Αξιολογώντας τη Μεταπολίτευση

Η αφορμή για τη διαδικτυακή συνάντηση στον Κύκλο Ιδεών ήταν  τα δύο πρόσφατα βιβλία του Αντώνη Μανιτάκη, «Στο λυκόφως της Μεταπολίτευσης» και «Η συνταγματική συγκυρία της μεταπολιτευτικής δημοκρατίας (1976-1997)». Η χρονική στιγμή, εν μέσω πανδημίας, ένα εικοσιτετράωρο πριν από τη «μαύρη» επέτειο του 1967, διευκόλυνε μια πιο ευρεία συζήτηση για τη θεσμική αποτίμηση της περιόδου της Μεταπολίτευσης. Σ’ αυτήν συμμετείχαν, εκτός από τον καθηγητή Μανιτάκη, ο Νίκος Αλιβιζάτος, ο Γιάννης Βούλγαρης, ο Ευάγγελος Βενιζέλος, ο Γιώργος Γεραπετρίτης και η Λίνα Παπαδοπούλου. Οπως είπε ο Μανιτάκης (τον οποίο η Παπαδοπούλου περιέγραψε ως εκφραστή μιας πραγματικά ανανεωτικής Αριστεράς), «το νόημα της Δημοκρατίας εξελίσσεται, αναδιατυπώνεται, ανάλογα με τις συνθήκες. (…) Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με την κρίση και να την αντιμετωπίζουμε».

Στην πτώση της δικτατορίας υπήρξε μια ιστορική τομή, είπε ο Νίκος Αλιβιζάτος, τονίζοντας πως το 1974 ήταν το τέλος του Εμφυλίου και του Εθνικού Διχασμού. Από τότε, υπήρξαν τρία κριτικά σταυροδρόμια: το 1981, με την Αλλαγή και την ομαλή εναλλαγή της εξουσίας, το 1985 που απέδειξε ότι η εξουσία πρέπει να ελέγχεται και το 2012, με την κατάρρευση του πολιτικού συστήματος. Συμφώνησε, μάλιστα, με τον Γεραπετρίτη, πως «έχουμε την πολυτέλεια να μιλάμε για αυτά τα ζητήματα με την άνεση της απόστασης», πράγμα που αποδεικνύει τη θεσμική ανθεκτικότητα της Δημοκρατίας.

«Στην Ελλάδα ο προωθημένος χαρακτήρας των ελληνικών Συνταγμάτων έσπρωχνε μπροστά την κοινωνία» είπε ο Βούλγαρης. «Ιστορικά, αυτή είχε μια δεκτικότητα που διέψευδε τις Κασσάνδρες, χωρίς ποτέ να ικανοποιεί τους εκσυγχρονιστές» τόνισε, επισημαίνοντας πως παρά την αισιοδοξία η ανάγνωση της Ιστορίας μας «δεν πρέπει να είναι καθησυχαστική».

Από την πλευρά του, ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναφέρθηκε στη σημασία των κυβερνήσεων συνεργασίας για την ελληνική δημοκρατία μετά το ’74, στα αρχαϊκά χαρακτηριστικά των κομμάτων που δεν έχουν εσωκομματική δημοκρατία, για το σύνδρομο της «αποστασίας του ’65», αλλά και τη θεσμική ανθεκτικότητα των τεσσάρων μεταπολιτευτικών αναθεωρήσεων. Καταλήγοντας πως πρόκειται για «τα καλύτερα πενήντα χρόνια στα 200 της ύπαρξής μας, μια ιστορία επιτυχίας εις πείσμα του συλλογικού εαυτού μας».