματεύσεις και άλλο να κρατάς ίσες αποστάσεις ανάμεσα σε ένα εταίρο στον οποίο οφείλουμε την αλληλεγγύη μας και ένα τρίτο κράτος που σκοπίμως παραβιάζει τους κανόνες τους οποίους εμείς, αν μη τι άλλο, αποδεχόμαστε ομόφωνα.

Οποιες και αν είναι οι αιτίες αυτής της αδυναμίας – φόβος για τις αντιδράσεις της τουρκικής κοινότητας στην Ευρώπη, η αντίληψη ότι η «ουδετερότητα» εντός του ΝΑΤΟ είναι πιο ισχυρή από την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, η απροθυμία για χρήση βίας ή, ακόμη πιο σοβαρό, η αναγνώριση που δικαίου που ενέχουν ορισμένες απαιτήσεις – αποκαλύπτουν μια απαράδεκτη παραίτηση, αλλά και μια παραβίαση του ίδιου του πνεύματος των ευρωπαϊκών συνθηκών. Είναι κάτι που προετοιμάζει τη συνθηκολόγηση απέναντι στα τετελεσμένα των νέων αυταρχικών ηγετών, για τους οποίους οι διαμεσολαβήσεις αποτελούν απλώς αέναες διαδικασίες που τους επιτρέπουν να κατοχυρώνουν τα κέρδη τους.

Τη στιγμή που η ΕΕ και τα μέλη της προτίθενται να ενισχύσουν την ικανότητά τους να δρουν από κοινού, ειδικά στον Ινδικό και Ειρηνικό Ωκεανό και την Αφρική, είναι τουλάχιστον παράλογο, σοκαριστικό και ανεύθυνο η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη να υπονομεύεται εντός των ίδιων των συνόρων των ευρωπαϊκών κρατών, στην ανατολική Μεσόγειο, μπροστά στην πόρτα μας! Είτε κανείς είναι εθνικιστής είτε φεντεραλιστής, είτε ανησυχεί περισσότερο για τις εξ’ Ανατολών απειλές είτε προτιμά να στρέφει το βλέμμα του προς τον Νότο, η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη, βασισμένη στη διπλωματική αποφασιστικότητα και, εφόσον είναι αναγκαίο, σε μια πιο αποφασιστική επίδειξη ισχύος, αποτελεί έναν ζωτικό όρο για την ίδια την επιβίωση της Ευρώπης στον κόσμο, όπως αυτός διαμορφώνεται μπροστά στα μάτια μας.

Η επίκληση και μόνο των αρχών της πολυμέρειας και η νοσταλγία για την (αποκαλούμενη) «παγκόσμια τάξη» του παρελθόντος δεν αντιπροσωπεύουν παρά μια ελάχιστη βοήθεια απέναντι στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τόσο μεμονωμένα κράτη-μέλη όσο και συνολικά η Ευρώπη.

Ο Αρνό Ντανζάν είναι ευρωβουλευτής, πρώην πρόεδρος της υποεπιτροπής Αμυνας της Ευρωβουλής. Ο Εστέμπαν Γκονθάλεθ-Πονς είναι ευρωβουλευτής (Ισπανία), πρώην βουλευτής και γερουσιαστής. Ο Ζαν-Ντομινίκ Τζουλιάνι είναι πρόεδρος του ιδρύματος Ρομπέρ Σουμάν. Η Ζελιάνα Ζόβκο είναι ευρωβουλευτής (Κροατία), αντιπρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων της Ευρωβουλής