Το μήνυμα Μπάιντεν και η ευκαιρία της ΕΕ

Ο Τζο Μπάιντεν με τη βαρυσήμαντη ομιλία του στη «Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια» έστειλε ένα κρυστάλλινο μήνυμα: «Η Αμερική επέστρεψε. Η διατλαντική συμμαχία επέστρεψε. Και δεν βλέπουμε πίσω, βλέπουμε μπροστά, μαζί». Το μήνυμα της συλλογικότητας, της επιστροφής στον πολυμερισμό και της εγκατάλειψης του απομονωτισμού και της μονομέρειας της περιόδου Τραμπ ήταν κυρίαρχο στην πρώτη ομιλία του νέου αμερικανού προέδρου προς τους εταίρους των ΗΠΑ και όχι μόνο.

Η ομιλία Μπάιντεν και οι πρώτες αποφάσεις του σηματοδοτούν την απαρχή μιας δύσκολης πορείας επούλωσης των τραυμάτων που προκάλεσε η τετραετία Τραμπ και προσφέρει μια ευκαιρία στην Ευρώπη να αναβαθμίσει τον ρόλο της στο διεθνές πεδίο. Είναι ένα γερό θεμέλιο ανοικοδόμησης των ευρωατλαντικών σχέσεων και της επανεκκίνησης μιας ισότιμης και αμοιβαία επωφελούς διατλαντικής συνεργασίας. Κανένας δεν ισχυρίζεται ότι η περίοδος αυτή θα είναι χωρίς σκαμπανεβάσματα. Οι οιωνοί, όμως, είναι καλοί. Η επίσημη ανακοίνωση της επιστροφής των ΗΠΑ στη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή έχει ουσιαστική αλλά και συμβολική σημασία.

Οι παγκόσμιες προκλήσεις είναι εδώ. Δεν υπάρχει πολυτέλεια για χάσιμο χρόνου. Η πανδημία του κορωνοϊού, η κλιματική αλλαγή, η διεθνής σταθερότητα και το διεθνές εμπόριο χρειάζονται άμεση και συλλογική αντιμετώπιση και δράση. Είναι θετικό ότι οι ευρωπαίοι ηγέτες ανταποκρίθηκαν άμεσα στο μήνυμα Μπάιντεν και δείχνουν έτοιμοι να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ πάνω σε μια ειλικρινή βάση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διαχείριση της πανδημίας είναι η άμεση προτεραιότητα. Η απόφαση των G7 να ενισχύσουν τη συνεργασία τους για αποτελεσματικότερη αντιμετώπισή της είναι σημαντική. Εξίσου σημαντική είναι και η δέσμευση να ενισχυθεί η COVAX με πολλαπλασιασμό των κονδυλίων έτσι ώστε να αποφευχθεί το «χάσμα εμβολίων» μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών. Η δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ενωσης και των ΗΠΑ να αυξήσουν τη χρηματοδότηση στην COVAX είναι ένα πρώτο ουσιαστικό βήμα. Η πανδημία δεν έχει σύνορα. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για την αλληλεγγύη μας. Θα ήταν ηθικά απαράδεκτο και πολιτικά επιζήμιο εάν η Ευρώπη, οι ΗΠΑ και οι υπόλοιπες χώρες των G7 αποτύχουν να ανταποκριθούν σε αυτή τη μεγάλη πρόκληση.

Ο μαραθώνιος για τον εμβολιασμό του παγκόσμιου πληθυσμού έχει και γεωπολιτική διάσταση, η οποία δεν μπορεί ούτε πρέπει να αγνοηθεί. Σε αυτόν ειδικά τον τομέα ΕΕ και ΗΠΑ πρέπει να ενισχύσουν ακόμα περισσότερο τη συνεργασία τους. Υπάρχουν ανησυχητικά σημάδια μιας επιθετικής προσέγγισης τόσο από τη Μόσχα όσο και από το Πεκίνο σε περιοχές όπως η Αφρική, όπου εκμεταλλεύονται τη μεγάλη ανάγκη που υπάρχει για εμβόλια για να ισχυροποιήσουν την επιρροή τους. Μόνο μέσα από συντονισμένες ευρωατλαντικές δράσεις μπορεί να αντιμετωπιστεί η περαιτέρω διείσδυση της Ρωσίας και της Κίνας στην Αφρική και αλλού διά μέσου της πολιτικής των εμβολίων.

Η διαχείριση των σχέσεων με τη Ρωσία και την Κίνα ξεπερνά, βεβαίως, την αντιμετώπιση της πανδημίας. Τόσο ο πρόεδρος Μπάιντεν όσο και οι ευρωπαίοι ηγέτες μίλησαν για «στρατηγικό ανταγωνισμό» με την Κίνα και υπογράμμισαν την «απειλή από τη Ρωσία» στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Η θωράκιση της δημοκρατίας και των αξιών που συνθέτουν το ηθικό πλαίσιο των ευρωατλαντικών σχέσεων είναι προϋπόθεση για τη σταθερότητα και την προστασία του πολυμερούς διεθνούς συστήματος.

Τέλος, χωρίς μια ισχυρή ευρωατλαντική συνεργασία δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης. Η τραυματική εμπειρία της περιόδου Τραμπ υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη χρειάζεται την Αμερική και η Αμερική την Ευρώπη. Η προεδρία Τζο Μπάιντεν άνοιξε έναν δρόμο που Ευρώπη και Αμερική πρέπει να διανύσουν μαζί.

Ο Φίλιππος Σαββίδης είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος