Το «έμφραγμα» στο Σουέζ απειλεί την… υγεία της παγκοσμιοποίησης

Η ιστορία του «Ever Given», του πλοίου-γίγαντα με μήκος 400 μέτρων και πλάτος σχεδόν 60 που προκάλεσε έμφραγμα σε μια ζωτική αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου επί μία σχεδόν εβδομάδα, παραπέμπει στον… Πύργο της Βαβέλ: Ιδιοκτήτριά του είναι μια εταιρεία από την Ιαπωνία, είχε ναυλωθεί από έναν όμιλο θαλάσσιων μεταφορών με έδρα την Ταϊβάν, τον ρόλο του μάνατζερ έχει αναλάβει μια ναυτιλιακή της Γερμανίας, ενώ είναι εγγεγραμμένο στα μητρώα του Παναμά. Οσο για το 25μελές πλήρωμά του, αποτελείται στο σύνολό του από Ινδούς.

Το ίδιο περίπλοκη μοιάζει η εικόνα του διεθνούς εμπορίου και των εφοδιαστικών αλυσίδων. Η κατασκευή ενός προϊόντος το οποίο έχει παραγγελθεί στο e-shop της Amazon από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου μεταφέρεται με ένα ολλανδικό πλοίο που φέρει σημαία Μαλαισίας μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, μπορεί να γίνεται στην Κίνα. Η διαδικασία παραγωγής, όμως, απαιτεί πετρέλαιο από τη Σαουδική Αραβία ή φυσικό αέριο από τη Ρωσία, καθώς και μικροεπεξεργαστές (τσιπ) που προέρχονται από την Ταϊβάν. Οσο για τις ασφαλιστικές εταιρείες που καλύπτουν τη συναλλαγή και τη μεταφορά, έχουν την έδρα τους στη Γερμανία ή την Ελβετία.

Οι συνειρμοί δημιουργούνται σχεδόν αταβιστικά. Οπως έγραψε στο Forbes ο Μάικ Ο’ Σάλιβαν, «η εικόνα του “Ever Given” να έχει προσαράξει αποτελεί ενδεχομένως τη φωτογραφία της χρονιάς. Αντικατοπτρίζει μια παγκόσμια οικονομία η οποία έχει υπερμεγεθύνει τη φυσική της υποδομή – ένα πλοίο φορτωμένο τόσο άπληστα, που το καθιστά σε τέτοιο βαθμό δύσκολα διαχειρίσιμο ώστε να ακινητοποιείται με μια ριπή του ανέμου. Δεν θέλει μεγάλη φαντασία για να αναλογιστεί κανείς μια κατάσταση στην οποία τη θέση του φορτηγού πλοίου θα έπαιρναν τα προβλήματα της κλιματικής αλλαγής και της ανισότητας, στη διώρυγα της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων».

Για τον ίδιο, η παγκοσμιοποίηση έχει γίνει κάτι σαν τη γνωστή σειρά «House of Cards». Στην πραγματικότητα, στην εποχή της πανδημίας, της έντασης των οικονομικών και γεωπολιτικών ανταγωνισμών και του «Πρώτα Εμείς», αυτό ήταν μάλλον προφανές αρκετά νωρίτερα. «Το μπλοκάρισμα της Διώρυγας του Σουέζ μας υπενθύμισε εμφατικά πόσο σημαντικά είναι μια σειρά ναυτικά περάσματα για το σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς και για τους στρατηγικούς υπολογισμούς των περιφερειακών δυνάμεων. Μια κρίση εδώ ή στη Διώρυγα του Παναμά ή στα Στενά της Μάλαγα ή στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν τις διεθνείς αγορές και – αναλόγως του διακυβεύματος – να πυροδοτήσουν συγκρούσεις ανάμεσα σε αντίπαλες ναυτικές δυνάμεις», σημειώνει ο Ισαάρ Θαρούρ, σε ανάλυσή του στην «Washington Post». Αλήθεια, ποιοι δεν καταλαβαίνουν ότι κάτι ανάλογο συμβαίνει με την υπόθεση των εμβολίων, της παραγωγής και της διάθεσής τους; Ποιοι δεν κατανοούν την ουσία της κόντρας ανάμεσα σε Βρυξέλλες και Λονδίνο, την αγωνία που αποτυπώθηκε στην τελευταία σύνοδο κορυφής της ΕΕ και την απόφαση που έλαβε για τις εφοδιαστικές αλυσίδες, με στόχο να τις καταστήσει – όσο είναι δυνατό – αμιγώς ευρωπαϊκές; Ποιοι δεν θυμούνται, επίσης, όσα συνέβησαν στην πρώτη φάση της πανδημίας, όταν χώρες μπλόκαραν και κατάσχεσαν φορτία με μάσκες, προστατευτικές στολές και αναπνευστήρες που προορίζονταν για άλλες, με τις κυβερνήσεις και τις αρχές τους να επικαλούνται «κατάσταση έκτακτης ανάγκης»;

Θα ήταν χειρότερα…

Η συζήτηση και η αντιπαράθεση για το μέλλον της παγκοσμιοποίησης και του μοντέλου της «γιγάντωσης» – θα έλεγε κανείς πως κάποιοι επιχειρούν να χωρέσουν όλο τον καπιταλισμό σε ένα… κοντέινερ! – δεν θα τελειώσει εδώ. Το αντίθετο: Την ώρα που αρκετοί ισχυρίζονται πως ό,τι συνέβη με το «Ever Given» αποτελεί ένα «καμπανάκι» για τα όρια τόσο του συγκεκριμένου μοντέλου όσο και της φύσης απέναντι στις ολοένα πιο εκτεταμένες και βίαιες παρεμβάσεις που απαιτούνται για να κατασκευαστούν οι αναγκαίες υποδομές, άλλοι επιχειρηματολογούν προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Οπως ισχυρίζεται, για παράδειγμα, η Ούρσουλα Βάιντενφελντ στο γερμανικό Tagesspiegel, «εάν δεν υπήρχε το ελεύθερο παγκόσμιο εμπόριο, τότε οι επιπτώσεις θα ήταν παρόμοιες (με αυτές που προκάλεσε η προσάραξη του “Ever Given”), αλλά και μόνιμες». Διαλέγετε και παίρνετε.