Ο υπερατλαντικός τραμπισμός

Το στιγμιότυπο γίνεται σοκαριστικό μέσα σε δευτερόλεπτα. Στο 8:20 και 8:28 του ντοκιμαντέρ «Λευκός θόρυβος», που υπογράφει ο Ντάνιελ Λαμπρόζο, φαίνεται ο χαιρετισμός των νεοναζί. Οι υποστηρικτές του Ρίτσαρντ Σπένσερ, που έχουν συγκεντρωθεί στην Ουάσιγκτον μία εβδομάδα μετά τη νίκη του Τραμπ το 2016, φωνάζουν «Ζιγκ Χάιλ». Νιώθουν σταυροφόροι μιας εκστρατείας εν τη γενέσει της: οι λευκοί πρωτοπόροι της alt-right ιδεολογίας που διεκδικούν την πατρίδα τους για να τη μεταμορφώσουν σε ένα «εθνοκράτος». Μια αυτοκρατορία που δεν έχει ανάγκη από άλλες φυλετικές ομάδες – «εκείνες πρέπει να μας έχουν ανάγκη».

Το πρώτο ντοκιμαντέρ σε παραγωγή του περιοδικού «Atlantic» αποτυπώνει το δίλημμα που μας απασχολεί το 2021. Ο Τραμπ έχασε, αλλά πήρε μαζί του και τον τραμπισμό; Η επέλαση της αγέλης στα σκαλιά του Καπιτωλίου ταρακούνησε τη συνείδηση ενός έθνους που πέντε χρόνια νωρίτερα είχε παραδοθεί στην ιδεολογία του μίσους και της «λευκής υπεροχής». Ο Ρ. Σπένσερ είναι ένα από τα τρία πρόσωπα γύρω από τα οποία ο Λαμπρόζο, εγγονός δύο αυτοπτών μαρτύρων του Ολοκαυτώματος, έστησε το ντοκιμαντέρ του (προβάλλεται ως τις 14 Μαρτίου στο online Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης). Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Εθνικής Πολιτικής (NPI) και εμπνευστής του όρου «alt-right» πιστεύει ότι η αμερικανική ταυτότητα εξευτελίστηκε κατά τη διακυβέρνηση Ομπάμα. Χάθηκε η «λευκή κληρονομιά», που ανήκει σε όσους νιώθουν πνευματικοί απόγονοι των αρχαίων Eλλήνων και Ρωμαίων. «Οι μύθοι είναι πιο ισχυροί από τον ορθολογισμό» λέει. Για να προωθήσει τις ιδέες του βασίζεται στη νέα γενιά των λευκοφορεμένων οπαδών του, έτοιμων να αναλάβουν τον ρόλο των πραιτοριανών και κλακαδόρων κάθε φορά που ο ίδιος δίνει ομιλίες σε πανεπιστημιακά αμφιθέατρα. Ολα αυτά μέχρι το 2017, όταν ένας ομοϊδεάτης του οδηγεί το αυτοκίνητό του πάνω σε μια ομάδα διαδηλωτών, σκοτώνοντας τη Χέδερ Χέιερ και τραυματίζοντας τουλάχιστον 19. Το άστρο του δύει και ο ίδιος σήμερα απεικονίζεται απομονωμένος στο αγρόκτημα της μητέρας του στη Μοντάνα. Από επίδοξος σταυροφόρος, νεοναζί σε κλουβί.

