Διεθνής πόλος {LF}για τις Κλασικές Σπουδές {LF}η Θεσσαλονίκη

Πέντε χρόνια μετά, στο 2026… Η Θεσσαλονίκη έχει αλλάξει, έχει ανθήσει, το πανεπιστήμιό της έχει αποκτήσει έναν παντοδύναμο «συνεργάτη»: ένα νέο Κέντρο Μελέτης Κλασικών Σπουδών εδρεύει πλέον στην πόλη, διοργανώνοντας ετησίως ένα μεγάλο συνέδριο, και φέρνει στην Ελλάδα την «αφρόκρεμα» των ερευνητών από όλον τον κόσμο για να ανακοινώσουν από εδώ τα ευρήματά τους αλλά και για να επισκεφθούν τα μέρη που πάντα τους συγκινούσαν. Η χώρα μας πλέον αναφέρεται ανάμεσα στις πρώτες στη διάρκεια μιας ακαδημαϊκής κουβέντας όταν έρχεται στην επιφάνεια η αρχαία φιλοσοφία, οι διδαχές της, τα λαμπερά της φώτα. Οι κάτοικοι της συμπρωτεύουσας είναι περήφανοι γιατί η ώσμωση έχει φέρει μια ανάπτυξη σε όλα τα επίπεδα. Η χώρα ανθεί επιστημονικά…

Φαντασία; Πραγματικότητα; Μήπως φαντασία και πραγματικότητα μαζί; Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ήδη διακρίνεται παγκοσμίως στις Κλασικές Σπουδές (έφτασε τη 14η θέση στους Διεθνείς Πίνακες Κατάταξης Πανεπιστημίων «QS World University Rankings by Subject»), δίνοντας στο brand name «Ελλάδα» μια πρωτοπορία την οποία δικαιούται.

Τα παραπάνω, λοιπόν, σε έναν βαθμό ήδη συμβαίνουν. Οχι όμως όλα. Θα μπορούσαν, ωστόσο, να συμβούν. Και ίσως να βρίσκονται στο κοντινό μας μέλλον. Μάλιστα, φαίνεται ότι το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της χώρας απέχει μια «ανάσα» από αυτό. Σπουδαίοι έλληνες καθηγητές και μέλη της Ακαδημίας Αθηνών έχουν βάλει σκοπό να ανεβάσουν τη χώρα λίγο ψηλότερα στη «σκάλα» της επιστημονικής καταξίωσης και να την καθιερώσουν στην πρώτη δεκάδα.

Ο Δημήτρης Παπαγγελής, καθηγητής Λατινικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ και μέλος της Ακαδημίας, συζητώντας με «ΤΑ ΝΕΑ» αναφέρεται στην ιδέα της δημιουργίας ενός Κέντρου Κλασικών Σπουδών στη Θεσσαλονίκη, το οποίο θα μπορούσε να συνεργαστεί με το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Χάρβαρντ που λειτουργεί ήδη στο Ναύπλιο και να προχωρήσουν σε παντοδύναμες επιστημονικές «επενδύσεις».

Το αίτημα

«Την τελευταία εικοσαετία οι Κλασικές Σπουδές στην Ελλάδα σε ερευνητικό επίπεδο είναι εφάμιλλες με τις “μεγάλες δυνάμεις”, τη γερμανική, την αγγλοσαξονική, την ιταλική ή τη γαλλική Κλασική Φιλολογία που κυριαρχούσαν επί αιώνες. Η ελληνική Κλασική Φιλολογία πρώτη φορά δείχνει τέτοια εξωστρέφεια, τέτοια διεθνή παρουσία, τόσους μελετητές με επιστημονικό έργο αντάξιο των καλύτερων ξένων συναδέλφων μας» λέει από την πλευρά του ο Αντώνης Ρεγκάκος, αντιπρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών και εκ των εμπνευστών της πρότασης. «Ενώ στον 20ό αιώνα οι διεθνούς προβολής έλληνες κλασικοί φιλόλογοι μετριούνταν στα δάχτυλα του ενός χεριού (ενδεικτικά Ι. Συκουτρής, Ι.Θ. Κακριδής), σήμερα είναι πολύ περισσότεροι, με πολλούς από αυτούς να υπηρετούν στο ΑΠΘ. Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαίο που ο Τομέας Κλασικών Σπουδών του Τμήματος Φιλολογίας κατέλαβε φέτος τη 14η θέση σε παγκόσμια κατάταξη. Οι Κλασικές Σπουδές στην Ελλάδα είναι συνεπώς πανέτοιμες να αναλάβουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξωστρέφεια του ελληνικού πανεπιστημίου, όπως αρμόζει και όπως επιβάλλεται από την ιστορία της χώρας μας».

