Μια «Ελληνίδα σκλάβα» στις ΗΠΑ το 1847

Γυμνή κι αλυσοδεμένη έχει παραδοθεί στην τύχη της. Μοναδική της παρηγοριά ο σταυρός που κρατάει μισοκρυμμένο στο δεξί της χέρι και μαρτυρά τη θρησκευτική της ταυτότητα. Είναι η «Ελληνίδα σκλάβα». Μια νεαρή γυναίκα που έπεσε στα χέρια των Οθωμανών, οι οποίοι και θα την πουλήσουν σε ένα σκλαβοπάζαρο, όπως τη φαντάστηκε ο αμερικανός γλύπτης Χίραμ Πάουερς. Γέννημα της φαντασίας του, αλλά και του φιλελληνικού πνεύματος που είχε καταφέρει να διεισδύσει στην αμερικανική κοινωνία σε συνδυασμό με τον αποτροπιασμό που γεννούσαν οι Οθωμανοί, οι οποίοι θεωρούνταν το σύμβολο της υπέρτατης τυραννίας, καταπιεστές των γυναικών και υποδουλωτές των ανθρώπων που ζούσαν εντός των συνόρων τους, αποτέλεσε αφορμή να γίνει αποδεκτή η δημόσια παρουσίασή της «Ελληνίδας σκλάβας» ενώπιον κοινού και να καταστεί το πρώτο γυμνό γλυπτό που εκτέθηκε στη συντηρητική αμερικανική κοινωνία.

ΕΚΘΕΣΗ. Η κομψή και ντροπαλή νεαρή – ένα από τα πέντε αντίγραφα που κυκλοφόρησαν εκείνη την εποχή από ένα πήλινο πρόπλασμα – βρίσκεται ανάμεσα στα εκθέματα που αναμένεται να προσελκύσουν τα περισσότερα βλέμματα στην έκθεση «Γενναίοι και ελεύθεροι. Αμερικανοί φιλέλληνες και ο ένδοξος αγώνας των Ελλήνων 1776-1866», την οποία ετοιμάζει η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη στην πτέρυγα «Ιωάννη Μακρυγιάννη» με αφορμή την επέτειο των 200 ετών από την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης και σε επιμέλεια της διευθύντριας της βιβλιοθήκης, Μαρίας Γεωργοπούλου, από τις 25 Μαΐου και έως τις 19 Δεκεμβρίου.

Η «Ελληνίδα σκλάβα» θα έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ενότητα που θα αφορά το δουλεμπόριο, όπως το βίωσαν οι αμερικανοί φιλέλληνες στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής και στη διαμόρφωση της σκέψης για τη χειραφέτηση των σκλάβων στις ΗΠΑ, ενώ μεταξύ άλλων στην έκθεση θα αναδειχθεί το γεγονός ότι ο Αδαμάντιος Κοραής αντάλλαξε απόψεις για την Επανάσταση και το Σύνταγμα με τον πατέρα του αμερικανικού έθνους Τόμας Τζέφερσον, ότι ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης απηύθυνε στον νεαρό καθηγητή Εντουαρντ Εβερετ – τον πρώτο κάτοχο της έδρας ελληνικών Ελιοτ στο Χάρβαρντ – έκκληση των επαναστατών για αναγνώριση και υποστήριξη από την Αμερική κι ότι ο Νεοϋορκέζος Γεώργιος Τζάρβις έγινε αντιστράτηγος στις ελληνικές δυνάμεις, γνωστός ως «Καπετάν Ζερβός».

ΒΙΒΛΙΟ. Επιστρέφοντας στην «Ελληνίδα σκλάβα» που εκτέθηκε τον Αύγουστο το 1847 στην Εθνική Ακαδημία Σχεδίου στη Νέα Υόρκη, ο δημοσιογράφος της εφημερίδας «Νάσιοναλ Ερα» με το ψευδώνυμο Τζον Σμιθ ο Νεότερος, έγραφε ότι «πρόκειται για μια έξοχη εικόνα χάρης και αγνότητας. Κάθε γραμμή και χαρακτηριστικό της μορφής μεταφέρει ιδέες αγάπης και ομορφιάς που αποτυπώνονται για πάντα στην ψυχή». Το απόσπασμα που μεταφέρει το κλίμα της εποχής μεταφέρεται από την ιστορικό Μορίν Κόνορς Σαντέλι στο βιβλίο της «Ο αμερικανικός φιλελληνισμός» που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός, μετάφραση Δημήτρης Σταυρόπουλος, Σέβυ Σπυριδογιαννάκη. Επισημαίνει ωστόσο ότι το γλυπτό που εκτέθηκε σε ολόκληρη τη χώρα μόλις εμφανιζόταν προκαλούσε τεράστια διαμάχη, καθώς «συνδύαζε την κλασική τέχνη και την εκτίμηση για την αρχαία Ελλάδα με τη σύγχρονη απέχθεια για την Οθωμανική Αυτοκρατορία» και 20 χρόνια μετά το τέλος του ελληνικού Αγώνα της Ανεξαρτησίας προκαλούσε δυσαρέσκεια σε σχέση με τη δουλεία στον μουσουλμανικό κόσμο, ενώ υπενθύμιζε τη συστηματική καταπίεση των γυναικών και στις ΗΠΑ. «Οι Αμερικανοί νοιάστηκαν για τον ελληνικό Αγώνα επειδή ένιωσαν έντονη συμπάθεια για τους Ελληνες. Οι αμερικανοί φιλέλληνες πίστεψαν πως η ελληνική επανάσταση θα είναι επιτυχής αν οι Ελληνες ακολουθούσαν το παράδειγμα των ΗΠΑ σε ό,τι αφορούσε την πορεία της επανάστασης και τον τύπο της κυβέρνησης που τελικά θα συγκροτούσαν» επισημαίνει μεταξύ άλλων η ιστορικός με ειδίκευση στην πρώιμη αμερικανική δημοκρατία, επιχειρώντας να εξηγήσει την άνθιση του φιλελληνικού κλίματος στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.