«Στην αρχή περνούσαν τις αφίσες για κόμικς»

Ο «Κόμης Ορί» της περιόδου 2007-2008 φοράει στρογγυλά γυαλιά, το λευκό του μούσι κρέμεται σαν μάσκα από τα αφτιά, ενώ η γραβάτα του κοστουμιού του είναι ροζ με καρδιές. Φυσικά θυμίζει τον Φρόιντ: η δράση της όπερας είχε μεταφερθεί στην εποχή του τελευταίου και ο Ορί είχε μεταμφιεστεί σε ψυχαναλυτή για να πλησιάσει το αντικείμενο του πόθου. Ο «Μάκβεθ» του 2013, από την άλλη, υποκαθίσταται με ένα μεγάλο ματωμένο «Μ». Εικονογραφήσεις όπως αυτές από τις παραγωγές της Εθνικής Λυρικής Σκηνής την τελευταία δεκαετία πέρασαν ως ενιαίο σώμα στο βιβλίο «Εικόνες για την όπερα: Αφίσες για την Εθνική Λυρική Σκηνή» των Γιάννη και Μενέλαου Κουρούδη (εκδόσεις Πατάκη), υπενθυμίζοντας την οπτική ταυτότητα που απέκτησαν ορισμένες από τις καλύτερες στιγμές μας ως θεατών της όπερας. Στις 368 σελίδες χωρούν εικόνες από 97 όπερες, 24 μπαλέτα, 9 οπερέτες, 6 φεστιβάλ, 4 μουσικά θεατρικά, 3 μιούζικαλ, 3 συναυλίες, μία όπερα-μπαλέτο, έναν χορό και ένα αφιέρωμα.

Επίσης οι ιστορίες πίσω από τα έργα και το σκεπτικό του Νίκου Α. Δοντά, υπευθύνου του Τομέα Δραματολογίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ο οποίος αναζήτησε τον Γιάννη Κουρούδη ύστερα από την έμπνευση του τέως καλλιτεχνικού διευθυντή της Λυρικής Στέφανου Λαζαρίδη για ενιαία εικαστική ταυτότητα. Ο Κουρούδης (του γραφείου Κ2) ξεκίνησε με στόχο να ξεχωρίζουν οι αφίσες και να μεταφέρουν το μήνυμα ότι η Λυρική Σκηνή ήταν σύγχρονη. «Είναι γεγονός ότι την πρώτη σεζόν υπήρχαν φανατικοί φίλοι και εχθροί. Επειδή το κοινό της Λυρικής ήταν πολύ γερασμένο, τους φαινόταν πολύ περίεργο αυτό που πρότεινα και εντελώς παράλογο. Υπήρχαν αντιρρήσεις ότι αυτά είναι κόμικς, δεν έχουν καμία σχέση με την όπερα. Αλλά από την άλλη υπήρχε πολύ μεγάλη παραδοχή από τον Τύπο, τον γραφιστικό χώρο, τους ανθρώπους που είχαν σχέση με την τέχνη. Και βέβαια με στήριξε πολύ η Λυρική, ο Νίκος Δοντάς που δεν μου έφερνε καμία αντίρρηση σε ό,τι κι αν του έδειχνα» τονίζει ο γραφίστας.

ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ. Για τις ανάγκες της συνεργασίας του με τη Λυρική, ο Κουρούδης κι αργότερα ο γιος του Μενέλαος, που ανέλαβε τις αφίσες της Εναλλακτικής Σκηνής, έφτιαξαν σχεδόν 200 μοναδικές εικονογραφήσεις. «Αυτές που με παίδευαν ήταν όσες επαναλαμβάνονταν κάθε σεζόν. Για παράδειγμα, ο “Ριγολέτος” που τον έχω κάνει τέσσερις ή πέντε φορές. Επρεπε κάθε φορά να εφευρίσκω μια καινούργια εικόνα. Το ίδιο και με την “Μποέμ”. Είχαν μια ιδιαίτερη δυσκολία γιατί έπρεπε να μη θυμίζει το προηγούμενο και να έχει τις ίδιες αναφορές στην ιστορία» αναφέρει. Οσο για τη μεγαλύτερη πρόκληση μιας αφίσας: «Είναι να επικοινωνεί. Επειδή η δουλειά μας δεν είναι αμιγώς τέχνη, δεν είμαστε ζωγράφοι που κάνουμε έναν πίνακα και τον κρεμάμε σ’ έναν τοίχο, πρέπει αυτό που κάνουμε να το δουν πάρα πολλοί άνθρωποι και να καταλάβουν τι είναι και πού θα πάνε να το ακούσουν. Αρα το ντιζάιν πρέπει εξ ολοκλήρου να είναι λειτουργικό. Η δεύτερη πρόκληση είναι να έχει προσωπικότητα, να είναι αυτούσιο και μοναδικό. Επίσης, θα έπρεπε να μπορεί να δουλεύει σε οποιοδήποτε περιβάλλον και να μεταφράσει την ιστορία αυτού του έργου που πας να δεις. Είναι ένα σύνθετο κομμάτι η επικοινωνία της αφίσας. Δεν είναι απλώς ένα ωραίο σχέδιο. Η αφίσα πρέπει να πουλάει το μήνυμα».

info

«Εικόνες για την όπερα», Γιάννης & Μενέλαος Κουρούδης, κείμενα Νίκος Α. Δοντάς, εκδ. Πατάκη, 2021