«Ανοιξε ο ασκός του Αιόλου, μόνο καλύτερα μπορούν να γίνουν τα πράγματα»

Η ηθοποιός Μπέτυ Λιβανού έχει διαγράψει μια μεγάλη πορεία σε θέατρο, κινηματογράφο και τηλεόραση. Είναι δε μια από εκείνες τις περιπτώσεις καλλιτεχνών που έχουν ζήσει και τους δύο κόσμους του ελληνικού σινεμά: το μαζικό ή και συγκεντρωτικό μοντέλο της Finos Film της δεκαετίας του ’60 αλλά και το ανεξάρτητο βλέμμα των δημιουργών του ΝΕΚ (Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου) μεταπολιτευτικά κυρίως. Η ίδια έχει μπει στο κάδρο σκηνοθετών όπως ο Γιάννης Δαλιανίδης ή ο Σταύρος Τσιώλης αλλά και ο Γιώργος Πανουσόπουλος ή ο Νίκος Περάκης, έχει βραβευθεί, έχει αφήσει υπέροχους ρόλους. Βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης («Ταξίδι του μέλιτος»). Κρατικό Βραβείο Α’ Γυναικείου Ρόλου («Ξαφνικός έρωτας»). Κρατικό Βραβείο Β’ Γυναικείου Ρόλου («Πεθαμένο λικέρ»). Βραβείο Β’ Γυναικείου Ρόλου Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης («Η εποχή των δολοφόνων»). Δεν είναι και λίγα.

Τα τελευταία πολλά χρόνια (από το 1980) ζει στο κτήμα της στην Παιανία. Δεν είναι όμως μια ασκητική ή επιλογή απόσυρσης. Εξάλλου λίγο αφότου μας σκέπασε η πανδημία, είχε ήδη κάνει επιτυχία στην παράσταση «Ιστορία χωρίς όνομα» ενώ παράλληλα έπαιζε και σε τηλεοπτική σειρά. Τώρα υπομένει όπως όλοι την ειδική συνθήκη. Με τη μεσολάβηση της σκηνογράφου – ενδυματολόγου αλλά και συντρόφου του Νίκου Νικολαΐδη Μαρί-Λουίζ Βαρθολομαίου, επικοινωνούμε με την κυρία Λιβανού για τη στήλη «Τα Λέμε». Η επικαιρότητα είναι μεγάλη και στη δίνη του ελληνικού #MeToo έχει τεράστιο ενδιαφέρον να μάθουμε τις σκέψεις μιας ηθοποιού και πρωταγωνίστριας όμορφης αλλά και με πείρα από τον κόσμο και το παρασκήνιο της τέχνης της.

Η ίδια βέβαια μας μιλάει και για τις πρωτόγνωρες καταστάσεις που διανύουμε. Για το πώς εξελίσσεται το σινεμά και αν πράγματι κινδυνεύει από την οθόνη του κινητού. Για το γεγονός πως παίζουν πια καλοί ηθοποιοί ρεπερτορίου στην ελληνική τηλεόραση. Θυμάται τον Βασίλη Αλεξάκη που έφυγε πρόσφατα και που το βιβλίο του «Talgo» έγινε ο μυθικός «Ξαφνικός έρωτας» του Τσεμπερόπουλου όπου η ίδια πρωταγωνίστησε. Και για την ταινία «Ταξίδι του μέλιτος» του συζύγου της Γιώργου Πανουσόπουλου, που ήταν μια τρέλα, αφού ανέλαβαν οι δύο τους την παραγωγή με ό,τι λεφτά είχαν και έστησαν μια αλληγορία του Αχέροντα στην κάποτε μυθική λίμνη του Καϊάφα (με τον Σταύρο Ξενίδη, την Αλέκα Παΐζη κ.ά.) το μακρινό 1979. Κυρίες και κύριοι, η Μπέτυ Λιβανού (έστω τηλεφωνικά).

