Η τέχνη να είναι κανείς αντιπαθητικός…

Το ντοκιμαντέρ λέγεται «The Playbook» και μπορείτε να το δείτε (πού αλλού;) στο Netflix. Κυκλοφόρησε («στρίμαρε», όπως λένε οι πιτσιρικάδες) πριν από δύο χρόνια. Ο υπότιτλός του εξηγεί περί τίνος πρόκειται: «Μαθήματα ζωής από διάσημους προπονητές». Η παραγωγή είναι αμερικανική και οι τέσσερις από τους συνολικά έξι προπονητές που εμφανίζονται δουλεύουν ή έχουν δουλέψει στις ΗΠΑ: ο διασημότερος είναι ο μεγάλος προπονητής του ΝΒΑ Ντοκ Ρίβερς. Ευρωπαίοι υπάρχουν δύο. Ο (και προπονητής του Στέφανου Τσιτσιπά) Πατρίκ Μουράτογλου και φυσικά ο Μουρίνιο, που δεν θα μπορούσε να λείπει. Σας συνιστώ ανεπιφύλακτα να δείτε το επεισόδιο που είναι αφιερωμένο στον πορτογάλο προπονητή. Θα αναρωτιέστε αν μιλάμε πλέον για προπονητή ή για ένα τρομερό αστέρι της σοουμπίζ – λίγο ηθοποιό, λίγο σεναριογράφο, λίγο σκηνοθέτη του εαυτού του κ.τ.λ.

Πρωτοσέλιδα

Το θυμήθηκα και το ξαναείδα λίγες μέρες πριν, όταν ο «Μου» απολύθηκε και από την Τότεναμ. Η αλήθεια είναι ότι εδώ και χρόνια ο Μουρίνιο διεκδικεί τον τίτλο του «μεγάλου αντιπαθητικού» – μοιάζει να επιδιώκει να γίνεται κόκκινο πανί για τους αποκαλούμενος από τον ίδιο «εχθρούς» τής εκάστοτε ομάδας του. Οταν πήγε πρώτη φορά στην Τσέλσι ένας δημοσιογράφος τού έκανε μια ερώτηση που δεν του άρεσε κι ο Μουρίνιο είπε μεταξύ σοβαρού και αστείου ότι θα φύγει από την Αγγλία αν πρέπει κάθε μέρα να απαντά σε ανόητες ερωτήσεις. Τα βρετανικά ταμπλόιντ έκαναν την απάντησή του βασικό θέμα κι ο ίδιος ενθουσιάστηκε. Εκτοτε έκανε πάντα ό,τι μπορούσε για να τους δίνει τέτοιου είδους πρωτοσέλιδα: προτιμά, όπως λέει και στο «Τhe Playbook», «όλοι να ασχολούνται μαζί μου παρά με τους παίκτες της ομάδας». Αφήνει να εννοηθεί ότι το κάνει για να προστατέψει τα «παιδιά του». Σίγουρα απολαμβάνει αυτού του είδους τη δημοσιότητα. Το κακό γι’ αυτόν είναι ότι έχει μάθει τόσο καλά την τέχνη τού να είναι κακός, που γίνεται κακός και με τους παίκτες της ομάδας του. Αλλιώς δεν εξηγούνται οι συνεχόμενες αποτυχίες του.

Υπομονή

Η τελευταία του απόλυση δεν αποτέλεσε ούτε καν έκπληξη. Οι Αγγλοι έχουν σταματήσει χρόνια τώρα να στηρίζουν τους προπονητές, όπως μια φορά κι έναν καιρό. Κόλλησαν όλα τα άσχημα του ποδοσφαίρου των Νοτιοευρωπαίων – το χειρότερο από τα οποία είναι η έλλειψη υπομονής. Μπορείς όμως να έχεις υπομονή με τον αυτάρεσκο, σκληρό, αλαζόνα και ιδιαιτέρως νάρκισσο Μουρίνιο; Μπορείς να τον ανέχεσαι και να του συγχωρείς τα πάντα απλά γιατί έχεις την υποψία πως πίσω από αυτή τη δημόσια εικόνα κρύβεται ένας ευαίσθητος άνθρωπος που αγαπά και το ποδόσφαιρο και τη δουλειά του όσο τίποτα; Και είναι δυνατόν κάποιος που θέλει να μοιάζει σκληρός και κακός να μην κρίνεται υπερβολικά όταν ζει στον αστερισμό της υπερβολής; Δεν έχω απαντήσεις, απλά αναρωτιέμαι. Κυρίως γιατί ο τύπος που εμφανίζεται στο «The Playbook» δίνοντας οδηγίες για τη ζωή και την απόλαυσή της είναι ένας καταπληκτικός τύπος. Που καμία σχέση δεν έχει με τον Μουρίνιο όπως τον ξέρουμε.

