Στερεότυπα και «μύθοι» στις ελληνογερμανικές σχέσεις

Οι ελληνογερμανικές σχέσεις δοκιμάστηκαν ιδιαίτερα την προηγούμενη δεκαετία. Στη διάρκεια της ευρωκρίσης και κυρίως στο αποκορύφωμά της στα μέσα της δεκαετίας τροφοδοτήθηκαν όλα τα αρνητικά στερεότυπα είτε των «κακών» Γερμανών είτε των «τεμπέληδων» Ελλήνων. Η κυβερνητική αλλαγή στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 2019 συνέπεσε με το τέλος των μνημονίων και έφερε πρόσκαιρη ύφεση στις σχέσεις Αθήνας – Βερολίνου. Ωστόσο οι πολεμικές αποζημιώσεις παραμένουν μόνιμο αγκάθι και η ελληνοτουρκική κρίση έβαλε και τις ελληνογερμανικές σχέσεις σε νέα φάση δοκιμασίας.

Τελευταίο δείγμα ήταν η επέτειος 200 χρόνων της Ελληνικής Επανάστασης. Αγνοήθηκε το εκτενές μήνυμα του προέδρου της Δημοκρατίας, Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάιερ. Στον Τύπο και τα κοινωνικά δίκτυα στην Ελλάδα κυριάρχησε η επίκριση ότι η καγκελάριος Μέρκελ δεν έστειλε ξεχωριστό μήνυμα. Πέραν του πρωτοκόλλου, που προβλέπει μήνυμα του προέδρου, γερμανική διπλωματική πηγή σχολιάζει στα «ΝΕΑ» ότι η Γερμανία δεν προσκλήθηκε στις επετειακές εκδηλώσεις, με κριτήριο ότι προσκλήθηκαν οι χώρες που συμμετείχαν στη ναυμαχία του Ναυαρίνου, το οποίο παραβιάστηκε στην περίπτωση των ΗΠΑ με την πρόσκληση και παρουσία του αμερικανού πρέσβη στην παρέλαση.

Η νέα αντιπαράθεση Αθήνας – Βερολίνου είχε ξεκινήσει νωρίτερα, από το φθινόπωρο του 2019, με αφορμή την «Διαδικασία του Βερολίνου» για τον τερματισμό του εμφυλίου στη Λιβύη. Η Ελλάδα δεν είχε προσκληθεί, διότι δεν ήταν μέρος της κρίσης, η προσπάθεια υπό την αιγίδα του ΟΗΕ ήταν να ελεγχθούν οι τρίτες χώρες – ταραχοποιοί, που εμπλέκονταν ενεργά στον εμφύλιο. Μετά το τουρκολιβυκό σύμφωνο για την ΑΟΖ, η Αθήνα επιδίωξε να συμμετάσχει. Αλλά το επιζήτησε με τρόπο που έδινε στους διοργανωτές το μήνυμα πως η Αθήνα θα μπλοκάρει με τα ελληνοτουρκικά την ειρήνευση στη Λιβύη. Επελέγη η ανοιχτή, μετωπική αντιπαράθεση, που ήταν σίγουρο ότι δεν θα οδηγούσε σε διπλωματική επιτυχία.

ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ. Στην ελληνοτουρκική κρίση του περασμένου χρόνου, η Γερμανία ανέλαβε για λογαριασμό της ΕΕ τη μεσολάβηση με στόχο την απόσυρση των τουρκικών ερευνητικών πλοίων και η επανέναρξη των ελληνοτουρκικών διαπραγματεύσεων. Η Γερμανία ως προεδρεύουσα τότε στην ΕΕ ανέλαβε τη μεσολάβηση για έναν απλό λόγο: Η καγκελάριος Μέρκελ είναι η μόνη ηγέτις της Ευρώπης που μπορεί να σηκώσει το τηλέφωνο και να μιλήσει με τον Ερντογάν.