Πώς περνάτε, αλήθεια, αυτές τις ημέρες του νέου εγκλεισμού;

Ε, δύσκολα, είναι δύσκολα τα πράγματα. Μου λείπει πάρα πολύ η δουλειά μου, δεν μπορώ να κάνω σχέδια παρά μόνον όνειρα. Δεν μπορείς να προγραμματίσεις τίποτε. Κλείνουμε χρόνο τώρα και τις επιπτώσεις αυτού που ζούμε θα τις καταλάβουμε στο μέλλον. Είναι δύσκολα!

Είμαστε ένας λαός που ζούμε λίγο υπαίθρια, αυτό δυσκολεύει τη συγκυρία των περιορισμών λέτε;

Σαφώς. Κατ’ αρχάς, έχουμε ένα κλίμα που μας το επιτρέπει. Δεύτερον, έχουμε έναν αττικό ουρανό που δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο, ένα κλίμα εύκρατο και δεν μπορείς να πεις πως περνάμε βαρύ χειμώνα. Το έξω για τον Ελληνα, στην πόλη ή στην εξοχή, είναι πολύ σημαντικό. Είμαστε άνθρωποι του έξω, όχι του μέσα. Αυτό είναι σίγουρο. Γι’ αυτό το έχουμε καταλάβει περισσότερο από τους Ευρωπαίους.

Εσείς έχετε φύγει χρόνια εκτός του κέντρου των Αθηνών. Στην Παιανία νομίζω.

Ναι, ναι, στην Παιανία είμαι.

Ηταν δική σας η επιλογή; Εγινε αρκετά νωρίτερα νομίζω από μια δεύτερη αποκέντρωση που σημειώθηκε μετά τα μέσα του ’90. Πώς προέκυψε αυτό;

Εγώ είμαι Αθηναία, έχω γεννηθεί στην Αθήνα, στην Ακαδημία Πλάτωνος. Ηταν επιλογή μας να φύγουμε από την Αθήνα, και έγινε πολύ νωρίς, το 1980. Αρχικά πήγαμε στην Αίγινα, μείναμε έξι χρόνια και μετά πήγαμε στην Παιανία. Τα τελευταία χρόνια λόγω των θεατρικών υποχρεώσεων μένω στην Αθήνα τον χειμώνα. Οταν βέβαια προγραμματίζει ο άνθρωπος, ο Θεός γελάει.

Εκεί αναπτύξατε και μια θεατρική δραστηριότητα με τη δημιουργία ομάδας…

Ναι, σωστά. Είναι ένα από τα ωραιότερα πράγματα που έχω κάνει, και έχω μάθει πολλά μέσα από αυτό.

Με ντόπιους;

Κυρίως, αλλά έρχονται στην Παιανία και άνθρωποι από την Αθήνα που συμμετέχουν στην ομάδα. Η ομάδα υφίσταται αλλά όχι τώρα λόγω πανδημίας. Ζούμε το τέλος μιας εποχής και την αρχή μιας άλλης. Τίποτα δεν θα είναι ίδιο πια.

Θα είναι λέτε πιο ιντερνετική η εποχή; Βλέπω στον δικό σας χώρο να αναπτύσσονται πολύ οι παραστάσεις με streaming…

Σε αυτόν τον τομέα δεν το πιστεύω και δεν το εύχομαι. Το θέατρο είναι αναντικατάστατο και είναι εκείνη ακριβώς τη στιγμή που συμβαίνει. Αν πας να το κάνεις εικόνα, γίνεται κάτι άλλο. Το θέατρο υπάρχει γιατί είναι άμεσο. Το live streaming είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Ποτέ μια παράσταση δεν αναδείχθηκε από μια βιντεοσκόπηση.

Θα ξαναζητήσει την τέχνη ο κόσμος μετά από όλο αυτό;

Να είστε σίγουρος. Εχει λείψει τόσο πολύ στον κόσμο να πάει θέατρο, σινεμά. Και η έλλειψη δημιουργεί μεγαλύτερη επιθυμία.

