Πειραγμένη επανάσταση

“Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου» του Μ. Καραγάτση, πρώτο έργο της τριλογίας «Ο κόσμος που πεθαίνει» και συμπληρώνεται από τα «Αίμα χαμένο και κερδισμένο» και «Τα στερνά του Μίχαλου», δεν ανήκει ούτε στα διάσημα ούτε στα  δημοφιλή μυθιστορήματα του συγγραφέα – η γραφή του ολοκληρώθηκε το 1944. Κι όμως, θα έπρεπε, κυρίως τώρα που είμαστε (;) πιο «έτοιμοι» να ξαναδούμε και να ξαναδιαβάσουμε την Ιστορία μας. Ενταγμένη στα επετειακά 200 χρόνια από την Επανάσταση, η παράσταση στη θεατρική διασκευή του Θανάση Τριαρίδη και τη σκηνοθεσία του Δημήτρη Τάρλοου, έκανε πρεμιέρα μέσω live streaming το περασμένο Σάββατο από τη σκηνή του Rex – Μαρίκα Κοτοπούλη.

Η ιστορία του Καραγάτση βασίζεται σε ένα υπαρκτό πρόσωπο, και μάλιστα πρόγονο του συγγραφέα, τον Μήτρο Ροδόπουλο, που έζησε και έδρασε την εποχή της Ελληνικής Επανάστασης. Μέσα από την προσωπική πορεία ή καλύτερα την περιπέτεια του Μιχάλου Ρούση (όπως είναι το όνομά του στο μυθιστόρημα) ο ήρωας και αντι-ήρωας μαζί γίνεται εξωμότης και προδότης, ενώ οι ανθρώπινες πτυχές της προσωπικότητάς του είναι εκείνες που κυριαρχούν κάθε «ηρωικής» ή μη πράξης. Ο φόβος και η δειλία του, η αγωνία του θανάτου και η στέρηση των απολαύσεων της ζωής κυριαρχούν και γίνονται οι αποσκευές του σ΄αυτό το ταξίδι μέσα στην ιστορία. Και ο ίδιος, ανάμεσα σε εχθρούς και φίλους, συμπολεμιστές και αντιπάλους, γίνεται κομμάτι -μια ανοιχτή πληγή του Αγώνα: Ο Μακρυγιάννης, ο Παπαφλέσσας και ο Κολοκοτρώνης μπλέκονται με τον Ρούση, τους έρωτες και τις αδυναμίες του. Ομως ο μέγας παραμυθάς Καραγάτσης ξεμπλέκει, μέσα από τη δική του ματιά αλλά χωρίς ωστόσο να ωραιοποιεί τα γεγονότα, το κουβάρι της ανθρώπινης ψυχής με τα βαρίδια και τις παρωπίδες της. Λες κι ένας κατά λάθος ήρωας μπορεί να δει πιο καθαρά τα πράγματα.

Η ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ. Ο Δημήτρης Τάρλοου, στην τρίτη θεατρική του αναμέτρηση με τον (πάππο του) Καραγάτση – προηγήθηκαν «Η μεγάλη χίμαιρα» και ο «Γιούγκερμαν» στο θέατρο Πορεία, φανερώνει μια διαφορετική πτυχή της σκηνοθετικής του ματιάς. Μέσα από σαράντα εικόνες και ακολουθώντας τη ροή του κειμένου, αποδίδει το «παραμύθι» με όλα τα συστατικά μιας καλής πλην πειραγμένης, συνταγής. Διατηρώντας στην παράσταση χαρακτηριστικά ελληνικού προσανατολισμού, την απαλλάσσει από υποχρεωτικούς πατριωτισμούς. Παράλληλα την μπολιάζει με ενδιαφέρουσες νεωτερίστικες τάσεις καθώς συνδυάζει την παράδοση με σύγχρονα στοιχεία – όπως στη μουσική (επί σκηνής ένα μουσικό τρίο) και στην όψη, τον ρεαλισμό με την ποίηση. Τέλος δεν στερεί από το αποτέλεσμα την ειρωνεία και το υπόγειο χιούμορ που διαπερνά το ίδιο το πρωτότυπο κείμενο.

