Συζητούν ξανά με μεσάζοντα την Ευρώπη

Ακριβής οδικός χάρτης δεν υπάρχει και ο πήχης των προσδοκιών είναι χαμηλός. Οι έμμεσες συνομιλίες που ξεκίνησαν όμως χθες στη Βιέννη ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, με τους Ευρωπαίους σε ρόλο διαμεσολαβητών, με στόχο τη διάσωση της συμφωνίας του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, είναι οι σημαντικότερες των τελευταίων δύο χρόνων και οι πρώτες μετά την εκλογή του Τζο Μπάιντεν στην αμερικανική προεδρία. Ο νέος αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει πρόθυμος να επαναφέρει στη ζωή τη συμφωνία που εγκατέλειψε μονομερώς ο προκάτοχός του, ο Ντόναλντ Τραμπ, το 2018 επιβάλλοντας – πέραν της επαναφοράς των μέτρων που είχαν αρθεί με βάση το κείμενο αυτό – κάπου 1.500 επιπλέον κυρώσεις στην Τεχεράνη. Ο Μπάιντεν είχε θέσει ως προϋπόθεση ωστόσο τις διαπραγματεύσεις και από όταν ανέλαβε την εξουσία, οι δύο πλευρές επέμεναν πως την πρώτη κίνηση έπρεπε να την κάνει η άλλη, με το Ιράν να παραβιάζει παράλληλα, εν είδει άσκησης πίεσης, όλο και πιο προκλητικά τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει με βάση τη συμφωνία. Η Βιέννη γίνεται λοιπόν για μία ακόμα φορά – εκεί είχαν υπογράψει το 2015 ΗΠΑ, Ιράν, Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Κίνα και Ρωσία το «Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης», ή JCPOA – τόπος ελπίδας. Εστω και μετά πολλών εμποδίων.

Επειτα από μια σειρά διμερών επαφών, η σύνοδος της μεικτής επιτροπής ξεκίνησε χθες το μεσημέρι σε πολυτελές ξενοδοχείο της αυστριακής πρωτεύουσας παρουσία εκπροσώπων όλων των χωρών που δεν έχουν άρει την υπογραφή τους στο JCPOA, υπό την αιγίδα της ΕΕ. Σε άλλο ξενοδοχείο είχε καταλύσει η αμερικανική αντιπροσωπεία, υπό τον ειδικό απεσταλμένο Ρομπ Μάλεϊ, και με τους Ευρωπαίους να πηγαινοέρχονται.

«Εποικοδομητικές» χαρακτήρισε τις πρώτες συζητήσεις ο ρώσος απεσταλμένος Μιχαήλ Ουλιάνοφ. Επικεφαλής της ιρανικής αντιπροσωπείας είναι ο ιρανός υφυπουργός Εσωτερικών Αμπάς Αράγκτσι, απόφοιτος του Πανεπιστημίου του Κεντ και βετεράνος των διαπραγματεύσεων που κατέληξαν στη συμφωνία του 2015. Ευρωπαίος αξιωματούχος εξηγούσε χθες πως θα συγκροτηθούν ομάδες εργασίας, με στόχο το πάντρεμα καταλόγων με κυρώσεις που θα μπορούσαν να άρουν οι ΗΠΑ, από τη μία πλευρά, και δεσμεύσεις με βάση την πυρηνική συμφωνία που πρέπει να τιμήσει εκ νέου η Τεχεράνη, από την άλλη. Διπλωμάτες προέβλεπαν τη συνέχιση των συνομιλιών για αρκετές ημέρες, προκειμένου να επιλυθούν κάποια από τα ευκολότερα ζητήματα, πριν από την επανάληψή τους την Παρασκευή.

Οπως σημείωνε χαρακτηριστικά η «Washington Post», σε έναν ιδανικό κόσμο, και για τις δύο πλευρές, μία συμφωνία θα γινόταν πραγματικότητα μέσα στους επόμενους δύο μήνες, πριν από τις προεδρικές εκλογές που έχουν προγραμματιστεί στο Ιράν τον Ιούνιο: γιατί νικητής θα είναι πιθανότατα το στρατόπεδο των σκληροπυρηνικών, και όλα θα γίνουν απείρως πιο δύσκολα. Κάποιοι αμερικανοί αναλυτές, λοιπόν, όπως η Σούζαν ΝτιΜάτζιο, από το Ιδρυμα Carnegie για τη Διεθνή Ειρήνη, θεωρούν πως η κυβέρνηση Μπάιντεν «έκανε έναν εσφαλμένο υπολογισμό καθυστερώντας τη διαδικασία». Αμερικανοί αξιωματούχοι, από την πλευρά τους, αρνούνται την κατηγορία της κωλυσιεργίας, επισημαίνοντας πως το Ιράν αρνήθηκε την πρόταση των απευθείας συνομιλιών – και μόλις την περασμένη εβδομάδα δέχθηκε τις έμμεσες συνομιλίες, υπό την αιγίδα της ΕΕ.

Το βασικότερο πρόβλημα είναι πως η Τεχεράνη αξιώνει από τις ΗΠΑ να άρουν μεμιάς όλες τις κυρώσεις που της έχουν επιβάλει, υποσχόμενη να επανέλθει με τη σειρά της «εντός ωρών» στον πλήρη σεβασμό της συμφωνίας του 2015. Στην πραγματικότητα ούτε το πρώτο μπορεί να γίνει, αφού η κυβέρνηση Τραμπ επέλεξε εσκεμμένα κατά πολλούς τις επιπλέον κυρώσεις ώστε να είναι σχεδόν αδύνατο για μια νέα κυβέρνηση να αλλάξει πολιτική, ούτε το δεύτερο – αφού ο εμπλουτισμός ουρανίου στο 20% που κάνει πλέον το Ιράν και η χρήση προηγμένων συσκευών φυγοκέντρησης στον υπόγειο σταθμό της Νατάνζ τού έχουν προσφέρει ανυπολόγιστη γνώση που καμία επιστροφή στους αρχικούς όρους της συμφωνίας δεν μπορεί να σβήσει. Πέραν αυτών, οι ΗΠΑ ζητούν ενίσχυση και επέκταση της συμφωνίας ώστε να συμπεριλάβει τις ανησυχίες για το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν ή την περιφερειακή πολιτική του που συνίσταται στην υποστήριξη ομάδων πληρεξουσίων (proxy groups) – αν και σύμφωνα με την «Guardian» μοιάζει να έχουν δεχθεί τη μετάθεση της συζήτησης αυτής σε επόμενο στάδιο. Και στις δύο χώρες, πάντως, υπάρχουν αρκετοί που θέλουν να τορπιλίσουν οριστικά τη συμφωνία του 2015: «οι διαπραγματευτές πρέπει να δράσουν γρήγορα» προειδοποιούσε χθες η Κέλσι Ντάβενπορτ από την αμερικανική ΜΚΟ Arms Control Association.