Τι διακόψατε όταν ξεκίνησε η πανδημία;

Την παράσταση «Ιστορία χωρίς όνομα». Την επόμενη σεζόν πήγαμε στην Κύπρο, στη Θεσσαλονίκη, για δεύτερη φορά, με μεγάλη επιτυχία, και μετά γυρίσαμε στην Αθήνα. Ανεβάσαμε την παράσταση με όρους του 30% στο Ιδρυμα Μ. Κακογιάννη αλλά… μας κλείσανε. Ηταν το ερωτικό πάθος της Πηνελόπης Δέλτα και του Ιωνα Δραγούμη – με τον Τάσο Νούσια. Πήγαμε πολύ καλά και πάνω στην απογείωση συνέβη αυτός ο αιφνίδιος θάνατος. Το έργο βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Στέφανου Δάνδολου.

Τώρα που μιλούμε είναι σε εξέλιξη η ελληνική εκδοχή του κινήματος #MeToo με αποκαλύψεις για κακοποιήσεις ή παρενοχλήσεις. Πώς το σχολιάζετε γενικά;

Πρέπει να μας ονομάσουν κάπως αλλιώς πια. Δεν είμαστε ηθοποιοί με την έννοια του ποιούμε ήθος. Οχι απλώς δεν μου αρέσουν αυτά που ακούω, αλλά με εξοργίζουν, και από ανθρώπους σε τέτοιες θέσεις. Είναι τόσο ανατριχιαστικές οι περιγραφές, τόσο αρρωστημένο όλο αυτό.

Πάντα γίνονταν αυτά;

Πάντα γίνονταν αυτά, και βεβαίως γίνονται και τώρα. Οχι μόνο στον κλάδο μας αλλά και σε άλλους κλάδους. Αυτό δεν σημαίνει πως το μοντέλο αυτό πρέπει να το αποδεχθούμε ή να το υιοθετήσουμε. Μας πάει πίσω σαν ανθρώπους. Δεν ξέρω.

Είναι λέτε ευκαιρία για μια κάθαρση;

Εκεί είναι το θέμα: Να γίνει κάτι… Τα νέα παιδιά που ξεκινούν με όνειρα και πέφτουν πάνω σε τέτοιους ανθρώπους… Το σέρνεις σε όλη σου τη ζωή ένα τέτοιο τραύμα, είναι σοβαρά πράγματα αυτά. Δεν θέλω ούτε να τα παρακολουθώ. Ανοιξε ο ασκός του Αιόλου. Μόνο καλύτερα μπορούν να γίνουν τώρα τα πράγματα.

Σκεπτόμενος πως θα μιλήσουμε, μου ερχόταν στον νου έντονα η απώλεια του συγγραφέα Βασίλη Αλεξάκη που χάσαμε πρόσφατα. Παίξατε στον «Ξαφνικό έρωτα» (1984) που βασίστηκε στο δικό του «Talgo».

Τον Βασίλη τον γνώρισα το 1973. Εμενε στο Παρίσι και είχε αρχίσει να γράφει τα βιβλία του. Το 1982 έγραψε το «Talgo», ένα εξαιρετικά ερωτικό έργο. Το 1984 το έκανε ταινία ο Γιώργος ο Τσεμπερόπουλος. Ηταν φίλος παλιός ο Βασίλης. Με τον Πανουσόπουλο (σ.σ.: σύζυγος της Μπέτυς Λιβανού) και τον Περάκη ήταν από τον στρατό μαζί και ήταν φίλος μέχρι τώρα.

Εχετε ζήσει και τα δύο είδη του σινεμά: το πιο συγκεντρωτικό μαζικό μοντέλο του Φίνου και τον ΝΕΚ (Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο) με το πιο προσωπικό βλέμμα των δημιουργών.

Ναι! Η αλλαγή σε «παλιό» και «νέο» έγινε όταν έκλεισε ο Φίνος. Ημουν στην αρχή της καριέρας μου και πέρασα στον «νέο».

Ποια η μεγάλη διαφορά των δύο εποχών ή τρόπων;

Οχι, ο τρόπος είναι ίδιος… οι αντιλήψεις αλλάζουν. Βέβαια σήμερα οι ταινίες γίνονται σε βίντεο και όχι σε φιλμ, γιατί το κόστος είναι τεράστιο. Η ποιότητα δεν είναι ίδια, όπως αντίστοιχα με το βινύλιο και με το CD.