Εμμονές

Στον αθλητισμό πολύ συχνά συμβαίνει η δημόσια εικόνα ενός αθλητή ή ενός προπονητή ή ενός παράγοντα να μην έχει καμία σχέση με τον πραγματικό του χαρακτήρα. Ο Νίκος Γκάλης ήθελε να φαίνεται ως ένας περφεξιονίστας που δεν έχει στο μυαλό του τίποτα άλλο εκτός από το μπάσκετ: οι συναθλητές του μιλάνε για έναν τύπο που σίγουρα δεν ήταν άνθρωπος από ατσάλι. Ο Γιάννης Ιωαννίδης ήταν εντός του γηπέδου ένας ατίθασος χαρακτήρας, έτοιμος για το δίκιο του να τσακωθεί με το σύμπαν. Εκτός γηπέδων ήταν ένας υπέροχος συζητητής, ένας συλλέκτης έργων τέχνης, ένας άνθρωπος με ενδιαφέροντα που δεν περιορίζονταν μόνο στο μπάσκετ. Ο Οτο Ρεχάγκελ ήθελε να τον θυμόμαστε ως έναν αυστηρό και σκληρό κριτή – στην πραγματικότητα δεν ήταν τίποτα πιο πολύ από ένας αυστηρός πατερούλης, που είχε μια μοναδική σχέση δεσίματος με τα παιδιά του – καμία σχέση με εμμονές. Η υπερέκθεση οδηγεί πολλούς στο να κρύβονται πίσω από εικόνες που σχεδιάζουν για τα μάτια μας παίζοντας κρυφτούλι με την αλήθεια. Το κακό στην περίπτωση (και) του Μουρίνιο είναι ότι το προσωπείο στο τέλος καλύπτει το πρόσωπο. Δεν έχουμε ούτε τον τρόπο, ούτε τον χρόνο να κάνουμε ψυχανάλυση στους ανθρώπους: τους κρίνουμε για αυτό που βλέπουμε. Και το κακό για τον κάποτε «Special One» είναι ότι και οι εργοδότες του αρνούνται πλέον να παίξουν στα διάσημα mind games του, στα οποία είναι πρωταγωνιστής. Αν δεν τους κάνει τη δουλειά η αντιπάθεια που προκαλεί γίνεται αφόρητη. Και το διαζύγιο βγαίνει σε χρόνο – ρεκόρ.

Κασέ

Κάθε φορά που κάποιος τον απολύει πιστεύω ότι ο μεγάλος Ζοζέ είναι έτοιμος να έρθει στην Ελλάδα. Δεν θα συμβεί ποτέ γιατί κανείς δεν μπορεί να καλύψει το τεράστιο κασέ του, όμως χωρίς να το ξέρει η χώρα μας είναι ο προορισμός του. Ο Μουρίνιο ανήκει στην κατηγορία των ανθρώπων που είναι άτυχοι που δεν δούλεψαν ποτέ στην Ελλάδα. Σε κάθε τομέα υπάρχουν μερικοί τέτοιοι – υπάρχουν αρκετοί ποδοσφαιριστές, σίγουρα πολλοί μπασκετμπολίστες, κάμποσοι καλλιτέχνες και αναμφίβολα και μερικοί πολιτικοί, φιλόσοφοι, οικονομολόγοι και γενικώς μπουρδολόγοι. Ο Μουρίνιο δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι Ελληνας αλλά πιστεύω πως αν ως προπονητής είχε δουλέψει εδώ και είχε μείνει και κάποια χρόνια (σαν τον Γκμοχ, τον Μπάγεβιτς ή έστω τον Λουτσέσκου που θέλει να ξαναγυρίσει) θα είχε γίνει λαϊκό είδωλο. Οχι με όσα θα έκανε, αλλά με όσα θα έλεγε.

Μυαλά

Μας λείπει ένας Μουρίνιο – δεν εννοώ ένας τόσο μεγάλος προπονητής, αλλά ένας τέτοιος προπονητής: διπρόσωπος, απερίγραπτος, ακατανόητος κομμάτι ως άνθρωπος. Αλλά και στον ίδιο λείπει μια χώρα με τα ποδοσφαιρικά μυαλά της δικής μας. Η λογική του («μετράει μόνο το αποτέλεσμα«) είναι απόλυτα συνεπής με τη λογική των περισσότερων στην Ελλάδα. Η στρατηγική του («ψάχνω τι να κάνω για να μην αφήσω τον αντίπαλο να παίξει») θα ενθουσίαζε τους δημοσιογράφους. Η άνεσή του στον φακό θα τον έκανε απαραίτητο στα κανάλια. Η ευκολία με την οποία τοποθετείται για οτιδήποτε θα τον έκανε περιζήτητο. Κυρίως θα τον έκανε τεράστια φίρμα η γενικότερη απλοϊκότητα με την οποία πάντα αντιμετωπίζει τα πράγματα: θα ήταν κατανοητός από όλους – και από όσους ξέρουν και από όσους δεν ξέρουν ποδόσφαιρο. Βλέποντας το «The Playbook» σκεφτόμουν να τον ψάξω για να του προτείνω να έρθει εδώ για ψυχοθεραπεία. Κι αν καμία ομάδα δεν μπορεί να καλύψει το κασέ του, δεν πειράζει. Μπορεί άνετα να αγοράσει μια και έπειτα από λίγο καιρό να απολύσει τον εαυτό του…