Μια δυνατή ομάδα ηθοποιών, ο θίασος του «Κοτζάμπαση», ζωντανεύει αυτή την «ελεγεία πάνω στον ανθρώπινο φόβο», όπως επισημαίνει ο σκηνοθέτης, παίζοντας ανάμεσα στην ιστορία και τη φαντασία, με αφηγητές και κοινό μαζί τον Οθωνα και την Αμαλία. Ο Γιώργος Χριστοδούλου υπηρετεί το δισυπόστατο του Μίχαλου σε αυτό το ταξίδι ανάμεσα στην Επανάσταση και την αμφισβήτησή της. Ενώ ο Δημήτρης Ημελλος, στον ρόλο του Κολοκοτρώνη, μεταφέρει την ιστορική διάσταση των γεγονότων επί σκηνής.

Είκοσι παρά δύο

Η επέτειος δεν είναι στρογγυλή, αλλά δεν έχει και τόση σημασία. Είκοσι παρά δύο, δηλαδή, δέκα οκτώ. Τόσα είναι τα χρόνια που συμπληρώνονται από τον θάνατο του Μίμη Κουγιουμτζή την 1η Μαρτίου 2021 (πέθανε το 2003), ενός από τους ευγενέστερους ανθρώπους της τέχνης του ελληνικού θεάτρου. Κι ίσως αυτή η βαριά σκιά που έχει πέσει πάνω από τον θεατρικό χώρο εδώ και ένα μήνα, ψάχνει να βρει ένα αποκούμπι. Και υπάρχουν πολλά, γυρίζοντας πίσω στον χρόνο ή στρέφοντας το βλέμμα στο παρόν.

Ε, λοιπόν, ο Μίμης Κουγιουμτζής αποτελεί μια διαχρονική αναφορά σε αυτό που λέγεται φωτεινή πλευρά του θεάτρου και κάπως, κάθε αρχή (τυπικά) της άνοιξης, μια σκέψη γυρίζει προς τη μορφή του: Αφοσιωμένος, πιστός, ταπεινός, δημιουργικός, ταλαντούχος, ποιητικός, ευαίσθητος. Με μια βαθιά αγάπη στους νέους, τους μαθητές του, το μελλοντικό κοινό, ένας άνθρωπος βαθύς, που ήξερε να εμπνέει.

Από τους εκλεκτούς μαθητές του Κάρολου Κουν και συνεχιστής του Θεάτρου Τέχνης ο Κουγιουμτζής διέγραψε μια πορεία πάνω και κάτω από το σανίδι γεμάτη ρόλους και έργα, ξεκινώντας από το 1959 με την «Υψηλή Εποπτεία» του Ζαν Ζενέ, ως την τελευταία πρεμιέρα: Ενα μήνα πριν από τον θάνατό του, στη σκηνική αναπαράσταση μιας συρραφής κειμένων από ρώσικα παραμύθια με τον τίτλο «Μια φορά κι ένα λεπτό», έβαλε την υπογραφή του στη σκηνοθεσία. Ετσι κι αλλιώς αγαπούσε πολύ τα παραμύθια.

Μέσα σε τέσσερις δεκαετίες υπηρέτησε το αρχαίο δράμα και την κωμωδία, έπαιξε κλασικό και σύγχρονο ρεπερτόριο, ξένο και ελληνικό έργο. Από το Υπόγειο στην Φρυνίχου και ξανά πίσω στο Υπόγειο, ο Μίμης Κουγιουμτζής θέλησε να κρατήσει ζωντανή τη φλόγα του Θεάτρου Τέχνης -του θεάτρου γενικότερα. Ανθρωπος της συζήτησης και της λογικής, αναζητούσε πάντα μια λύση στα πολλά ανοιχτά ζητήματα που κλήθηκε να αντιμετωπίσει.  Με οδηγό την αγάπη για το θέατρο, το ήθος και μια σπάνια ευγένεια, έψαχνε πάντα μια χαραμάδα πρς το φως. Κι όπως ο «Μικρός Πρίγκηπας» που τόσο αγάπησε – αξέχαστη η εκδοχή που σκηνοθέτησε (1995-96), ήξερε πώς να βλέπει την ποίηση σε κάθε τι πεζό και καθημερινό…