Το Κυπριακό, εκτός πλαισίου

Το τωρινό χάσμα απόψεων μεταξύ Ελληνοκυπρίων (Ε/κ) και Ελλάδας από τη μια και Τουρκοκυπρίων (Τ/κ) και Τουρκίας από την άλλη όσον αφορά το μοντέλο λύσης του κυπριακού προβλήματος (Διζωνική, Δικοινοτική, Ομοσπονδία (ΔΔΟ) Vs Δύο Κράτη) φαίνεται να καθιστά τις πιθανότητες σύντομης κατάληξης των Ε/κ και Τ/κ σε μια συμφωνία λύσης μηδενικές. Η αδυναμία όμως κατάληξης των μερών σε μια τέτοια συμφωνία οφείλεται βασικά, κατά την άποψή μου, στη διαχρονική έλλειψη εμπιστοσύνης που οι δύο πλευρές έχουν (ως απόρροια του γνωστού συγκρουσιακού παρελθόντος) στη δημιουργία ενός κοινού κράτους. Ως εκ τούτου, και προ του φάσματος ενός νέου αδιεξόδου στις προσπάθειες λύσης, χρειάζεται πιστεύω η υιοθέτηση μιας νέας, ρηξικέλευθης και εκτός πλαισίου (out-of-the-box) προσέγγισης επίλυσης του προβλήματος. Μια τέτοια προσέγγιση (όπως έχω επιχειρηματολογήσει με άρθρα και δημοσιεύσεις μου τα τελευταία 15 χρόνια) θα πρέπει να βασίζεται σε μια σταδιακή εφαρμογή Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) τα οποία να έχουν ως στόχο τη δημιουργία ενός κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ Ε/κ και Τ/κ πριν από τη διαπραγμάτευση μιας τελικής συμφωνίας λύσης.

Πιο συγκεκριμένα Ε/κ και Τ/κ θα πρέπει, χωρίς περαιτέρω χρονοτριβή, να εμπλακούμε σε έναν διάλογο με σκοπό την εφαρμογή ΜΟΕ υψηλής και χαμηλής πολιτικής στο πλαίσιο ενός οδικού χάρτη 2-3 χρόνων. Τέτοια ΜΟΕ θα μπορούσαν ενδεικτικά να ήταν: 1) H επιστροφή της περίκλειστης περιοχής της κατεχόμενης πόλης της Αμμοχώστου στα Ηνωμένα Εθνη και από εκεί στους νόμιμους κατοίκους της με αντάλλαγμα την έγκριση από την Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ) της νόμιμης (legitimate) λειτουργίας του λιμανιού της Αμμοχώστου και του αεροδρομίου Ερτζιάν/Τύμπου (ιδανικά κάτω από την αιγίδα των ΗΕ) 2) η εφαρμογή του Πρωτοκόλλου της Αγκυρας από μέρους της Τουρκίας (δηλ. άνοιγμα των τουρκικών λιμανιών και αεροδρομίων σε πλοία και αεροπλάνα της ΚΔ) με αντάλλαγμα το ξεπάγωμα από μέρους της ΚΔ διαπραγματευτικών κεφαλαίων της Τουρκίας για ένταξη στην ΕΕ και μη άσκηση του βέτο από μέρους της ΚΔ (και της Ελλάδας) σε ενδεχόμενη μελλοντική αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης Τουρκίας – Ευρωπαϊκής Ενωσης 3) δημιουργία – με έγκριση της ΚΔ – μιας δικοινοτικής επιτροπής υδρογονανθράκων με αντάλλαγμα την αποφυγή από μέρους της Τουρκίας παραβιάσεων της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της ΚΔ 4) σταδιακή μείωση των τουρκικών στρατευμάτων κατοχής με αντάλλαγμα το προσωρινό πάγωμα από μέρους της ΚΔ του εξοπλιστικού προγράμματος της Εθνικής Φρουράς και 5) περαιτέρω σύσφιξη των πολιτισμικών, εκπαιδευτικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ Ε/κ και Τ/κ.

Η εφαρμογή των εν λόγω ΜΟΕ (με τη στήριξη της Ελλάδας και της Τουρκίας), επιτρέποντας σε Ε/κ και Τ/κ  να διατηρήσουν τις  διαπραγματευτικές «θέσεις αρχών» τους, θα βοηθήσει τα μέρη αφενός μεν να ικανοποιήσουν εκατέρωθεν συμφέροντα, αφετέρου δε να ξεκινήσουν ένα δημιουργικό ταξίδι συνεργασίας και δημιουργίας εμπιστοσύνης με στόχο την αναζήτηση στο τέλος του προαναφερθέντος οδικού χάρτη μιας κοινά αποδεκτής και περιεκτικής λύσης επανένωσης στη βάση του «όλα τα μέρη κερδίζουν».

Συμπερασματικά, θεωρώ ότι μόνον όταν Ε/κ και Τ/κ δημιουργήσουμε επαρκή απόθεμα εμπιστοσύνης θα μπορέσουμε δυνητικά να επανενώσουμε τη χώρας μας με ένα κοινά αποδεκτό μοντέλο λύσης (ιδανικά στη βάση ΔΔΟ με πολιτική ισότητα όπως αυτή περιγράφεται στα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ). Ως εκ τούτου, μεταξύ μιας διαιώνισης του αδιεξόδου στις παρούσες προσπάθειες λύσης και της εφαρμογής μιας προσέγγισης επίλυσης όπως την έχω προ-αναλύσει η πλάστιγγα για τους Ε/κ και τους Τ/κ (αλλά και την Ελλάδα και την Τουρκία) θα πρέπει να γείρει προς τη δεύτερη επιλογή.

Ο Χρίστος Γιάγκου είναι πρώην διπλωμάτης του υπουργείου Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας και νυν διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας BLC LTD