«Ολόκληρος γενεά αομμάτων ραψωδών»

«Εξ όλων των προχείρων θεωριών περί καλού εφάνη ημίν δεκτική πρακτικωτέρας εφαρμογής η του Αλφρέδου Μυσσέτου, δύο μόνο προσόντα θεωρούντος ικανά προς σωτηρίαν ποιήματος, το να αρέσκη εις τους πολλούς και συγχρόνως εις τους ολίγους, ήτοι τους ειδήμονας […]

Αλλ’ ίδωμεν αν, εν ελλείψει εμπνεύσεως και ποιητικού πυρός, έχουσι τουλάχιστον τα έργα ταύτα τεχνικήν τινα επεξεργασίαν, αρκούσαν να ικανοποιήση και τον επιεικέστατον τεχνοκρίτην. Ενώπιον ημών έχομεν παχύτατον τόμον, εν ώ υπάρχουσι συνδεδεμένα τα άριστα έργα ου μόνον των ανωτέρων μνημονευθέντων στεφανηφόρων, αλλά και των αδελφών Σούτσων, του Ζαλοκώστα και ζώντων ομοτίμων. Τον τόμον τούτον ανοίγομεν οπουδήποτε, όλως κατά τύχην, μη θέλοντες να γνωρίζωμεν εις ποίον ανήκει το ποίημα προς αποφυγήν πάσης προσωπικότητος, και εν εκάστη ανεξαιρέτως αυτού σελίδι ευρίσκομεν στίχους οίοι οι εξής:

Και ιδού οι σαπφείρινοι κάμποι

από άστρα γεμίζουν λαμπρά,

κ’ εν τω μέσω αυτών αργυρά

η πανσέληνος λάμπει.

Δύνασθε, Κύριοι, να κατανοήσετε μεσουρανούσαν την πανσέληνον και συγχρόνως τον ουρανόν πλήρη λαμπρών αστέρων, μη εξαφανιζομένων υπό της λάμψεως αυτής; Το καθ’ ημάς ουδέποτε έτυχε να ίδωμεν τοιούτο φαινόμενον· γνωρίζομεν δε μόνον ότι ο Μίλτων γράφει: “Η Σελήνη εσκίασε τους αστέρας διά της αργυράς αυτής χλαμύδος”, ο Σολωμός: “Είναι νύκτα γλυκειά και το φεγγάρι δεν βγαίνει να σκεπάση άστρο κανένα”· ο Πίνδαρος περί ηλίου “ερήμας δ’ αιθέρος” και άλλοι άλλα, ουδείς όμως ποτέ συγχρόνως πανσέληνον και αστέρας.

Ανοίγοντες και πάλιν κατά τύχην τον τόμον εμπίπτομεν εις τους εξής στίχους:

Συλλέγει θάμνους και ξηρά ανάπτει χόρτα τόσα

και μαύρη αίρεται καπνού εις τους αιθέρας γλώσσα.

Γλώσσας πυρός έτυχε πολλάκις να ίδωμεν, καπνού όμως ουδέποτε, αλλά μόνον καπνιστάς.

Εν άλλη της συλλογής σελίδι έχομεν όρος,

Με πυκνάς κατάφυτον ιτέας,

αίτινες, ως πάντες γνωρίζετε, εις παροχθίους μόνον κοιλάδας βλαστάνουσιν· ευθύς κατωτέρω ευρίσκομεν “κεραυνούς ολολύζοντας” ως παιδία, και έπειτα πόντον, τον οποίον, αντί να χρυσόνη,

Ο Φοίβος τα νάματ’ αυτού αργυροί.

Τοιαύται είναι παρά τοις θεοπνεύστοις ημών ποιηταίς της φύσεως αι περιγραφαί. Περί του Ομήρου μυθολογείται ότι ήτο τυφλός· εν ταις περιγραφαίς όμως αυτού ουδέν φαίνεται τυφλότητος ίχνος, ενώ αν περιέλθωσιν εις τους έπειτα ανθρώπους οι σήμερον γραφόμενοι στίχοι, ούτοι δικαιούνται να υποθέσωσιν εκ των εν αυτοίς φαινομένων ότι μεσούντος του δεκάτου ενάτου αιώνος έζησεν εν Ελλάδι ολόκληρος γενεά αομμάτων ραψωδών. Ρίπτοντες άπαξ έτι το δίκτυον εις το ποιητικόν τούτο έλος ανασύρομεν τον εξής στιλπνότατον μαργαρίτην:

Ανάβητ’ εις τον ουρανόν αντί οσμής λιβάνων

φωναί αιμάτων, των “νεκρών” οι αντηχούντες γόοι.

Οι νεκροί ούτοι εβρυκολάκιασαν, φαίνεται, και φωνάζουσιν ακόμη αφού απέθανον».

(Εμμανουήλ Ροΐδης, «Περί συγχρόνου ελληνικής ποιήσεως», εφημερίδα «Εστία», 1877. Πλέον και στα «Άπαντα», τόμος Β, σς. 286 – 317. Εδώ από το Γιώργος Αράγης, «Ανθολογία της νεοελληνικής λογοτεχνικής κριτικής», εκδ. Σοκόλη, 2019, σ. 126 – 128)