Η παράλυτη Ευρώπη

Πάνω από έναν χρόνο μετά την έναρξη της πανδημίας, σε πολιτικό επίπεδο αυτή έχει συνοδευθεί από δύο μεγάλες εξελίξεις στη Δύση. Στην Αμερική, είναι κοινός τόπος ότι η κακή διαχείρισή της στοίχισε τελικά τις εκλογές στον Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό ήταν το στοιχείο που βάρυνε τελικά εναντίον του περισσότερο από οτιδήποτε άλλο από τα πολλά που συνέβησαν στην ταραχώδη θητεία του. Ομως στις κάλπες τιμωρήθηκε για αυτό. Η δημοκρατία στην Αμερική έδωσε μία απάντηση. Λειτούργησε. Και στην Ευρώπη; Εδώ τα πράγματα έχουν λιγότερο εντυπωσιασμό, αλλά περισσότερο δράμα. Και θανάτων και δημοκρατίας.

Οπως το συνηθίζει, η Ευρώπη κούνησε από την πρώτη στιγμή δεικτικά το δάχτυλο στην Αμερική, την οποία κατά τους πρώτους μήνες οι πάντες από την από εδώ πλευρά του Ατλαντικού έδειχναν ως τραγικό παράδειγμα προς αποφυγή. Σήμερα όμως, οι επιδόσεις της Ευρώπης έναντι της πανδημίας είναι ακόμα χειρότερες από εκείνες στις ΗΠΑ. Παρά το γεγονός ότι εδώ δεν υπήρξαν κυβερνήσεις που αρνήθηκαν τον κίνδυνο του ιού. Οι θάνατοι στην ΕΕ είναι πλέον στα ίδια επίπεδα με εκείνες στις ΗΠΑ, ενώ οι εμβολιασμοί προχωρούν πιο γρήγορα στην Αμερική από ό,τι στην Ενωμένη Ευρώπη. Αυτά είναι πλέον δεδομένα και δεν αμφισβητούνται, όσο κι αν οι παλιές εντυπώσεις έχουν παραμείνει ακόμα εν πολλοίς ισχυρές, χωρίς όμως πια να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Αλλά ενώ στις ΗΠΑ υπήρξε πολιτική τιμωρία για την αποτυχία, στην Ευρώπη όχι μόνον δεν συνέβη κάτι τέτοιο, αλλά, αντίθετα, τα ψέματα συνεχίζουν ακόμα να θολώνουν την εικόνα. Την ίδια στιγμή, στη Βρετανία, έχουν εμβολιαστεί πάνω από 12 εκατομμύρια άνθρωποι – χωρίς το δήθεν καταστροφικό Brexit, το ρεκόρ αυτό θα ήταν αδύνατον να επιτευχθεί.

Η κριτική που ασκείται εδώ και λίγες ημέρες στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής γίνεται κάθε μέρα και δριμύτερη. Ομως, εκείνη, όπως και τα μέλη της Επιτροπής συνολικά, πού λογοδοτούν πραγματικά; Πολύ απλά, πουθενά. Εχουν διοριστεί από τις κυβερνήσεις – η εξουσία τους είναι έμμεση. Δεν έχουν εκλεγεί, δεν έχουν καν την ανάγκη να εξηγήσουν στους ψηφοφόρους τους. Γιατί πολύ απλά τέτοιοι δεν υπάρχουν. Ασκούν τεράστια εξουσία, μα την ασκούν εν κενώ ελέγχου. Κάτι που, σε αυτές τις κλίμακες, το είχαμε δει να συμβαίνει μόνον στα σοβιετικά καθεστώτα. Για τη γερμανίδα πρόεδρο της Επιτροπής είναι, προς στιγμήν, αρκετό να γράψει κάποια άρθρα με ευχολόγια και δικαιολογίες. Λογοδοσία; Πουθενά. Αλλά και να τη διώξουν, τι αλλάζει; Η ανεξέλεγκτη δομή παραμένει.

Την ίδια στιγμή, ούτε οι κυβερνήσεις έχουν καμία διάθεση να λογοδοτήσουν για το μέγα οικονομικό και πολιτικό σκάνδαλο με τα εμβόλια. Τι κάνουν; Δείχνουν την Ευρώπη. Και από εκεί και πέρα τίποτα. Κρύβονται πίσω από αυτό το προβληματικό σύστημα αυταρχικής, τελικά, διακυβέρνησης, στο οποίο ό,τι κριτική και να ασκηθεί, τελικός αποδέκτης δεν υπάρχει. Η μία πλευρά δείχνει την άλλη. Και έτσι, απόδοση ευθύνης πολύ απλά δεν υφίσταται. Ολο αυτό χάνεται στα γρανάζια μιας ατέλειωτης σειράς από καθρέφτες που μέσα από τον έναν βλέπεις την ευθύνη του άλλου. Ωσπου δεν βλέπεις την ευθύνη κανενός.

Η πανδημία ανέδειξε τραγικά την πολιτική παθογένεια αυτού του αυταρχικού εσκεμμένα ημιτελούς συστήματος όσο τίποτε άλλο μέχρι σήμερα. Εσκεμμένα όχι τώρα, όχι ειδικά για τον ιό, αλλά κατασκευασμένο έτσι ώστε η διάχυση της εξουσίας και της ευθύνης να εξυπηρετούν κατά περίπτωση. Αυτή η Ενωση α λα καρτ έδειξε τώρα όλα τα πραγματικά χαρακτηριστικά της που με τόσο κόπο προσπαθεί να αποκρύψει. Δυστυχώς όμως, οι πολίτες, έχουν ξεχάσει να ρωτάνε και να αμφισβητούν αυτή την πρωτοφανή ιδιόμορφη εξουσία, που κινείται στους διαδρόμους χωρίς φως.