Στο στόχαστρο μετά το «Ahm…»

«Είναι μία γυναικολόγος με επτά παιδιά που γνωρίζει σχεδόν τα πάντα για τα μαχητικά αεροσκάφη. Λέει προσευχή πριν από το δείπνο και πιστεύει στην παιδοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια. Αγαπά τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και ονειρεύεται Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης μια μέρα. Κάποιες φεμινίστριες ενοχλούνται από την ευλάβειά της. Οι περισσότεροι συντηρητικοί ενοχλούνται από τον φεμινισμό της. “Αυτή η γυναίκα” λένε αναστενάζοντας». Ετσι ξεκινούσε το πορτρέτο της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν που σκιαγράφησαν οι New York Times αρχές Ιουλίου του 2019, τότε που το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είχε μόλις προτείνει την επί 14ετία υπουργό της Ανγκελα Μέρκελ (Οικογενειακών Υποθέσεων, Εργασίας και εν τέλει, για έξι χρόνια υπουργό Αμυνας) για νέα πρόεδρο της Κομισιόν – την πρώτη γυναίκα πρόεδρο της Κομισιόν. Η χριστιανοδημοκράτισσα φον ντερ Λάιεν ανέλαβε και επισήμως το πόστο την 1η Δεκεμβρίου του 2019. Κάπου 16 (δυσκολότατους…) μήνες και ένα μακρόσυρτο, ενοχλημένο «Ähm…» αργότερα, το μόνο βέβαιο είναι πως εξακολουθεί να ενοχλεί, ένθεν κακείθεν, και εκείνους που δηλώνουν πεπεισμένοι πως έπεσε θύμα σεξιστικής συμπεριφοράς και εσκεμμένου εξευτελισμού με το διαβόητο πια Sofagate στην Αγκυρα, και εκείνους που θεωρούν πως το μεγαλύτερο σκάνδαλο είναι πως δεν αντέχει να μη βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο.

Η αλήθεια είναι πως, παρότι έχουν πια περάσει έντεκα ολόκληρες ημέρες αφότου η 63χρονη φον ντερ Λάιεν έμεινε να στέκεται όρθια και μπερδεμένη στο τουρκικό προεδρικό μέγαρο, βλέποντας τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ να στρογγυλοκάθονται στις μοναδικές δύο καρέκλες που είχαν προβλεφθεί για την περίσταση, το τι ακριβώς συνέβη, το ποιος ακριβώς φταίει και το γιατί συζητούμε ακόμα για τον καναπέ στον οποίο υποχρεώθηκε τελικά να καθίσει, απέναντι από τον τούρκο υπουργό Εξωτερικών Μεχμέτ Τσαβούσογλου, δεν είναι απόλυτα σαφή. Αρχικά, η Ευρώπη ενώθηκε (γεγονός από μόνο του συγκλονιστικά σπάνιο) σε ένα ηχηρό επιφώνημα οργής και αγανάκτησης για τη γαϊδουρινή συμπεριφορά πρωτίστως του Ερντογάν και δευτερευόντως του Μισέλ, που δεν σηκώθηκε αμέσως να παραχωρήσει τη δική του θέση στη φον ντερ Λάιεν, δεν ζήτησε μια επιπλέον καρέκλα ή δεν έσπευσε να καθίσει επιδεικτικά κι εκείνος στον καναπέ πλάι στην πρόεδρο της Κομισιόν. Κι έπειτα, άρχισαν τα «ναι μεν αλλά» του πρωτοκόλλου:

