Υπόθεση Ματζνέφ

Ενα βιβλίο με αυτοβιογραφικά στοιχεία στο οποίο η συγγραφέας του περιγράφει την ερωτική της σχέση με έναν από τους πιο σημαντικούς γάλλους διανοούμενους, όταν εκείνη ήταν 14 και εκείνος 50 ετών, πυροδότησε ένα κύμα εξελίξεων στην πολιτική σκηνή της Γαλλίας, καθώς το γαλλικό #ΜeΤoo βρίσκει τις φεμινίστριες σε διπλή αντιπαράθεση. Τόσο με τους πατριαρχικούς εκπροσώπους της πολιτικής όσο και μεταξύ τους.

Η διευθύντρια των γαλλικών εκδόσεων Julliard, Βανέσα Σπρενγκορά, αποφάσισε να αντιμετωπίσει το τραύμα της γράφοντας γι’ αυτό. Το βιβλίο της «Le Consentement», όταν κυκλοφόρησε τον περασμένο χειμώνα στα γαλλικά οδήγησε την εισαγγελία του Παρισιού να κάνει έρευνα για τον βραβευμένο με δύο λογοτεχνικές διακρίσεις συγγραφέα Γκαμπριέλ Ματζνέφ για «βιασμούς κατά ανηλίκων». «Στα 14 σου χρόνια δεν είναι αναμενόμενο να σε περιμένει ένας 50χρονος άνδρας μετά το σχολείο, δεν είναι αναμενόμενο να ζεις σε ξενοδοχείο μαζί του, ούτε να βρίσκεσαι στο κρεβάτι του, με το πέος του στο στόμα σου την ώρα του γεύματος», διηγείται η Βανέσα Σπρενγκορά στο βιβλίο της, δηλώνοντας ότι βρισκόταν υπό την κυριαρχία του κατά τη διάρκεια αυτής της σχέσης.

Η πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου της στις ΗΠΑ με τίτλο «Consent» επαναφέρει στην επικαιρότητα ένα θέμα στο οποίο η γαλλική ελίτ δεν έχει τοποθετηθεί με σαφήνεια: για τους Γάλλους η παιδοφιλία μπορεί και να θεωρηθεί έως και «ηδονική έμπνευση». Αυτή ήταν η αντίδραση του γάλλου προέδρου Φρανσουά Μιτεράν όταν στα μέσα της δεκαετίας του 1980 ο Γκαμπριέλ Ματζνέφ περιαυτολογούσε για τις ερωτικές του επιδόσεις μιλώντας δημόσια και αυτάρεσκα για τις ομαδικές συνευρέσεις του με ανήλικα κορίτσια και αγόρια που τον συνόδευαν στο κρεβάτι του. Αλλωστε το γαλλικό δίκαιο ποινικοποιεί το σεξ με ανήλικο κάτω των 15 ετών, εκτός εάν η σχέση είναι συναινετική – δημιουργώντας μια γκρίζα ζώνη στον νόμο που καθιστά δύσκολη την καταδίκη των δραστών.

Ηταν άλλοι καιροί θα πούνε οι φιλήδονοι υπερασπιστές της ατομικής ελευθερίας και των μαχητικών φοιτητικών διεκδικήσεων του Γαλλικού Μάη του ’68, οι οποίοι υποστήριξαν, άνδρες και γυναίκες, τη σεξουαλική απενοχοποίηση. Ομως τον περασμένο Φεβρουάριο οι καιροί είχαν μετατοπιστεί προς τις διεκδικήσεις του #ΜeΤoo, γι’ αυτό και ο εκδοτικός οίκος Gallimard που εξέδιδε το ημερολόγιο του Γκαμπριέλ Ματζνέφ από το 1990 διέκοψε τη συνεργασία του. Τα αντίτυπα του ημερολογίου του Ματζνέφ, ανάμεσά τους και ο τόμος «L’Amante de l’Arsenal», που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο 2019, αποσύρθηκαν από τα βιβλιοπωλεία. Ο Ματζνέφ στα ημερολόγιά του που δημοσιεύθηκαν το 1985 περιέγραφε για τον σεξουαλικό τουρισμό του σε ασιατικές χώρες: «Μερικές φορές, θα έχω ταυτόχρονα έως και τέσσερα αγόρια – από 8 έως 14 ετών – στο κρεβάτι μου και θα ασχοληθώ στον πιο εξαιρετικό έρωτα μαζί τους».

ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ. Τον Μάρτιο του 1987, ο Γκαμπριέλ Ματζνέφ και η Βανέσα Σπρενγκορά, τότε 14 ετών, εγκαταστάθηκαν σε ένα ξενοδοχείο κοντά στον κήπο του Λουξεμβούργου. Στο χρονικό της, που στη Γαλλία πούλησε 200.000 αντίτυπα, αναφέρει ότι ακόμη και η μητέρα της όταν το έμαθε, ενώ αρχικά τρομοκρατήθηκε, στη συνέχεια σχεδόν ένιωσε κολακευμένη για τη σχέση της κόρης της με τον Ματζνέφ. Στη διάρκεια των δύο ετών που κράτησε αυτή η σχέση η Σπρενγκορά κάποια στιγμή αναζήτησε βοήθεια σε έναν από τους φίλους του, τον φιλόσοφο Εμίλ Σιοράν. Ηταν μάταιο. «Είναι τεράστια τιμή που επιλέχθηκες από αυτόν», της είπε επικριτικά. «Ο ρόλος σου είναι να τον συνοδεύεις στο μονοπάτι της δημιουργίας και να υποκλίνεσαι στις παρορμήσεις του». «Δεν είναι εύκολο να ξεφύγεις από το Zeitgeist», γράφει στο βιβλίο της η Σπρενγκορά αναφέροντας ότι μεγάλο τμήμα της γενικευμένης αδιαφορίας και έλλειψης αντίδρασης από τον κοινωνικό περίγυρο οφειλόταν στο πνεύμα της δεκαετίας του 1970, όπου η καταστολή της νεανικής σεξουαλικότητας θεωρήθηκε ως μια μορφή καταπίεσης. «Απαγορεύεται να απαγορεύεις» ήταν το σύνθημα της εποχής. Και ο Ματζνέφ είχε συνεισφέρει στη δημιουργία αυτής της ατμόσφαιρας που για τα επόμενα χρόνια θα τον προστάτευε. Ο ίδιος το 1977 συνέταξε μια ανοικτή επιστολή υποστηρίζοντας την αποποινικοποίηση των σεξουαλικών σχέσεων μεταξύ ανηλίκων και ενηλίκων. Η επιστολή είχε τις υπογραφές της γαλλικής ελίτ του πνεύματος, μεταξύ άλλων των Ρολάν Μπαρτ, Ζιλ Ντελέζ, Σιμόν Ντε Μποβουάρ, Ζαν-Πολ Σαρτρ.

Στο μεταξύ, η υπόθεση Ματζνέφ συμπαρέσυρε και άλλους πρωταγωνιστές της πολιτικής ζωής στη Γαλλία. Η στήριξη που του προσέφερε ο Κριστόφ Ζιράρ, δημοτικός σύμβουλος υπεύθυνος των θεμάτων πολιτισμού στον δήμο του Παρισιού, προκάλεσε το αίτημα της παραίτησής του από τη φεμινίστρια δημοτική σύμβουλο και ακτιβίστρια ΛΟΑΤΚΙ Αλίς Κοφέν.

Για τη Μισέλ Περό, ιστορικό, ειδική στην ιστορία των γυναικών, η υπόθεση Ζιράρ όπως δήλωσε σε ραδιοφωνική συνέντευξή της στο France Inter εξακολουθεί να είναι ξεχωριστή, υπενθυμίζοντας ότι «υπήρξε από την πλευρά του Ζιράρ μια επιείκεια εκείνη την εποχή στην υπόθεση Ματζνέφ. Ομως τότε δεν υπήρχε επίγνωση της κυριαρχίας του» σημειώνει, επικαλούμενη τις απόψεις της Σπρενγκορά. Η Μισέλ Περό πιστεύει ότι, στον φεμινισμό, «η συνέχεια είναι ισχυρότερη από τη ρήξη» και επισημαίνει τη διαφορά μεταξύ της ιδέας της «ανδρικής κυριαρχίας» και της αντιπαλότητας προς τους άνδρες. «Το να είμαστε ενάντια στους άνδρες, δεν έχει νόημα» τονίζει.