Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ, η συνέχεια

Φτάνεις. Σε βγάζουν από το αυτοκίνητο, σου αφαιρούν τα πράγματά σου, σε υποχρεώνουν να γονατίσεις με το πρόσωπο στον τοίχο και σε ξυλοκοπούν. Αμέσως. Για να ξέρεις από την πρώτη στιγμή ποια είναι η θέση σου. Κατόπιν, εισέρχεσαι στην πτέρυγα ενισχυμένης απομόνωσης. Εκεί, υπό το βλέμμα της διοίκησης και άλλων κρατουμένων, βγάζεις όλα σου τα ρούχα και γονατίζεις. Σου δίνουν μια στολή – παντελόνι, πουκάμισο, εσώρουχα, πανωφόρια, αυτά τα είναι τα υπάρχοντά σου για τα επόμενα χρόνια -, σου ξυρίζουν το κεφάλι και σε φωτογραφίζουν.

Σειρά έχει ο ψυχολόγος, ο γιατρός, ο διοικητής των φυλακών, ένα ακόμα ξυλοφόρτωμα, και μετά καραντίνα. Δύο εβδομάδες μέγιστων εξευτελισμών και πίεσης. Ζεις στον ίδιο χώρο με μερικές δεκάδες άνδρες ακόμα αλλά δεν μπορείς να τους μιλήσεις. Απαγορεύεται. Η μέρα σου μοιάζει με μία ατελείωτη σειρά παράλογων υποχρεώσεων. Δεν μένεις ούτε στιγμή άπραγος, υπακούς διαρκώς σε εντολές. Σηκώνεσαι, ετοιμάζεσαι να πας για γυμναστική, ακούς τον εθνικό ύμνο, κάνεις τις ασκήσεις σου, κατόπιν – διαταγή να φτιάξεις το κρεβάτι σου. Μετά, διαταγή να ξαναφτιάξεις το κρεβάτι σου. Ή να βγάλεις όλα σου τα ρούχα, να τα διπλώσεις σύμφωνα με τον κανονισμό, και να ξαναντυθείς. Κατόπιν, διαταγή να σταθείς σε στάση προσοχής και να παρουσιαστείς: όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, έτος γέννησης, ποινή, ημερομηνία έναρξης της ποινής, ημερομηνία λήξης της ποινής. Μετά, εντολή να ξαναρχίσεις τη γυμναστική, ή να σταθείς όρθιος, ή να ξαναφτιάξεις το κρεβάτι σου, ή να ξαναπαρουσιαστείς – δεκάδες φορές, ξανά και ξανά. Και δεν δίνονται από εργαζομένους των φυλακών οι διαταγές αυτές αλλά από τους επονομαζόμενους «ακτιβιστές», κρατούμενους όπως όλοι οι άλλοι που τα έχουν όμως βρει με τη διοίκηση, δεχόμενοι να κάνουν τη δουλειά της σε αντάλλαγμα για μια κάποια προνομιακή μεταχείριση – μπορούν να σε ψάξουν, να σε δείρουν, να κάνουν ό,τι θέλουν.

Μετά την καραντίνα, περνάς στην πτέρυγα «ενισχυμένου καθεστώτος». Μοναδικός στόχος, να σου δείξουν τι συμβαίνει όταν συμπεριφέρεται κάποιος άσχημα. Ούτε εκεί έχεις δικαίωμα να μιλήσεις στους άλλους. Εμφανίζονται όμως περισπασμοί, για παράδειγμα, συλλογικές συνεδρίες τηλεόρασης. Παρακολουθείς, φυσικά, μόνο τα επίσημα κανάλια. Οι κρατούμενοι κάθονται στη σειρά, πρέπει να κρατούν την πλάτη όρθια, τα πόδια παράλληλα. Απαγορεύεται να κλείνεις τα μάτια, να μην κοιτάς την τηλεόραση. Κατά τα λοιπά, δεν αλλάζει τίποτα. Η μία διαταγή μετά την άλλη. Συχνά, το μόνο σου καθήκον είναι να στέκεσαι όρθιος για ώρες με το κεφάλι χαμηλωμένο. Αν σηκώσεις το κεφάλι, κάηκες. Αν δεν χαιρετίσεις, κάηκες. Αν έχεις κουμπί κακοκουμπωμένο, κάηκες.

