Το φάντασμα {LF}της οικογένειας

Ο Αντριου Ρίντκερ γεννήθηκε το 1991 και είναι απόφοιτος του Εργαστηρίου Δημιουργικής Γραφής της Iowa. Κείμενά του έχουν φιλοξενηθεί κατά καιρούς στους «New York Times» και σε σημαντικά λογοτεχνικά περιοδικά. Το μυθιστόρημά του «Οι αλτρουιστές», που είναι το πρώτο του βιβλίο, ήταν υποψήφιο για το Prix du Meilleur Livre Etranger και διακρίθηκε ως New York Times Editor’s Choice. Επίσης, χαρακτηρίστηκε «καλύτερο βιβλίο της χρονιάς» 2019 από το «People», τους «Times», το «Vanity Fair» και τη «New York Post». Ανήκει, λοιπόν, στη γνωστή κατηγορία όπου ένα ντεμπούτο μπαίνει στην αγορά με τις καλύτερες συστάσεις, ανεξάρτητα βεβαίως από τη συνέχεια.

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα ανάλυσης ενδοοικογενειακών σχέσεων και από αυτή τη σκοπιά συχνά μου έφερνε στον νου το επίσης ενδοοικογενειακών σχέσεων μυθιστόρημα του Κολμ Τόιμπιν «Καραβοφάναρο στο μαύρο νερό» (εκδ. Gutenberg, μτφ. Αθηνά Δημητριάδου, 2016). Οπως σε εκείνο του ιρλανδού συγγραφέα ο επικείμενος θάνατος ενός μέλους της οικογένειας στέκεται η αφορμή για να επαναπροσδιοριστούν οι οικογενειακές σχέσεις, έτσι και σε αυτό του νεαρότατου Αμερικανού ένας θάνατος, που έχει όμως ήδη συμβεί, θα ενεργοποιήσει γεγονότα που θα αναζητήσουν την οδό για μια νέα ισορροπία στις σχέσεις γονιού και παιδιών.

Τέσσερα είναι τα κεντρικά πρόσωπα του έργου. Τα τρία από αυτά ζωντανά, το τέταρτο, η μητέρα, εδώ και περίπου δυο χρόνια έχει πεθάνει. Αλλά – πρώτη παρατήρηση που δείχνει τη συγγραφική δεινότητα του Ρίντκερ – η ήδη νεκρή μητέρα δεν καθορίζει με την απουσία της και μόνο τα νέα γεγονότα που ακολουθούν τον θάνατό της. Είναι και η ίδια παρούσα. Οχι βέβαια με σάρκα και οστά, μήτε και ως κάποιου είδους εξαϋλωμένη μορφή, αλλά με τη δυναμική που αφήνει πίσω του κάθε άτομο που αν και μπορεί να έχει πεθάνει, εντούτοις η παρουσία του μένει πάντα σταθερή ανάμεσα στα άλλα μέλη της οικογένειάς της. Η Φρανσίν, λοιπόν, καθηγήτρια Ψυχολογίας σε επαρχιακό πανεπιστήμιο, πεθαίνει από καρκίνο, έχοντας σχεδόν όλη της τη ζωή προσπαθήσει να τονώσει με την παρουσία της την ταραγμένη και ελλιπή προσωπικότητα του συζύγου της Αρθουρ Αλτερ – καθηγητή Εφαρμοσμένων Τεχνολογιών στο ίδιο πανεπιστήμιο κι αυτός. Δύο χρόνια μετά τον θάνατο της συζύγου του, ο Αρθουρ βρίσκεται μπροστά σε διευρυμένο αδιέξοδο. Παραμένει πάντα υποαπασχολούμενος στο πανεπιστήμιο και δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τα χρέη του που συσσωρεύονται από τη συντήρηση του μεγάλου τους σπιτιού. Παράλληλα έχει δημιουργήσει και μια σχέση με μια πολύ νεότερή του βοηθό, που όμως δεν είναι καθόλου βέβαιος αν η νέα αυτή γυναίκα θα έχει τη διάθεση να του συμπαρασταθεί όπως τον είχε συνηθίσει η Φρανσίν.