«Ο κλασικός ελληνορωμαϊκός πολιτισμός, όπως αποτυπώνεται στην αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή γραμματεία, είναι ο γενέθλιος χώρος του ουμανισμού και συνεχίζει ακόμη και σήμερα, παρά τις ποικίλες επιστημολογικές και γνωσιακές αλλαγές παραδείγματος, να αποτελεί τον πυρήνα του» συμπληρώνει ο Δημήτρης Παπαγγελής και διευκρινίζει: «Εξάλλου, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τα κλασικά γράμματα έχουν υπερβεί τον συντηρητισμό μιας οιονεί αμιγούς και αυστηρά οριοθετημένης αρχαιογνωσίας και συνοδοιπορούν δημιουργικά με άλλους κλάδους των κοινωνικών επιστημών».

«Αυτή η επιστημολογική διεύρυνση αναδεικνύει με ουσιαστικό – σε αντιδιαστολή με τον λίγο-πολύ μουσειακό – τρόπο την επικαιρότητα του κλασικού πολιτισμού και την ερμηνευτική αξία του για τη ζωή που ζούμε – την αξία του, θα έλεγα, για την ιστορική μας νοημοσύνη» συνεχίζει. «Από αυτήν την άποψη, ένα σύγχρονο Ερευνητικό Κέντρο Κλασικών Σπουδών δεν είναι μουσειακό ίδρυμα για τα παλαιά και παρελθόντα, αλλά – επιτρέψτε μου τη διατύπωση – hot spot ουμανιστικού προβληματισμού για τα παρόντα και μέλλοντα, και μάλιστα σε μια εποχή όπου ο τεχνολογικός καλπασμός ανατοποθετεί το ανθρώπινο υποκείμενο, ενώ στον ορίζοντα διαγράφονται τα πρώτα απτά σχήματα της λεγόμενης “μετα-ανθρωπιστικής” κατάστασης» καταλήγει.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας Χρήστος Τσαγγάλης αναφέρει ότι «η κατάταξη του Τομέα Κλασικών Σπουδών του τμήματός μας στη 14η θέση στον κόσμο αποτελεί μια σαφή αναγνώριση της υψηλής ποιότητας του ερευνητικού έργου που κάνουμε. Η διάκριση αυτή δεν αποτελεί πυροτέχνημα. Το ότι είναι η τέταρτη συνεχόμενη χρονιά που ο ίδιος τομέας κατατάσσεται σε τόσο υψηλή θέση (16η το 2018, 22η το 2019, 16η το 2020) τελικά είναι αδιάψευστο τεκμήριο της διεθνούς ακτινοβολίας του ιδρύματος, αλλά και του πρωταγωνιστικού ρόλου των Κλασικών Σπουδών του. Η Θεσσαλονίκη πληροί όλες τις ποιοτικές προϋποθέσεις για να αποκτήσει επιτέλους ένα Ερευνητικό Κέντρο Κλασικών Σπουδών και η πολιτεία πρέπει να ακούσει τη φωνή μας».

Τι γίνεται σήμερα

Τρία ερευνητικά ιδρύματα των ανθρωπιστικών επιστημών είναι εγκατεστημένα στη Θεσσαλονίκη, απτά δείγματα του επιστημονικού δυναμισμού της: πρόκειται για το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, που υπάγεται απευθείας στο υπουργείο Παιδείας, και δύο ιδρύματα που ανήκουν στο ΑΠΘ (το Ιδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη και το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών). Ηδη, δε, το Ιδρυμα συνεργάζεται με τα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και της Χαϊδελβέργης σε μια ετήσια επιστημονική «συνάντηση». Ωστόσο, το ερευνητικό αυτό τρίπτυχο στον χώρο της ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού θα μπορούσε, όπως αναφέρουν οι εκπρόσωποί του, να εξελιχθεί σε κουαρτέτο με τη δημιουργία ενός Κέντρου Κλασικών Σπουδών κατά το πρότυπο του Institute of Classical Studies του Λονδίνου, του Center for Hellenic Studies της Ουάσιγκτον, της Aμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών της Αθήνας.

«Η πρόταση για την ίδρυση ενός Διεθνούς Ερευνητικού Κέντρου Κλασικών Σπουδών στη Θεσσαλονίκη υπηρετεί τον στόχο της εξωστρέφειας και διεθνούς ακτινοβολίας του ελληνικού πανεπιστημίου και υπογραμμίζει ότι μπορούμε να σχεδιάζουμε για το μέλλον με όραμα, αυτοπεποίθηση και επίγνωση των δυνατοτήτων μας», υπογραμμίζει από την πλευρά του ο πρύτανης του ιδρύματος Νίκος Παπαϊωάννου.