Κάποια στιγμή, περνάς στην κοινή πτέρυγα. Ενας πελώριος θάλαμος 60 ατόμων. Δύο σειρές από κουκέτες, δύο τετραγωνικά µέτρα ανά κρατούμενο. Από εδώ, σε πάνε καθημερινά για δουλειά, και μία φορά την εβδομάδα στην εκκλησία και τα ντους. Βασικά, ντους υπάρχει στην πτέρυγα, ελεύθερη πρόσβαση έχουν όμως μόνο οι «ακτιβιστές». Χρόνος ελεύθερος δεν υπάρχει. Ολη μέρα, είναι είτε δουλειά, είτε υποχρεωτική τηλεόραση. Επιστολές δέχεσαι μόνο με το ταχυδρομείο, ηλεκτρονική αλληλογραφία δεν υπάρχει. Σου δίνουν στιλό και χαρτί, μπορείς να γράψεις κι εσύ, αλλά ο «ακτιβιστής» στέκεται δίπλα σου και παρακολουθεί, αν δεν του αρέσουν αυτά που γράφεις, αρπάζει το χαρτί και το πετάει. Αν, τώρα, σε έχουν χαρακτηρίσει κρατούμενο ικανό να δραπετεύσει, ανά δίωρο εμφανίζεται ένας τύπος με κάμερα και σε υποχρεώνει να παρουσιαστείς. Τη νύχτα, το τελετουργικό επαναλαμβάνεται ανά ώρα, ρίχνουν επάνω σου ένα φακό, σου τραβούν τα σκεπάσματα, σε υποχρεώνουν να σταθείς προσοχή, να παρουσιαστείς – όνομα, επώνυμο, πατρώνυμο, έτος γέννησης, ποινή, ημερομηνία έναρξης της ποινής, ημερομηνία λήξης της ποινής, τα θυμάστε.

Αυτές οι συνθήκες επικρατούν, έτσι κυλάει η ζωή, στη «σωφρονιστική αποικία Νο 2» της πόλης Ποκρόφ, στην περιοχή Βλαντίμιρ (ούτε επίτηδες να ήταν, που μάλλον ήταν…), κάπου 100 χιλιόμετρα ανατολικά της Μόσχας, εκεί όπου μεταφέρθηκε το Σαββατοκύριακο ο Αλεξέι Ναβάλνι προκειμένου να εκτίσει ποινή φυλάκισης δυόμισι χρόνων. Και δεν κλείστηκε εκεί επειδή είναι εγκληματίας, ούτε επειδή έκανε ξενοφοβικά σχόλια προ 15ετίας (το επιχείρημα που επικαλέστηκε πρόσφατα η Διεθνής Αμνηστία, έπειτα από «βομβαρδισμό» διαμαρτυριών που δέχθηκε, λέει, προκειμένου να τον βγάλει από τον κατάλογο των «κρατουμένων συνείδησης», το Κρεμλίνο πρέπει πραγματικά να έχει σκάσει στα γέλια), αλλά γιατί ενοχλεί τον Βλαντίμιρ Πούτιν, γιατί δεν πέθανε μετά τη δηλητηρίασή του από την FSB με νευροτοξικό παράγοντα της ομάδας Νόβιτσοκ, γιατί τόλμησε να επιστρέψει στη Ρωσία.

Εξι μήνες τώρα, από τη δηλητηρίασή του και εξής, ο κόσμος παρακολουθούσε κάθε βήμα του Αλεξέι Ναβάλνι. Οι συνεργάτες του – όπως ο Ντμίτρι Νίζοτζεφ, εκείνος που αποτύπωσε στα σόσιαλ μίντια τη ζωή στη «σωφρονιστική αποικία Νο 2», στηριζόμενος σε μαρτυρίες πρώην κρατουμένων και συγγενών τους – κάνουν ό,τι μπορούν ώστε να μην πετύχει το σχέδιο του ρώσου προέδρου, να μην εξαφανιστεί ο Ναβάλνι, να μην εγκατασταθεί στη θέση του η σιωπή. Βάζουν έτσι και κάποια πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις, θυμίζουν τι, ακριβώς, σημαίνει μεσαίωνας και ανυπαρξία κράτους δικαίου.