Τα δυο παιδιά του ζεύγους Αλτερ ζούνε μακριά από τον πατέρα τους και το καθένα μέσα στις δικές του ιδεοληψίες. Ο Ιθαν που δεν μπορεί να συμβιβαστεί με την ομοφυλοφιλία του και ξοδεύει αστόχαστα την περιουσία που η μητέρα του τού είχε αφήσει. Η μικρότερη αδελφή του Μάγκι καταδυναστεύεται από έωλες αλτρουιστικές ιδέες και από τον φόβο μήπως έχει κληρονομήσει την επιπολαιότητα του πατέρα της.

Καθώς κοντεύει πια να χάσει το σπίτι του, ο Αρθουρ καλεί τα παιδιά του στο Σεντ Λούις με το πρόσχημα της συμφιλίωσης. Στην ουσία θα επιδιώξει να του προσφέρουν οικονομική βοήθεια μέσω της μητρικής περιουσίας που αυτά και μόνο είχαν κληρονομήσει. Τα τρία εναπομείναντα μέλη της οικογένειας συναντιούνται εκεί όπου κυριαρχούσε – και συνεχίζει να κυριαρχεί – η προσωπικότητα της νεκρής συντρόφου και μητέρας. Και αυτή η «άυλη» παρουσία θα λειτουργήσει εντέλει καταλυτικά, όχι για να βρεθεί η λύση ως προς τα χρέη, αλλά για να στηθούν νέες γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα στον πατέρα και στα παιδιά του.

Οι παθογένειες
της οικογένειας

Μέσα σε αυτό το γενικό πλάνο, ο Ρίντκερ βρίσκει την ευκαιρία να παρουσιάσει τις παθογένειες μιας μέσης αμερικανικής οικογένειας, να φωτίσει τους λόγους που τα άτομα συχνά οδηγούν μόνα τους, σχεδόν αυτόβουλα, τους εαυτούς τους στο λάθος μέρος, στη λάθος στάση μιας ζωής.

Παράλληλα ο Ρίντκερ εντάσσει αυτά τα μυθιστορηματικά πρόσωπα μέσα στις γενικότερες κοινωνικές και επαγγελματικές συνθήκες που επικρατούν στις ΗΠΑ κι έτσι σχολιάζει με έντονες και ολοζώντανες περιγραφές το εκπαιδευτικό σύστημα μιας κοινωνίας που όλα τα μετρά με βάση το οικονομικό όφελος. Και τέλος καταφέρνει να ολοκληρώσει ένα έργο όπου τους κεντρικούς μεν ρόλους ισάξια τους μοιράζονται οι τέσσερις κεντρικοί χαρακτήρες, αλλά παράλληλα ολοκληρώνει επιτυχώς και μια αφήγηση που με άνεση κυκλοφορεί από το τώρα στο χθες, από το παρελθόν στο παρόν. Μα με αυτόν τον τρόπο μορφοποιεί συγγραφικά ό,τι συμβαίνει και στην ίδια τη ζωή – οι άνθρωποι επικοινωνούμε μεταξύ μας βασισμένοι στο χθες καθώς σχεδιάζουμε το αύριο και οι πράξεις μας κρατάνε τη δυναμική τους και επεμβαίνουν ακόμα κι όταν εμείς οι ίδιοι έχουμε αποχωρήσει.

Μυθιστόρημα που δείχνει πως τα μαθήματα δημιουργικής γραφής μπορούν κάλλιστα να δημιουργήσουν σημαντικά έργα, φτάνει βέβαια και ο μαθητής να έχει ο ίδιος και το ταλέντο και τη διάθεση να μετατρέψει τη μάθηση σε εμπειρία. Η μετάφραση του έργου πρέπει να ήταν δύσκολη. Η Σοφία Τάπα βρήκε τους τρόπους να ξεπεράσει τις όποιες δυσκολίες. Η μετάφρασή της κρατά το ενδιαφέρον του έλληνα αναγνώστη.

Andrew Ridker
Οι αλτρουιστές
Μτφ. Σοφία Τάπα
Κλειδάριθμος, 2020, σελ.456
Τιμή 15,50 ευρώ