Μάθαμε πως όταν ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βρίσκονται σε αποστολή σε τρίτη χώρα, επικεφαλής της αντιπροσωπείας είναι βάσει πρωτοκόλλου ο πρώτος, όχι η δεύτερη. Μάθαμε επίσης πως όχι μόνο υπάρχουν διαφορετικές υπηρεσίες Πρωτοκόλλου για τον πρόεδρο του Συμβουλίου και την πρόεδρο της Κομισιόν (μόνον η πρώτη είχε επισκεφθεί προκαταβολικά την Αγκυρα, η δεύτερη παρέμεινε στην έδρα της λόγω πανδημίας), και όχι μόνο δεν συνεργάζονται αλλά επιπλέον είναι και αντίπαλες – στους παροικούντες τις Βρυξέλλες είναι άλλωστε, λέει, διαβόητος ο ανταγωνισμός μεταξύ Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και Σαρλ Μισέλ, ειδικά στα θέματα εξωτερικής πολιτικής. Συνειδητοποιήσαμε εντέλει πως οι απολυταρχικοί ηγέτες της στόφας του Ερντογάν («δικτάτορες», αν προτιμάτε τη φρασεολογία Ντράγκι, που ενθουσίασε πολλούς και απέλπισε άλλους τόσους, τους πιο πραγματιστές, στην ΕΕ, που επιμένουν στην αναγκαιότητα μιας «θετικής ατζέντας» με την Αγκυρα) δεν χρειάζονται καθόλου φαντασία προκειμένου να αποδυναμώσουν τους συνομιλητές τους: οι τελευταίοι το κάνουν μόνοι τους.

Στο μεταξύ, ο Σαρλ Μισέλ περνούσε σε δημόσια θέα από τα πέντε στάδια του πένθους, όπου πένθος η στάση του στην Αγκυρα: άρνηση· θυμός· διαπραγμάτευση· κατάθλιψη· αποδοχή. Πολλοί από εκείνους που είχαν σπεύσει όμως αρχικά στο πλευρό της φον ντερ Λάιεν θυμήθηκαν τον ανεπαρκή έως τραγικό τρόπο (ανάλογα το πόσο αυστηρός είναι κανείς ή το πόσο έχει ανάγκη κάποιον να κατηγορήσει για όσα ζούμε) με τον οποίο έχει διαχειριστεί η Κομισιόν το θέμα των εμβολίων κατά της Covid-19 και αναθεώρησαν κατηγορώντας την πως θα έπρεπε να είχε αντιδράσει δυναμικότερα, πως μόνο με ένα «Ähm…» και με ένα ύφος ενόχλησης ούτε την Κομισιόν τίμησε ούτε το γυναικείο φύλο. Στο άλλο στρατόπεδο, όσοι δεν έπαψαν ούτε στιγμή να τη βλέπουν με στραβό μάτι, όσοι θυμούνται πάντα τις κατηγορίες για λογοκλοπή στο διδακτορικό της, το σκάνδαλο των εξωτερικών συμβούλων του γερμανικού υπουργείου Αμυνας όταν ήταν η ίδια υπουργός, το 56% των Γερμανών που δήλωνε εξαρχής ότι δεν ήταν καλή επιλογή για την κεφαλή της Κομισιόν, όσοι συμμερίζονταν ήδη την άποψη πως ο Ερντογάν, παρότι αδιαμφισβήτητα σεξιστής, δεν είχε κανέναν λόγο να εξευτελίσει «μία Γερμανίδα που βρίσκεται κοντά στην Ανγκελα Μέρκελ, και ως εκ τούτου είναι η καλύτερη σύμμαχός του», εντόπισαν τη δικαίωσή τους στο σχέδιο πέντε σημείων που έστειλαν οι συνεργάτες της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στους συνεργάτες του Σαρλ Μισέλ: ζητεί σε αυτό να χαραχθεί εφεξής σε μάρμαρο ότι και «οι δύο πρόεδροι εκπροσωπούν την ΕΕ» στο εξωτερικό, και «βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο από πλευράς πρωτοκόλλου». Και μπορεί να μην έχει άδικο, λένε, αλλά προτείνει ουσιαστικά αναθεώρηση της ευρωπαϊκής συνθήκης, και το προνόμιο αυτό το έχουν μόνο τα κράτη – μέλη. Και σε τελική ανάλυση, αν είναι να αναθεωρηθούν οι συνθήκες, ας μπει ένα τέλος στο δικέφαλο της ευρωπαϊκής ηγεσίας να λυθούν περισσότερα προβλήματα.

Κατόπιν όλων αυτών, πολλοί συμμερίζονται την κόπωση που εξέφρασε ευρωπαίος διπλωμάτης στο Politico: «Τελειώνετε, χρειαζόμαστε ενηλίκους στο δωμάτιο όταν πολεμάμε μια πανδημία. Αποκαταστήστε τη ζημιά που έγινε, και επικεντρωθείτε στις τόσες προκλήσεις που μας περιμένουν».