Ο Ρουσσώ, ο Ρουσώ, {LF}ο Ρουσσό ή ο Ρουσό;

Μόνιμα θέμα συζητήσεων και διαφωνιών μεταξύ εκδοτών, επιμελητών, μεταφραστών, αλλά και κάθε λογής γραφιάδων, η απόδοση στα ελληνικά των ξένων ονομάτων. Αφήνοντας κατά μέρος την κατά τη γνώμη μου ακραία άποψη που υποστηρίζει να παραμένουν τα ονόματα στην πρωτότυπη γραφή τους, με λατινικούς χαρακτήρες, έχουμε λοιπόν και λέμε:

α) Κρατάμε τα διπλά σύμφωνα ή όχι; Ο Μποττιτσέλλι ή πολύ απλά ο Μποτιτσέλι; Ο Σίλλερ ή ο Σίλερ; Ο Ρουσσώ/ό ή ο Ρουσώ/ό;

β) Ακολουθούμε πιστά και απαρέγκλιτα τον Τριανταφυλλίδειο κανόνα της μεταγλώττισης με την απλούστερη δυνατή γραφή (οπότε καταλήγουμε στην τριάδα ο, ε, ι και μόνο), ή προσπαθούμε να αποδώσουμε και «οπτικά» κάποια γράμματα του ονόματος, και ειδικότερα εκείνα που συνεπάγονται και διαφορετική προφορά; Με λίγα λόγια, γράφουμε ο Σέξπιρ, ο Γκέτε, ο Καμί, κ.ο.κ., ή προσπαθούμε να «σώσουμε» κάτι από το πρωτότυπο (ο Σαίξπηρ, ο Γκαίτε, ο Καμύ);

γ) Σε αυτές τις περιπτώσεις, ρόλο παίζει βέβαια και το ιστορικό βάθος κάθε ονόματος, πόσο δηλαδή έχει χρησιμοποιηθεί ήδη στα ελληνικά με έναν ορισμένο τρόπο. Πιο εύκολα γράφεις ο Κένεντι, ο Σαρκοζί, ο Μπλερ, ο Σόιμπλε (αντί ο Κέννεντυ, ο Σαρκοζύ, ο Μπλαιρ, ο Σόυμπλε) απ’ ό,τι γράφεις ο Σέξπιρ ή ο Γκέτε, ο Ντίρερ ή ο Βατό.

δ) Το σίγουρο είναι ότι στα σλαβικά επώνυμα οι καταλήξεις σε -υ και -ωφ (Ντοστογιέφσκυ, Τσαϊκόφσκυ, Τρότσκυ, Τσέχωφ, Ρομανώφ, Μόλοτωφ) δεν είναι απλώς περιττές αλλά και λάθος (το ο στο Τσέχωφ δεν είναι καν μακρόν στα ρωσικά). Πώς υιοθετήθηκαν οι καταλήξεις σε -υ και -ωφ είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία, που όμως δεν είναι (λόγω χώρου) της παρούσης.

ε) Η προσπάθεια να «σωθεί» κάτι από την πρωτότυπη μορφή του ονόματος έχει κατά τη γνώμη μου νόημα μόνον εκεί όπου τουλάχιστον «οπτικοποιεί» το πρωτότυπο ή προσπαθεί να «υπαινιχθεί» διαφορετική προφορά. Μπορεί, λοιπόν, στον Καμύ ή στον Γκαίτε να έχει κάποιο νόημα, αλλά για ονόματα όπως Davies, James, Kelly, Humphrey, το Ντέιβις, Τζέιμς, Κέλι, Χάμφρεϊ (και όχι Νταίηβις, Τζαίημς, Κέλλυ, Χάμφρεϋ, όπως έγραφαν κάποτε) είναι μια χαρά.

Το θέμα έχει πάντως και ουκ ολίγες άλλες πτυχές, στις οποίες θα επανέλθω.

Επιδόρπιο

Οι γνωστοί ως γιούνκερ μεγαλοϊδιοκτήτες γης ήταν οι κατεξοχήν φορείς του μιλιταριστικού πνεύματος που διαπότιζε την πρωσική κοινωνία. Ενδεικτικά, λέγεται ότι μάθαιναν στους γιους τους να κόβουν το κρέας με το ένα χέρι γιατί θεωρούσαν πως ήταν πολύ πιθανό να χάσουν κάποτε το άλλο στον πόλεμο!