Το Βερολίνο αντικρούει σθεναρά ότι η Γερμανία στη μεσολάβησή της «πρόδωσε» την Ελλάδα. «Η σκέψη αυτή και μόνον είναι προσβλητική για τη Γερμανία», τονίζει η γερμανική διπλωματική πηγή. Η Γερμανία είναι δεσμευμένη για ευρωπαϊκή αλληλεγγύη έναντι της Ελλάδας και, με εξαίρεση τη γαλλική ιδιαιτερότητα, κινήθηκε στην ίδια γραμμή με τις υπόλοιπες χώρες – μέλη της ΕΕ. Αλλωστε, το αποτέλεσμα της μεσολάβησης σε καμία περίπτωση δεν απέβη εις βάρος της Ελλάδας, το αντίθετο μάλιστα.

Οι ελληνογερμανικές σχέσεις δοκιμάστηκαν και στο ζήτημα των εξοπλισμών. Η Γερμανία έχει το πιο αυστηρό νομικό πλαίσιο για τις εξαγωγές όπλων και από το 2016 έχουν περιοριστεί δραστικά οι εξαγωγές όπλων στην Τουρκία, η οποία διαμαρτύρεται π.χ. για τη διακοπή των εξαγωγών και του εκσυγχρονισμού των αρμάτων μάχης «Leopard» μολονότι είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, η προμήθεια έξι υπερσύγχρονων υποβρυχίων από την Τουρκία ανατρέπει την ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο εις βάρος της Ελλάδας. Η Αθήνα έχει κάθε λόγο να επιδιώκει την ακύρωση της συμφωνίας. Αλλά στο Βερολίνο επιχειρηματολογούν ότι δεν μπορεί να ακυρωθεί η συμφωνία του 2009, με εκ των υστέρων κυβερνητική απόφαση, η οποία θα καταλήξει στα δικαστήρια.

ΥΠΕΡΤΙΜΗΣΕΙΣ. Στη βάση όλων των προηγούμενων συντηρούνται «μύθοι» περί αρνητικής στάσης της Γερμανίας έναντι της Ελλάδας. Ενισχύονται, με στερεότυπα περί ιστορικών σχέσεων της Γερμανίας με την Τουρκία από την εποχή του Βίσμαρκ με κατάληξη ότι η Μέρκελ «τα βρίσκει» με τον Ερντογάν. «Τι σχέση έχει αυτή η αντίληψη με τη διπλωματία στον 21^ο αιώνα;», αναρωτιέται η διπλωματική πηγή. Στις υπαρκτές οικονομικές σχέσεις υπερτιμάται η οικονομική εξάρτηση, η Τουρκία απορροφά το 2% των γερμανικών εξαγωγών, αλλά υπερδιπλάσιο ποσοστό των ελληνικών εξαγωγών. Οσο για τους τουρκικής καταγωγής ψηφοφόρους στη Γερμανία, περίπου 1,5 εκατ. έχουν τη γερμανική υπηκοότητα, οι περισσότεροι είναι κατά του Ερντογάν, με επιφανέστερο τον πρώην πρόεδρο των Πρασίνων, Τζεμ Ετζντεμιρ.

Με την αποχώρηση της Μέρκελ μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου ο Ερντογάν θα χάσει έναν σημαντικό συνομιλητή στην Ευρώπη. Η διάδοχη κυβέρνηση, με συμμετοχή των Πρασίνων, θα έχει σκληρότερη γραμμή έναντι της Αγκυρας, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής. Ωστόσο και αυτοί θα υποχρεωθούν σε συμβιβασμούς που επιβάλλει η κυβερνητική συμμετοχή. Το Προσφυγικό θα παραμείνει βασική παράμετρος των ευρωτουρκικών σχέσεων. Και για τους Πράσινους η Μόρια και οι συνθήκες διαβίωσης των προσφύγων στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου είναι ήδη σήμερα κόκκινο πανί.