Κρείττον το σιγάν του λαλείν

Τελικά, κρείττον το σιγάν του λαλείν. Λύνοντας την πολύχρονη σιωπή του, ο Κώστας Καραμανλής έβαλε κατά της στρατηγικής του Ελσίνκι για την εξωτερική πολιτική, κατηγορώντας τον Κώστα Σημίτη, και μάλιστα άκομψα, ότι ήταν έτοιμος για παραχώρηση εθνικής επικράτειας. Οχι από πρόθεση αλλά, ασφαλώς, «ουσιαστικά» όπως λέει, από ευήθεια, από μειωμένη αντίληψη! Πώς αλλιώς να εκληφθεί η πρόταση του πρωθυπουργού το διάστημα 2004-2009, ότι «από τα Ιμια μέχρι το Ελσίνκι, η κυβέρνηση Σημίτη ζητούσε ουσιαστικά από ΗΠΑ και ευρωπαίους εταίρους να ωθήσουν την Τουρκία να προσφύγει στη Χάγη εναντίον μας για τα Ιμια και τις λεγόμενες γκρίζες ζώνες»; Κάτι που είναι ψευδές, αφού δεν υπάρχει δυνατότητα μονομερούς προσφυγής στη Χάγη από καμία χώρα, γι’ αυτό άλλωστε και στην πρόσφατη ελληνοτουρκική κρίση βασικός στόχος ήταν η επανέναρξη των διακοινοτικών συνομιλιών με απώτερο στόχο, αν δεν καταφέρουν οι δύο χώρες να συμφωνήσουν για τις διαφορές τους, να προσφύγουν από κοινού στη Χάγη.

Θέλω να πιστεύω ότι ο Καραμανλής δεν έχει κατανοήσει ούτε πόσο άστοχη ούτε πόσο επιεικώς άκομψη είναι η διατύπωσή του για τον προκάτοχό του. Και πόσο διακινδύνευσε να εισπράξει απαντήσεις στο ίδιο κλίμα – ιδίως για την ολέθρια επίδραση της αβουλίας του και της αδράνειάς του στις εξελίξεις του Κυπριακού. Ευτυχώς γι’ αυτόν, κατηγόρησε έναν υπεύθυνο πολιτικό, ο οποίος, αργότερα χθες, απάντησε με ευγένεια και πολιτικά επιχειρήματα. Σημειώνοντας, μεταξύ άλλων:

«Η επ’ αόριστον παραπομπή των διαφορών με τη γείτονα σε μια μελλοντική κάθε φορά διευθέτηση οδήγησε και θα οδηγεί στη διεύρυνση των τουρκικών διεκδικήσεων. Η πιο χαρακτηριστική και επώδυνη απόδειξη της αδράνειας είναι η εξέλιξη του Κυπριακού».

Στο απόσπασμα αυτής της απάντησης του Σημίτη βρίσκεται η εξήγηση των σημερινών προβλημάτων της εξωτερικής πολιτικής μας. Η Ελλάδα, χώρα ειρηνική, δυο πράγματα μπορούσε να επικαλεσθεί. Τις συμμαχίες της (και ως προς αυτές ενισχύθηκε μέσω της ευρωπαϊκής πορείας της) και το διεθνές δίκαιο. Στα ελληνοτουρκικά, σε αυτές τις δύο παραμέτρους είχε επενδύσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής (ο κανονικός). Η παραπομπή των ελληνοτουρκικών διαφορών στη Χάγη ήταν ιδέα του Καραμανλή του κανονικού, από το 1975, την οποία η ελληνική πλευρά είχε συζητήσει με τον τότε τούρκο πρόεδρο Ντεμιρέλ – ο οποίος στην πορεία υπαναχώρησε. Ο Καραμανλής έδειχνε ότι η Ελλάδα δεν είχε να φοβηθεί από την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Την προσήλωση στο διεθνές δίκαιο επαναλαμβάνουν όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις. Την επαναλαμβάνουν, αλλά, ως φαίνεται, δεν σημαίνει ότι την πιστεύουν κιόλας.

Οσο για την πολιτική του Ελσίνκι, τότε είχε ανοίξει μια προοπτική. Επιδίωκε να προσδέσει την Τουρκία στο ευρωπαϊκό άρμα και έβαλε την Κύπρο στην Ευρώπη – αν η ελληνική πλευρά είχε επιμείνει, σήμερα η Τουρκία δεν θα ήταν στην Κύπρο και δεν θα κινδύνευε το νησί όχι για δύο κοινότητες, αλλά για δύο κράτη.

Στις 28 Μαρτίου 2018, ο όμιλος ιδεών «The Catalyst» διοργάνωσε εκδήλωση για τα είκοσι χρόνια από το Ελσίνκι. Μίλησαν η Ντόρα Μπακογιάννη, ο καθηγητής Σωτήρης Ντάλης και ο πρέσβης Θεόδωρος Σωτηρόπουλος. Κάποια στιγμή, η Ντόρα Μπακογιάννη, υπουργός Εξωτερικών του Κώστα Καραμανλή, απευθυνόμενη στον Κώστα Σημίτη που βρισκόταν στο ακροατήριο, του είπε: «Πρόεδρε, είχαμε δέκα πράγματα να σας κάνουμε κριτική και διαλέξαμε αυτό που δεν έπρεπε: το Ελσίνκι».