Πώς μπαίνετε στον Φίνο; Ηταν δύσκολη πόρτα φαντάζομαι.

Την οποία δεν χρειάστηκε να τη χτυπήσω γιατί με ζήτησαν για μια ταινία. Ο λόγος που πήγα ήταν ο Γιάννης Δαλιανίδης.

Πρώτη ταινία σας;

Οι «Αμαρτωλοί», το 1971, του Δαλιανίδη.

Σήμερα, επειδή έχετε παίξει σε πολλές σειρές σάς ερωτώ, είναι τομή το ότι παίζουν οι ηθοποιοί ρεπερτορίου σε μαζικά τηλεοπτικά σίριαλ. Το λέω με αφορμή τις «Αγριες Μέλισσες».

Ολοι θέλουν να παίξουν στην τηλεόραση γιατί αυτό σημαίνει αναγνώριση. Κι αυτό τούς βοηθάει και στο θέατρο. Πάντα οι καλοί ηθοποιοί έπαιζαν στην τηλεόραση. Βασίλης Διαμαντόπουλος, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Αλέκα Παΐζη, Δέσποινα Μπεμπεδέλη… Ενας ηθοποιός που εργάζεται στο θέατρο, η τηλεόραση για εκείνον είναι ένα άλλο είδος. Εχει άλλες απαιτήσεις. Και οι άνθρωποι του θεάτρου ήταν λίγο επιφυλακτικοί με την τηλεόραση. Τώρα αλλάζουν τα πράγματα και δίνεται ευκαιρία σε νέους ανθρώπους να κάνουν επιτυχία.

Πώς βλέπετε το σινεμά; Υπάρχει μια μεγάλη διάδοση του Netflix ή κυρίως των σειρών. Οι νέοι βλέπουν πια από τα κινητά τους.

Δεν είναι το ίδιο πράγμα. Το μοντέλο της ζωής μας είναι τέτοιο που είμαστε κλεισμένοι και που ο κόσμος θα δει ταινίες ή σειρές από την τηλεόραση. Είναι φυσικό αυτό. Αλλά τη μαγεία της σκοτεινής αίθουσας ή της μεγάλης οθόνης δεν νομίζω ότι μπορεί να την αναπληρώσει το σαλόνι του σπιτιού σου. Αυτό γίνεται ξανά ανάγκη. Αν δοθεί η ευκαιρία, ποιος θα χάσει ένα θερινό; Ακόμη και με αίθουσα. Αλλο το σπίτι σου, άλλο το σινεμά.

Πώς είναι να ζείτε με έναν σκηνοθέτη;

Εχει ενδιαφέρον, γιατί όλη του τη ζωή ο Γιώργος (σ.σ.: Πανουσόπουλος) ασχολιόταν με μια ιστορία – με ένα σενάριο.

Θυμίστε μας, την ταινία «Ταξίδι του μέλιτος» (1979) πώς την κάνατε με τον κ. Πανουσόπουλο;

Δούλευε ο Γιώργος τότε στη διαφήμιση, βάλαμε ό,τι λεφτά είχαμε και την κάναμε. Τη λέω ρομαντική και όχι επαγγελματική γιατί δεν ακολουθήσαμε την κανονική οδό. Για να κάνεις μια ταινία, πρώτα βρίσκεις έναν παραγωγό, μετά τον διανομέα και μετά την κάνεις. Εμείς την κάναμε ανορθόδοξα, κάναμε παραγωγό τον εαυτό μας και δεν είχαμε διανομέα. Παρ’ όλα αυτά η ταινία πήρε έξι βραβεία. Γυρίστηκε στον Καϊάφα. Ο Γιώργος όταν μου διηγήθηκε την ιστορία μού είχε πει ότι ήθελε να την κάνει στην Αιδηψό. Αλλά ένα ταξίδι στον Καϊάφα τον έκανε να αλλάξει γνώμη. Ουσιαστικά αναπλάσαμε όλο τον χώρο. Ηταν εγκαταλελειμμένος. Βάλαμε σιντριβάνια, λουλούδια, κάναμε πολλή δουλειά.