Από το σπριντ για την αντιμετώπιση της πανδημίας στον μαραθώνιο {LF}της οικονομικής βιωσιμότητας

Η ελληνική οικονομία διανύει, κατά πάσα πιθανότητα, την τελευταία κλιμάκωση της πανδημίας, περίπου ένα χρόνο μετά την εκδήλωσή της στη χώρα μας. Τα στοιχεία του ΑΕΠ θα αποτυπώσουν το πλήγμα για το 4ο τρίμηνο του 2020 και συνολικά την ύφεση για το έτος, η οποία – αν δεν υπάρξουν σημαντικές αναθεωρήσεις των στοιχείων – θα είναι πιθανότατα μονοψήφια, ενώ θα συνεχιστεί με ηπιότερο, ωστόσο, ρυθμό και το 1ο τρίμηνο του 2020. Εντούτοις, θα είναι σημαντικά μεγαλύτερη από τον μ.ο. της ΕΕ – με πιο ανθεκτική την εξωστρεφή Γερμανία – παρότι τα καθαρά δημοσιονομικά μέτρα στήριξης στην Ελλάδα (9,4% του ΑΕΠ, εκτιμήσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής) υπερέβησαν τον ευρωπαϊκό μ.ο.

Αναμφισβήτητα, το συντριπτικό πλήγμα που υπέστη ο τουρισμός – μείωση εσόδων κατά 76% ετησίως ή €13,4 δισ. λιγότερα από το 2019 – μεγέθυνε τον υφεσιακό αντίκτυπο. Ωστόσο, ξεκινώντας από πολύ χαμηλή βάση ο τουρισμός μπορεί να επανέλθει δυναμικά ως κινητήρια δύναμη της οικονομίας το 2021, με τους εμβολιασμούς να προχωρούν γρήγορα σε βασικές, για τη χώρα μας, αγορές. Το εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών επιταχύνεται, καθώς οι πλέον ευάλωτες ομάδες θα έχουν καλυφθεί εντός του 4μήνου, ανοίγοντας τον δρόμο για σταδιακή ομαλοποίηση των συνθήκων το 2ο τρίμηνο του 2021.

Το πλήγμα στον τουρισμό, καθώς και τις λοιπές βασικές υπηρεσίες (λ.χ. εστίαση) επισκίασε τις αντοχές που παρουσίασαν άλλοι τομείς της οικονομίας, όπως ο πρωτογενής, οι εξειδικευμένες υπηρεσίες (πληροφορική, τηλεπικοινωνίες, συμβουλευτική) και η εξωστρεφής μεταποίηση. Οι ανωτέρω τομείς και γενικότερα οι μεγαλύτερες και πιο ανταγωνιστικές επιχειρήσεις ξεκινούν το 2021 από ισχυρότερη αφετηρία.

Είναι ενθαρρυντικό ότι τα μέτρα στήριξης της αγοράς εργασίας ήταν ιδιαιτέρως αποτελεσματικά – και ειδικά για τις πιο αδύναμες, οικονομικά, κατηγορίες και τις μικρές επιχειρήσεις. Η εν λόγω αγορά συνήθως παρατείνει τον αντίκτυπο της ύφεσης, ακόμη και μετά την τυπική της λήξη. Η ανεργία συγκρατήθηκε στο 16,5% κατά μ.ο. στο 11μηνο του 2020 από 17,3% το 2019, ενώ η μέση μείωση της απασχόλησης περιορίστηκε στις 31 χιλιάδες θέσεις (-0,7% ετησίως) την ίδια περίοδο.

Η μεγάλη πρόκληση για την οικονομική πολιτική είναι πλέον η μετάβαση σε μια πιο στοχευμένη και παρατεταμένη στήριξη σε λιγότερα άτομα και επιχειρήσεις που έχουν απόλυτη ανάγκη. Παράλληλα, καλείται να αξιοποιήσει τη δυνατότητα στενής παρακολούθησης της απασχόλησης και της χρηματοοικονομικής κατάστασης των επιχειρήσεων και των νοικοκυριών, προκειμένου να αποφύγει καταχρήσεις ή ανισοβαρείς «λεόντειες» μεταβολές εργασιακών και άλλων συνθηκών κατά τη φάση επανόδου στην κανονικότητα.

Αναμφισβήτητα, υπάρχει σημαντική λανθάνουσα ρευστότητα, η οποία, εν μέρει, μπορεί να μετατραπεί σε ζήτηση, όμως σίγουρα απέχει δραματικά από το απόλυτο ποσό των €20 δισ. της αύξησης των καταθέσεων το 2020. Σε αυτό το ποσό περιλαμβάνονται αρκετά δισεκατομμύρια ευρώ που συνδέονται με αναστολές πληρωμών και διευκολύνσεις, ενέσεις ρευστότητας από το Δημόσιο και δευτερογενώς τις τράπεζες τόσο στα νοικοκυριά όσο και τις επιχειρήσεις, καθώς και παγωμένες πληρωμές και διακανονισμοί μεταξύ επιχειρήσεων αλλά και προς το εξωτερικό. Η διάχυση της εξυπηρέτησης τμήματος αυτών των υποχρεώσεων σε μεγαλύτερο ορίζοντα είναι κρίσιμη.

Τέλος, ο σχεδιασμός αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και η αίσθηση προτεραιότητας που τον διέπει, δημιουργεί αισιοδοξία ότι το 2021 θα ξεκινήσει, επιτέλους, η πορεία για την κάλυψη του τεράστιου επενδυτικού κενού της οικονομίας, καθώς και η διαθρωτική της εμβάθυνση. Από το σπριντ αντιμετώπισης της πανδημίας περνάμε πλέον στον μαραθώνιο της οικονομικής βιωσιμότητας.

Ο Νίκος Σ. Μαγγίνας είναι επικεφαλής οικονομολόγος Εθνικής Τράπεζας, διευθυντής Οικονομικής Ανάλυσης