Η επιστροφή της Αμερικής και οι αδυναμίες της Ευρώπης

Υπό κανονικές συνθήκες θα ήταν το Σαββατοκύριακο της Διάσκεψης του Μονάχου για την Ασφάλεια (MSC). Η παγκόσμια αφρόκρεμα σε θέματα ασφάλειας θα συνωστιζόταν στους στενούς διαδρόμους του Bayrischer Hof στο κέντρο του Μονάχου που φιλοξενεί επί 58 χρόνια τη Διάσκεψη. Φέτος ήταν εκεί μόνον ο πρόεδρός της Βόλφγκανγκ Ισινγκερ για τη διαδικτυακή, λόγω κορωνοϊού, «ειδική έκδοση» της Διάσκεψης.

Πρεμιέρα έκανε και η συμμετοχή του αμερικανού προέδρου. Ο Τζο Μπάιντεν είναι παλιός γνώριμος της Διάσκεψης με τελευταία συμμετοχή το 2019. Τώρα συμμετείχε διαδικτυακά στέλνοντας ως νέος πρόεδρος των ΗΠΑ στους Ευρωπαίους ένα ευπρόσδεκτο μήνυμα: «Η Αμερική επέστρεψε. Η Ατλαντική Συμμαχία επέστρεψε. Και δεν κοιτάζουμε πίσω. Κοιτάζουμε μαζί μπροστά», είπε. Ανήγγειλε επιστροφή των ΗΠΑ στην πολυμέρεια για την αντιμετώπιση διεθνών κρίσεων και παγκόσμιων προκλήσεων. Ενώ ο Τραμπ χαρακτήριζε την Ευρώπη πιο επικίνδυνη από την Κίνα, ο Μπάιντεν θέλει να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων. Τους χρειάζεται στη συστημική αντιπαλότητα της Δύσης με ολοκληρωτικά και ανελεύθερα καθεστώτα και αντιλήψεις. Παγκοσμίως η δημοκρατία απειλείται από τον αυταρχισμό, είπε ο Μπάιντεν, «σε πάρα πολλά μέρη, συμπεριλαμβανομένων της Ευρώπης και των ΗΠΑ, η δημοκρατική διαδικασία δέχεται επίθεση».

Επέκρινε δριμύτατα τη Ρωσία ότι υποσκάπτει τους δημοκρατικούς θεσμούς της Δύσης. Αν όμως οι επαναλαμβανόμενες κυβερνοεπιθέσεις που ενορχηστρώνονται από το Κρεμλίνο είναι η επίκαιρη απειλή, ο Μπάιντεν θεωρεί την Κίνα ως τον μεγάλο συστημικό αντίπαλο των ΗΠΑ και της Δύσης. Ο συστημικός ανταγωνισμός είναι πολύπλευρος σε ιδεολογικό, πολιτικό, οικονομικό επίπεδο. Και η δυτική δημοκρατία, είπε, πρέπει να αποδείξει ότι «δεν είναι λείψανο της Ιστορίας».

Η απάντηση της Ευρώπης στο ιδεολογικό μανιφέστο του προέδρου Μπάιντεν ήρθε από την καγκελάριο της Γερμανίας και τον πρόεδρο της Γαλλίας. Η Ανγκελα Μέρκελ σε μια άνευρη παρέμβαση υποσχέθηκε ότι η Γερμανία θα συνεχίσει να ανεβάζει τις αμυντικές της δαπάνες από το 1,5% σήμερα στο 2% του ΑΕΠ που θέλει το ΝΑΤΟ. Ο Εμανουέλ Μακρόν, πιο οραματικός, ανέπτυξε εκ νέου τη θέση του περί «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης, όχι εις βάρος του ΝΑΤΟ, όπως επιχειρηματολόγησε για να διασκεδάσει τους φόβους των Αμερικανών. Θέλει μια «νέα ατζέντα ασφάλειας» για το ΝΑΤΟ που θα περιλαμβάνει και μια «πολιτική προσέγγιση» και θα επικεντρωθεί στον διάλογο με τη Ρωσία περισσότερο από ό,τι στο παρελθόν.

Η διαδικτυακή Διάσκεψη του Μονάχου όχι μόνον ανέδειξε τις διαφορές προτεραιοτήτων μεταξύ Ουάσιγκτον, Παρισιού και Βερολίνου, που συνεχίζουν να υπάρχουν και με την αλλαγή του ενοίκου στον Λευκό Οίκο. Εδειξε επίσης τις δομικές αδυναμίες της Ευρώπης να διαμορφώσει μακροπρόθεσμη στρατηγική, αλλά και συγκεκριμένο σχεδιασμό ενίσχυσης του ειδικού της ρόλου στα θέματα άμυνας.

Η Ευρώπη – και με τη στρατηγική αυτονομία της που θέλει ο Μακρόν – δεν θα πάψει να χρειάζεται την αμερικανική στρατιωτική ισχύ. Και η Γερμανία ούτε ώριμη πολιτικά είναι ούτε τις στρατιωτικές δυνατότητες διαθέτει για να παίξει τον ρόλο που αντιστοιχεί στο αυξημένο ειδικό της βάρος στην Ευρώπη.

Τελικά, «όλα όσα αφορούν τη νέα Δύση θα κριθούν στην Απω Ανατολή», σχολίασε ο αρχισυντάκτης διεθνών της «Ζιντόιτσε Τσάιτουνγκ» Στέφαν Κορνέλιους. «Οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Δύση δεν είναι προετοιμασμένοι γι’ αυτόν τον νέο κόσμο. Η αφωνία των τελευταίων τεσσάρων ετών οδήγησε σε έλλειψη σχεδίου. Οι ΗΠΑ και η Γερμανία ως κεντρικής σημασίας ευρωπαϊκή χώρα δεν θα είναι σε θέση να αντισταθμίσουν σύντομα το έλλειμμα», εκτίμησε ο Κορνέλιους. Ο Τραμπ ήταν μόνο «το πρελούδιο της νέας παγκόσμιας τάξης». Τώρα διαμορφώνεται το κύριο μέρος της.