Οδηγός επιβίωσης για ογκολογικούς ασθενείς στη δίνη της πανδημίας

^«Ο καρκίνος δεν κάνει lockdown μέσα στην πανδημία». Είναι η φράση που συνηθίζω να λέω στους ασθενείς μου, προσπαθώντας να τους μεταφέρω το μήνυμα ότι η ογκολογική τους φροντίδα και η θεραπευτική αγωγή πρέπει να είναι αδιάλειπτη και συνεχής μέσα στην περίοδο της πανδημίας. Τηρώντας όλα τα μέτρα προστασίας και αποφυγής μετάδοσης του κορωνοϊού και ακολουθώντας όλους τους κανόνες της λοιμωξιολογίας, τον τελευταίο χρόνο οι ασθενείς μας και εμείς οι ίδιοι οι ογκολόγοι καταβάλλουμε μια τιτάνια προσπάθεια να κρατήσουμε το επίπεδο φροντίδας αυτής της τόσο ευαίσθητης ομάδας σε όσο γίνεται υψηλότερο επίπεδο, ώστε να μη χαθεί ούτε μία ανθρώπινη ζωή από τον φόβο, τον δισταγμό, τον πανικό ή την άγνοια.

Τα πρώτα ανησυχητικά σημάδια έγιναν ορατά κατά τη διάρκεια του πρώτου lockdown. Tότε που ο φόβος και η ανησυχία κυριάρχησαν στα μάτια όλων, συμπεριλαμβανομένων των ιατρών, με δεδομένη την έλλειψη γνώσης για τον εχθρό και την απουσία των κατάλληλων όπλων για την αποτελεσματική αντιμετώπισή του.

Οι ογκολόγοι, για πρώτη φορά, ήρθαμε αντιμέτωποι στην καθημερινή άσκηση της ιατρικής, με συναισθήματα που είναι τόσο γνώριμα στους ασθενείς μας: Ανησυχία, φόβο για το μέλλον, αβεβαιότητα. Και κάπου εκεί, άρχισαν να διαφαίνονται οι πρώτες συνέπειες: Ασθενείς που δεν προσέρχονταν στο κέντρο για τις προγραμματισμένες θεραπείες, αναβολές ή καθυστερήσεις θεραπειών, μείωση του αριθμού των νέων διαγνώσεων λόγω ελαττωμένης προσέλευσης ανθρώπων με ανησυχητικά συμπτώματα στο νοσοκομείο. Θυμάμαι τον εαυτό μου να προσπαθεί να πείσει έναν ηλικιωμένο ασθενή, βαρύ καπνιστή, με πρόσφατη αιμόπτυση να επισκεφθεί άμεσα κάποιο νοσοκομείο… O φόβος για τη μετάδοση του κορωνοϊού ήταν μεγαλύτερος.

Την ίδια περίοδο άρχισαν να έρχονται οι πρώτες αναφορές, τόσο για αυξημένα ποσοστά επιπλοκών από COVID-19 σε ογκολογικούς ασθενείς, που φαίνεται να είναι πιο ευπαθείς σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, όσο και για τεχνητά ελαττωμένο αριθμό νέων διαγνώσεων καρκίνου σε πολλές χώρες της Ευρώπης. Το αποτέλεσμα που βιώσαμε όλοι ήταν ότι δυστυχώς τους επόμενους μήνες γίναμε μάρτυρες διάγνωσης νέων περιστατικών καρκίνου σε προχωρημένα στάδια, ενώ μειώθηκε ο αριθμός των διαγνώσεων σε αρχικό στάδιο. Αλλά και οι ίδιοι οι ασθενείς που ερχόντουσαν στα προγραμματισμένα ραντεβού για θεραπείας είχαν εμφανή ανησυχία και δίλημμα για το κατά πόσον θα έπρεπε να έρχονται σε τακτική βάση σε νοσοκομεία και χώρους μαζικής προσέλευσης ασθενών.

