Το Μπαουχάους σε 100 λέξεις

Γιατί ακόμα μας απασχολεί το  κίνημα του Μπάουχαους; Γιατί αυτή η σχολή που ιδρύθηκε στη Βαϊμάρη το 1919 έγινε σημείο αναφοράς ακόμη και για το σύγχρονο όραμα της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία αναφέρθηκε στο «νέο ευρωπαϊκό Μπάουχαους» ως συνεργατικό χώρο σχεδιασμού για να αξιοποιήσει την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία;

Γιατί μια καρέκλα φτιαγμένη με λωρίδες υφάσματος που ο σκελετός της φτιάχτηκε από ατσάλινους σωλήνες το 1926 εξακολουθεί να χαρακτηρίζει με την αισθητική της ακόμη και χώρους που κατασκευάστηκαν πρόσφατα; Για να μην αναφερθούμε στο κυνήγι θησαυρού που τα τελευταία χρόνια έχει οργανωθεί στην Αθήνα και στις μεγάλες ελληνικές πόλεις με στόχο τον εντοπισμό κτιρίων του Μπάουχαους, επειδή έχουν απλές κυβικές μορφές, χωρίς διακόσμηση. Το Μπάουχαους είναι ένα ζωντανό μάθημα με τον τρόπο που συγκροτήθηκε αναπτύσσοντας την ανοιχτή αντίληψη της καλλιτεχνικής και παραγωγικής δημιουργίας, με το συνεργατικό μοντέλο της διδασκαλίας, με το πώς κατέγραψε και άφησε ως κληρονομιά τις απόψεις του. Κι αυτό το ανοιχτό πνεύμα παρουσιάζει το βιβλίο «Μπάουχαους, μια μεγάλη σχολή» της Φράνσες Αμπλερ που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μέλισσα, συνοψίζοντας σε εκατό λήμματα δασκάλους, καλλιτέχνες, εμβληματικά αντικείμενα που πρωταγωνίστησαν σε αυτή τη γοητευτική περιπέτεια καλλιτεχνικής και αρχιτεκτονικής δημιουργίας των τελευταίων 100 χρόνων μοντέρνου τρόπου ζωής.

Το Μπάουχαους ξεκίνησε με ένα μανιφέστο γραμμένο από τον γερμανό αρχιτέκτονα Βάλτερ Γκρόπιους. «Αρχιτέκτονες, γλύπτες, ζωγράφοι, πρέπει όλοι να ξαναγίνουμε τεχνίτες! Γιατί τέχνη ως επάγγελμα δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στον καλλιτέχνη και τον τεχνίτη… Η συστηματική άσκηση μίας χειρωνακτικής εργασίας είναι απαραίτητη για κάθε καλλιτέχνη. Αυτή είναι η πρωταρχική πηγή της εμπνευσμένης δημιουργίας». Από αυτό το κάλεσμα του Γκρόπιους για δημιουργία η μικρή σχολή του Μπάουχαους συνέδεσε τις βιοτεχνικές πρακτικές με την πρωτοπορία, το υφαντό και το ξύλινο έπιπλο συνδέθηκαν με τα βιομηχανικά υλικά και τη μαζική παραγωγή, το θέατρο με τη φωτογραφία και τη γραφιστική επικοινωνία.

ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης στο προλογικό σημείωμά του στην ελληνική έκδοση υπογραμμίζει ότι η επίδραση του Μπάουχαους έφτασε νωρίς στην Ελλάδα. Ηταν ο συνεργάτης του Γκρόπιους, Φρεντ Φόρμπατ, εκείνος ο οποίος το 1924 με 1925 ανέλαβε τον σχεδιασμό 10.000 τυποποιημένων σπιτιών για τις ανάγκες στέγασης των προσφύγων στη Μακεδονία. Μετά το 1930 ο Γιάννης Δεσποτόπουλος, ο μόνος Ελληνας που σπούδασε για ένα διάστημα στο Μπάουχαους της Βαϊμάρης, δραστηριοποιήθηκε στην Αθήνα διδάσκοντας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Πολυτεχνείου. «Αλλά πρέπει να συμφωνήσουμε ότι κτίρια σε στυλ Μπάουχαους δεν υπάρχουν στην ελληνική αρχιτεκτονική. Και δεν υπάρχει αυτό το στυλ, γιατί είναι αντίθετο στη λογική του Μπάουχαους».

Η ιστορική συγκυρία του τέλους της δημοκρατίας της Βαϊμάρης το 1933 ήταν η αιτία που αυτή η προσπάθεια σύνδεσης των κοινωνικών αξιών με τις πολιτισμικές πρακτικές και την πολιτική ξεπέρασε τα σύνορα της Γερμανίας που έμπαινε στη σκοτεινή ώρα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ιδέες του Μπάουχαους διαδόθηκαν από τους ιδίους τους πρωταγωνιστές του, οι οποίοι διέφυγαν από τη Γερμανία του Χίτλερ μεταναστεύοντας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και κυρίως στην Αμερική, ώστε μετά το τέλος του Πολέμου το κίνημα απέκτησε παγκόσμια εμβέλεια.

Εκατό χρόνια μετά την ίδρυσή του το Μπάουχαους μας έμαθε την τέχνη της καθημερινής ζωής, την εμπειρία της κατοίκησης, αλλά και την τέχνη της πολιτικής κριτικής. Τα πάρτι στην ταράτσα, στα οποία δάσκαλοι και μαθητές χόρευαν μαζί ήταν μέρος της εκπαιδευτικής  διαδικασίας. «Πες μου πώς παρτάρεις να σου πω ποιος είσαι», έγραψε το 1929 ο δάσκαλος-καλλιτέχνης Οσκαρ Σλέμερ. Ο ίδιος είχε δημιουργήσει το 1922 το λογότυπο του Μπάουχαους προτείνοντας το πρόσωπο του «νέου ανθρώπου» μέσα σε ομόκεντρους κύκλους. Το 2018 η σχεδιάστρια Μαίρη Κατράντζου παρουσίασε στο Λονδίνο τη φθινοπωρινή/χειμερινή συλλογή της ανοίγοντας το σόου της με ένα ρούχο πάνω στο οποίο πρόβαλε το ίδιο λογότυπο. Η ελληνίδα σχεδιάστρια  εμπνεύστηκε από τη δήλωση της φιλόδοξης ομάδας των ιδρυτών του. Το Μπάουχαους στόχευε να δημιουργήσει έναν καινούργιο κόσμο στραμμένο προς την πρόοδο.

info

Φρένσες Αμπλερ, «Μπάουχαους – μια μεγάλη σχολή», εδκ. Μέλισσα, 2021