Ο «διανοούμενος» ναύαρχος

Στις 30 Μαρτίου, δηλαδή λιγότερο από μία εβδομάδα προτού γίνει γνωστή η επιστολή την οποία συνυπογράφει μαζί με 103 ακόμη απόστρατους ναυάρχους και η οποία επέφερε τη σύλληψή του ως υποκινητή πραξικοπήματος, ο Τζεμ Γκιουρντενίζ είχε δημοσιοποιήσει ένα (ακόμη) μακροσκελές άρθρο του. Ενα άρθρο που δεν απευθυνόταν στους συμπατριώτες του, εντός και εκτός Τουρκίας, αλλά ήταν αφιερωμένο στους Ελληνες, οι οποίοι «συνεχίζουν να πληρώνουν το κόστος», όπως σημειώνει στον τίτλο του (The Greek people keep paying the price). Σε αυτό, έπειτα από μια σύντομη περιοδολόγηση με τη δική του ματιά στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας, από την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού μέχρι σήμερα, ο Γκιουρντενίζ καταλήγει με μια… πατρική συμβουλή: «Είναι ώρα να πείτε “όχι” στη χρησιμοποίησή σας ως εργαλείου και στην αποικιοποίησή σας, στο πλαίσιο της διαμάχης των μεγάλων δυνάμεων. Προσπαθήστε να συνυπάρξετε ειρηνικά με την Τουρκία και το τουρκικό έθνος, τόσο στο Αιγαίο όσο και στη Μεσόγειο. Προσπαθήστε να θυμηθείτε την περίοδο του Ατατούρκ και του Βενιζέλου. Προσπαθήστε να θυμηθείτε τον τουρκικό λαό, που άνοιξε την αγκαλιά του για εσάς στη διάρκεια του μεγάλου λιμού και κατά τον εμφύλιο πόλεμο. Θυμηθείτε το πλοίο “Απελευθέρωση” (“Kurtulus”). Πείτε “όχι” στις πλαστές υποσχέσεις της Εκκλησίας, στον ασυγχώρητο εθισμό του ιμπεριαλισμού στους τυχοδιωκτισμούς και στη διονυσιακή διαφθορά των ελλήνων πολιτικών».

Για όσους θέλουν να διαβάσουν πίσω από τις γραμμές, η πρόταση του Γκιουρντενίζ είναι ολοκληρωμένη και συγκεκριμένη: Ελληνες, εγκαταλείψτε τους παραδοσιακούς ιμπεριαλιστές και ελάτε να φτιάξουμε μια δική μας συμμαχία στην περιοχή. Προφανώς, υπό την ηγεμονία της Τουρκίας, την οποία σας καλούμε να αναγνωρίσετε ως τον πιο ισχυρό «παίκτη» και μπορεί να σας διασφαλίσει περισσότερα από ό,τι οι ΗΠΑ, η ΕΕ, ακόμη και η Ρωσία με την Κίνα.

Δεν είναι κάτι που επινόησε εν μια νυκτί, φυσικά. Εξάλλου, ο έμπειρος στρατιωτικός, ο οποίος έχει θητεύσει σε πολλές καίριες θέσεις του πολεμικού ναυτικού και των επιτελείων, ήταν πάντα ένας «διανοούμενος με στολή». Το απέδειξε δε αμέσως μετά την αποστρατεία του – το 2012, εξαιτίας της κατηγορίας που του αποδόθηκε στην πολύκροτη Επιχείρηση Βαριοπούλα, για την οποία αργότερα αθωώθηκε -, όταν φρόντισε να εκμεταλλευτεί τις γνώσεις και το ταλέντο του. Ανάμεσα στα άλλα, ίδρυσε το Ναυτιλιακό Φόρουμ στο Πανεπιστήμιο Κοτς της Κωνσταντινούπολης, το οποίο εξακολουθεί να διευθύνει, ενώ ανέπτυξε πολύπλευρη μελετητική και συγγραφική δραστηριότητα. Παράλληλα, «διαβάζοντας» τις τάσεις της εποχής, φρόντισε να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με τη νεολαία, με ζωντανές συζητήσεις μέσω του YouTube και άλλων μέσων κοινωνικής δικτύωσης – κάτι που αποτυπώνεται και στη σταθερή αύξηση του αριθμού όσων θέλουν να φοιτήσουν στις σχολές του πολεμικού ναυτικού.

Αναμφίβολα, πάντως, είναι η περίφημη θεωρία της Γαλάζιας Πατρίδας που αφήνει ανεξίτηλη τη σφραγίδα του. Μια σύλληψη η οποία ανάγεται στο 2006, μαζί με το δόγμα του πρώην υπουργού Εξωτερικών και πρωθυπουργού Αχμέτ Τσαβούσογλου, αποτελούν πρακτικά τους ακρογωνιαίους λίθους και τον καμβά της εξωτερικής πολιτικής του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ).

«Επινόησα τον όρο Γαλάζια Πατρίδα το 2006 όταν ήμουν διευθυντής Σχεδιασμού Πολιτικής στο αρχηγείο του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού. Συνέλαβα ουσιαστικά το πνεύμα των καιρών για την τουρκική θαλάσσια γεωπολιτική του 21ου αιώνα. Το δόγμα έχει ουσιαστικά δύο πυλώνες. Ο πρώτος έχει σκοπό να υποδείξει τις τουρκικές περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας υπό εθνική κυριαρχία, όπως τα χωρικά ύδατα, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ. Ο δεύτερος σκόπευε να δημιουργήσει μια θαλάσσια κοσμοθεωρία για την Τουρκία. Δεν νομίζω δε ότι είναι σημαντική η ταύτιση με κάποιο πολιτικό κόμμα σε ό,τι αφορά μια γεωπολιτική κατεύθυνση. Αυτό που έχει σημασία είναι τα εθνικά συμφέροντα, τα οποία είναι αιώνια. Πρέπει επίσης να δηλώσω ότι είμαι αφοσιωμένος οπαδός των απόψεων του Κεμάλ», έλεγε ο ίδιος σε συνέντευξη που παραχώρησε στο «Βήμα» τον Ιούνιο του 2020.

Σε άλλη συνέντευξή του, που παραχώρησε έναν μήνα αργότερα στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ξεκαθάριζε πως το όραμά του δεν περιορίζεται στη Μεσόγειο και περίπου ταυτίζεται με τα «σύνορα της καρδιάς μας», όρο που εισήγαγε ο ίδιος ο Ερντογάν. «Επιμένω πως η Τουρκία θα πρέπει να πάει πέρα από το ένα τοις εκατό που αντιπροσωπεύει η Μεσόγειος: στην Ερυθρά Θάλασσα, την Αραβική Θάλασσα και τον Ατλαντικό», είχε πει.

Υστερα από όλα αυτά, τι μεσολάβησε που έκανε τον «σουλτάνο» να θέσει σε δεύτερη μοίρα την αναμφισβήτητα σημαντική προσφορά του Γκιουρντενίζ; Να παραγνωρίσει το γεγονός ότι είχε επιτεθεί δημοσίως στον Εμανουέλ Μακρόν για τη στάση του στη ΝΑ Μεσόγειο, χαρακτηρίζοντας τη Γαλλία «κακομαθημένο παιδί που τολμά να απειλεί την Τουρκία»; Να είναι, άραγε, η δήλωση πίστης και αφοσίωσης προς τον ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας αυτή που του κόστισε την ελευθερία του; Να είναι ότι οι θέσεις του Γκιουρντενίζ είναι πιο τολμηρές ακόμη και από τις δικές του, σε βαθμό που να τον φοβίζουν; Ισως οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα να μην απέχουν πολύ από εκείνες που αφορούν την υπόθεση του Νταβούτογλου. Του θεωρητικού του «νεοοθωμανισμού», του «παντουρκισμού» και της «επέκτασης προς Ανατολάς», ο οποίος έπεσε σε δυσμένεια από το 2016. Τι γνωρίζει ο «σουλτάνος» και δεν μας το λέει; Μήπως οι ρωγμές στο οικοδόμημά του έχουν μεγαλώσει τόσο ώστε να φοβάται και τις… σκιές του, όπως πολλοί προκάτοχοί του;