Ευτυχώς, η παγκόσμια κινητοποίηση της επιστημονικής ογκολογικής κοινότητας ήταν άμεση: Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ογκολογίας, αλλά και η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), σε εθνικό επίπεδο, εξέδωσαν αμέσως οδηγίες χειρισμού των ογκολογικών ασθενών στην περίοδο της πανδημίας, με στόχο πρωτίστως την ασφάλεια των ασθενών, αλλά παράλληλα και την απρόσκοπτη συνέχιση της αντικαρκινής θεραπείας. Οι βασικοί άξονες αυτών των οδηγιών ήταν οι παρακάτω:

Συνέχιση των ζωτικής σημασίας θεραπειών που έχουν ως στόχο την ίαση των ασθενών, τηρώντας παράλληλα όλα τα μέτρα ασφαλείας. Θέσπιση υποχρεωτικού ελέγχου με test COVID πριν από τη θεραπεία τόσο του/της ασθενούς όσο και των συνοδών μελών ώστε τα ογκολογικά τμήματα να είναι πραγματικά COVID-free «φρούρια».

Αραίωση ή/και αναβολή των μη απαραίτητων θεραπειών «συντήρησης», ώστε να περιοριστούν κατά το δυνατόν περισσότερο οι επαναλαμβανόμενες επισκέψεις των ευπαθών ασθενών στα νοσοκομεία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις θεραπειών, όπως η ανοσοθεραπεία, για την οποία υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που επιτρέπουν τη χορήγησή της σε αραιότερα χρονικά διαστήματα, εφαρμόστηκε άμεσα η τακτική της «αραίωσης» των θεραπειών (π.χ. κάθε 4 εβδομάδες αντί για 2, κάθε 6 εβδομάδες αντί για 3 κ.ο.κ. Οπου είναι δυνατόν, οι ενδοφλέβιες θεραπείες αντικαθίστανται από θεραπείες χορηγούμενες από το στόμα.

Καθιέρωση της τηλεϊατρικής και αποφυγή των επισκέψεων στα εξωτερικά Ιατρεία. Είναι πολύ σημαντικό οι ογκολογικοί ασθενείς να νιώθουν ασφαλείς, αλλά παράλληλα να μη χαθεί η επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό. Καθιερώθηκαν και ενισχύθηκαν οι επικοινωνίες μέσω τηλεφώνου, και οι πλατφόρμες διαδικτυακής επικοινωνίας έγιναν πολύτιμος σύμμαχος. Αποστολή εξετάσεων, εργαστηριακών και απεικονιστικών, μέσω e-mail, έγιναν η καθημερινότητά μας. Το στοίχημα μεγάλο: Να τηρηθεί η ασφάλεια, αλλά να μη χαθεί η επικοινωνία.

Προτεραιότητα στον εμβολιασμό των ογκολογικών ασθενών. Με βάση τη νομοθεσία, οι ασθενείς αυτοί εμβολιάζονται κατά προτεραιότητα και ήδη ένας σημαντικός αριθμός ασθενών έχει θωρακιστεί με ισχυρό ανοσοποιητικό σύστημα έναντι του κορωνοϊού.

Ο δρόμος δεν ήταν εύκολος μέχρι εδώ και παραμένει δύσκολος: Στον καθημερινό αγώνα που δίνουν με τόσο ηρωισμό οι ασθενείς μας προστέθηκε μια ακόμη πρόκληση. Η πανδημία έγινε η αφορμή να θαυμάσω ακόμη περισσότερο αυτούς τους νικητές της ζωής που σε μια περίοδο φόβου και αβεβαιότητας δίνουν μια διαρκή διπλή μάχη με θάρρος και ψυχή που αποτελεί φωτεινό παράδειγμα για όλους μας. Είναι χρέος μας να σταθούμε δίπλα τους.

Ο Ιωάννης Μούντζιος είναι παθολόγος-ογκολόγος, διευθυντής Δ’ Ογκολογικής Κλινικής Ερρίκος Ντυνάν Hospital Center