Η καναδή Λόρεν Σάουδερν είναι πολιτική ακτιβίστρια που τρέφεται από τον διαδικτυακό λόγο του μίσους, για να τον εκθρέψει η ίδια στη συνέχεια. Το 2017 ανέβαζε βίντεο από τις ιταλικές ακτές, με φόντο το πλοίο «Aquarius», επιμένοντας ότι «εμείς θα σταματήσουμε» όσους θέλουν να εισβάλουν στην Ευρώπη. Ο σκηνοθέτης με έξυπνη χρήση του μοντάζ δείχνει τον πραγματικό λόγο ενός τέτοιου ανένδοτου αγώνα, που δεν αποσκοπεί προφανώς στην επίλυση ενός προβλήματος: τα likes πέφτουν σαν ριπές και ο αριθμός των χιλιάδων ακολούθων αυξάνεται με ταχύτητα. Η ίδια πιστεύει στους παραδοσιακούς ρόλους άντρα και γυναίκας, αν και φαινομενικά αντιστέκεται στον σεξιστικό λόγο των συνομιλητών της. Μια από τις πολλές αντιφάσεις στις ζωές των χαρακτήρων που αναδεικνύει ο σκηνοθέτης. Η ακροδεξιά και εθνικιστική ιδεολογία την οποία μηρυκάζουν είναι ένα προσωπείο που έχουν ανάγκη, επειδή το πρόσωπο είναι ρηχό. Η Σάουδερν ακούει με χαμηλόφωνη συγκατάβαση τον φίλο της Τζορτζ Χάτσισον όταν επιμένει ότι «όλοι εμείς οι Ευρωπαίοι έχουμε καθήκον να αναπαραχθούμε όχι από αγάπη ή ευχαρίστηση, αλλά από καθήκον».

ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΤΑ ΜΜΕ. Ο Μάικ Τσέρνοβιτς πίστευε ήδη από το 2016 ότι αν τα παραδοσιακά ΜΜΕ έκαναν σωστά τη δουλειά τους, ο ίδιος δεν θα είχε λόγο ύπαρξης. Αλλά, προφανώς, «τα συστημικά ΜΜΕ έλεγαν ψεύτικες ειδήσεις» (να μια ανατριχιαστική ομοιότητα με τα τρολ των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ στην Ελλάδα της ίδιας περιόδου). Αν δεν βγει ο Τραμπ, φώναζε μέσα από το κανάλι του, «μας περιμένουν τα γκουλάγκ». Ως μπλόγκερ που διακρίθηκε στην καμπάνια για τις «επιθετικές κατακτήσεις γυναικών από άντρες – κυνηγούς» διέσπειρε μιμίδια που εμφάνιζαν τη Χίλαρι Κλίντον να έχει Πάρκινσον (τον Σεπτέμβριο του 2016 το χάσταγκ #HillarysHealth είχε 240.000 θεάσεις). Λίγες ημέρες μετά ο συνυποψήφιος Τραμπ ακούγεται σε ομιλία του να λέει: «Θα πρέπει να ασχοληθεί με τόσο σημαντικά ζητήματα κι αυτή δεν μπορεί να περπατήσει ούτε μέχρι τ’ αυτοκίνητό της». Ο Τσέρνοβιτς, όμως, ζει επίσης σε μια μεγάλη αντίφαση: παντρεμένος με την Ιρανή Σάουνα κι έχοντας μία κόρη με δύο υπηκοότητες, πιστεύει ότι η «ποικιλομορφία συνιστά γενοκτονία των λευκών».

«Οι αφηγήσεις δεν πρέπει να αμβλύνουν τον εξτρεμισμό που κουβαλούν τα κινήματα» αναφέρει ο Λαμπρόζο στο σημείωμα του σκηνοθέτη. «Εχουν χρέος να εκθέτουν τις μη βολικές αλήθειες. Η alt-right είναι μία διαρκής απειλή για το μέλλον αυτού του τόπου. Για πολλούς Αμερικανούς που αισθάνονται χαμένοι ή μόνοι, αυτά τα άβαταρ του μίσους προσφέρουν μια υπόσχεση: Ακολουθήστε μας και η ζωή σας θα βελτιωθεί».

Ο «Λευκός θόρυβος» δείχνει πόσο κούφια είναι αυτή η υπόσχεση. Αλλά και πόσο εκκωφαντικός μπορεί να αποδειχθεί ο τραμπισμός. Πίσω από τους ελληνικούς υπότιτλους μάλιστα διαφαίνεται σε όλη τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ μία ανησυχαστική ομοιότητα με σλόγκαν και εκδοχές του εγχώριου λόγου μίσους που εκκολάφθηκε – και εκκολάπτεται – στο θερμοκήπιο του ανορθολογισμού. Ο Τραμπ έχασε. Ο τραμπισμός απειλεί. Και είναι υπερατλαντικός.