Κι όμως, η Καμάρα {LF}αντέχει στη ρύπανση

«Eίδε» τα ανάγλυφά της – που απεικονίζουν τις πολεμικές επιχειρήσεις του ρωμαίου αυτοκράτορα Γαλερίου κατά των Περσών – να καταστρέφονται όταν τα ξύλινα σπίτια που εφάπτονταν στον βόρειο πεσσό της γίνονταν παρανάλωμα του πυρός. «Είδε» την επιφάνειά της να «μαυρίζει» και να αλλοιώνεται όταν τα ελαστικά, οι μηχανές και τα φρένα των αυτοκινήτων που περνούν πλάι της διαβρώνονταν αφήνοντας τα ίχνη τους πάνω της, μαζί με τα περιττώματα των περιστεριών και το αλάτι που φτάνει από τη θάλασσα μέσω των ανεμορριπών, και μικροσκοπικά, αόρατα σχεδόν διά γυμνού οφθαλμού, φυτά άρχισαν να φυτρώνουν στα σωθικά της και να πιέζουν τους λίθους της. Για πρώτη φορά δε στην 25 αιώνων ιστορία της επιβεβαιώνεται εργαστηριακά (και όχι μακροσκοπικά) η προέλευση του υλικού της, που δεν είναι άλλο από μάρμαρο προερχόμενο από την Αλυκή της Θάσου.

Κι όμως, η διασημότερη αψίδα της Θεσσαλονίκης, που αποτελεί ένα από τα εμβληματικότερα μνημεία της, αλλά και κλασικό σημείο συνάντησης των κατοίκων, εκείνη του Γαλερίου, η γνωστή σε όλους Καμάρα, παρόλο που έχει δεχθεί όλες τις παραπάνω «επιθέσεις» στο πέρασμα των αιώνων και ιδιαίτερα στον 19ο (οπότε και οι πυρκαγιές των ξύλινων σπιτιών) και τον 20ό λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, στην εποχή μας περνά μία από τις καλύτερες φάσεις της. Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από τη μελέτη σχετικά με τον «Προσδιορισμό των παραγόντων που επιδρούν στη φθορά της θριαμβικής αψίδας του Γαλερίου», όπως παρουσιάστηκε προ ημερών από τον αναπληρωτή καθηγητή Κοιτασματολογίας – Γεωχημείας του Τμήματος Γεωλογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Βασίλη Μέλφο – μέλος πολυμελούς διεπιστημονικής ομάδας που διεξήγαγε την έρευνα, ένα τέταρτο του αιώνα μετά τις τελευταίες εργασίες συντήρησης του μνημείου – στο πλαίσιο του 33ου Αρχαιολογικού Συνεδρίου για τις ανασκαφές στη Μακεδονία και τη Θράκη.

Στο μικροσκόπιο της ομάδας μπήκαν 12 δείγματα και από τους δύο πεσσούς της αψίδας και από όλο της το ύψος και διαπιστώθηκε ότι ήταν σπάνια τα ευρήματα ορυκτού γύψου και χαμηλή η περιεκτικότητα σε θειικά ιόντα, γεγονός που επιβεβαιώνει τα χαμηλά ποσοστά του διοξειδίου του θείου, κάτι που οφείλεται στην αποθείωση των καυσίμων την τελευταία εικοσαετία. Οι ενδείξεις θεωρούνται ελπιδοφόρες για τη διατήρηση του μνημείου σε καλή κατάσταση, δεδομένου ότι το 1990 οι μετρήσεις έδειχναν τις αντίστοιχες ενδείξεις 800 φορές πιο υψηλές.

ΜΑΡΜΑΡΟ ΑΠΟ ΤΗ ΘΑΣΟ. Η ίδια έρευνα απέδειξε πως το μάρμαρο κατασκευής του μνημείου προέρχεται από την Αλυκή Θάσου – ύστερα από 1.200 αναλύσεις ισοτόπων από 100 αρχαίες λατομικές περιοχές της Μεσογείου και ιδιαιτέρως του Αιγαίου -, κάτι που ως τώρα οι αρχαιολόγοι υπέθεταν μόνο. Πρόκειται για ένα αδρόκοκκο μάρμαρο, του οποίου ευνοείται η αποδόμηση.

Παρά την προβληματική φύση του υλικού κατασκευής του και τις καταπονήσεις που έχει υποστεί, οι βασικοί παράγοντες που πλήττουν το μνημείο σήμερα – δηλαδή τα περιττώματα των περιστεριών, τα ριζίδια των μικρών φυτών, τα μεταλλικά μικροσωματίδια από τη διάβρωση των αυτοκινήτων και οι αέριοι ρυπαντές – δεν έχουν μεγάλη ένταση και, σύμφωνα με τον Βασίλη Μέλφο, «αν το προσέξουμε, θα αντέξει πολύ».