Το Χούμπολτ του Βερολίνου δείχνει τον δρόμο με τα γλυπτά του Μπενίν

Μοιάζει με ποτάμι, μόνο που η ροή του είναι ανάποδη: ξεκινά από τις εκβολές του και ρέει προς την πηγή του. Τα νερά του που ολοένα φουσκώνουν φέρνουν στο πέρασμά τους λεηλατημένες αρχαιότητες. Και όσοι παρακολουθούν την πορεία του ελπίζουν να συμπαρασύρει πολλούς ακόμα ξενιτεμένους θησαυρούς στο διάβα του. Στο ρεύμα του προς το παρόν «τρέχουν» τα χάλκινα γλυπτά του Μπενίν – τα ορειχάλκινα ανάγλυφα και γλυπτά που χρονολογούνται από τον 13ο έως τον 17ο αι., τα οποία λεηλατήθηκαν στο τέλος του 19ου αι. από βρετανούς στρατιώτες.

Οι αγώνες που δίνει εδώ και δεκαετίες η Νιγηρία για να επαναπατρίσει τον πολύτιμο αυτόν θησαυρό μοιάζουν να απέδωσαν καρπούς μέσα σε σχεδόν μία εβδομάδα. Δεν πρόλαβε το πολυαναμενόμενο γερμανικό μουσείο που φιλοδοξεί να συναγωνιστεί σε περιεχόμενο, δόξα και επισκέπτες το Βρετανικό Μουσείο και το Λούβρο, το Χούμπολτ Φόρουμ, να «εγκαινιαστεί» (δεδομένων των συνθηκών άνοιξε μόνο ένα μέρος του και προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί εντός της επόμενης διετίας) και ανακοίνωσε ότι δεν πρόκειται να εκθέσει τα 580 γλυπτά από το Μπενίν που έχει στις συλλογές του το φθινόπωρο. Στη θέση τους είτε θα παρουσιαστούν αντίγραφα ή οι συγκεκριμένες προθήκες θα μείνουν κενές. Μάλιστα ο γενικός διευθυντής Πολιτιστικών Υποθέσεων του υπουργείου Εξωτερικών της Γερμανίας, Αντρέας Γκέργκεν, συναντήθηκε με εκπροσώπους της Νιγηρίας ώστε να συζητήσουν το ενδεχόμενο επαναπατρισμού των αρχαιοτήτων. Την ίδια ώρα η γερμανίδα υπουργός Πολιτισμού, Μόνικα Γκρούτερς, ανακοίνωνε πρωτοβουλία στο πλαίσιο της οποίας θα συναντηθεί με τους υπουργούς Πολιτισμού των κρατιδίων στα μουσεία των οποίων βρίσκονται Χάλκινα του Μπενίν και με τους επικεφαλής των συγκεκριμένων ιδρυμάτων, ώστε να διαμορφωθεί μια κοινή εθνική στρατηγική εκ μέρους της Γερμανίας όσον αφορά τον επαναπατρισμό των συγκεκριμένων αρχαιοτήτων. Η κίνηση αυτή επιβάλλεται δεδομένου ότι περί τα 25 γερμανικά μουσεία έχουν στις συλλογές τους Χάλκινα του Μπενίν – ανάμεσά τους το Εθνολογικό του Βερολίνου, το Γκράσι στη Λειψία και το Λίντεν στη Στουτγάρδη.

Η χάραξη μιας εθνικής στρατηγικής ωστόσο έχει και μια δεύτερη ανάγνωση. Επιτρέπει στη Γερμανία να προχωρήσει σε μια συνολική διαπραγμάτευση σε σχέση με τα ανταλλάγματα που θα διεκδικήσει από τη Νιγηρία στις διαπραγματεύσεις που θα πάρουν την τελική τους μορφή το καλοκαίρι, όπως επί παραδείγματι το δικαίωμα συμμετοχής γερμανών αρχαιολόγων σε επικείμενες ανασκαφές στη χώρα, όπως και την εμπλοκή της Γερμανίας στο μουσείο που σχεδιάζεται να ανεγερθεί με στόχο την ανάδειξη του αρχαιολογικού πλούτου της Νιγηρίας, καθώς θα αποτελέσει το μεγαλύτερο μουσείο παγκοσμίως αφιερωμένο στην τέχνη της Δυτικής Αφρικής. Τα σχέδια έχουν ήδη δει το φως της δημοσιότητας και φέρουν την υπογραφή του σερ Ντέιβιντ Ατζέι, του βραβευμένου βρετανού αρχιτέκτονα με καταγωγή από την Γκάνα, ενώ η ολοκλήρωσή του προγραμματίζεται για το 2026.

Η ΣΚΩΤΙΑ. Και ενώ η Γερμανία προετοιμάζει τις επόμενες κινήσεις της ώστε να επιστρέψει τους λεηλατημένους θησαυρούς και να ανοίξει τον δρόμο για ανάλογες κινήσεις – χωρίς να απουσιάζουν εξελιγμένες «αποικιοκρατικού» ύφους απαιτήσεις – η Σκωτία προλαβαίνει τις εξελίξεις και ανακοινώνει ότι το Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν θα είναι το πρώτο βρετανικό ίδρυμα που θα προβεί σε επαναπατρισμό προς τη Νιγηρία επιστρέφοντας μία χάλκινη κεφαλή που βρίσκεται στις συλλογές του από το 1957. Το παράδειγμα του σκωτσέζικου πανεπιστημίου εκτιμάται ότι θα ακολουθήσουν και άλλα περιφερειακά ιδρύματα της Βρετανίας, όπως το Μουσείο Ανθρωπολογίας και Αρχαιολογίας του Κέιμπριτζ, το οποίο κατέχει μία από τις μεγαλύτερες συλλογές αρχαιοτήτων από το Μπενίν στη Βρετανία (136 κομμάτια), και το Μουσείο του Μπρίστολ, (δύο αρχαιότητες) καθώς οι συλλογές τους δεν εντάσσονται στο εθνικό πορτφόλιο της χώρας, όπως συμβαίνει με το Βρετανικό που κατέχει 928 κομμάτια από τα Χάλκινα του Μπενίν.