Φλόγα και φθορά

Ο Μολιέρος συμπυκνώνει εν πολλοίς το θέατρο. Κι αυτό γίνεται αντιληπτό σε κάθε επαφή με το έργο ή την προσωπικότητά του. Σαν να τα γεύτηκε όλα, κι απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη.

Ο ρώσος συγγραφέας Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ (1891-1940) ανήκει στη χρυσή γενιά του 20ού αιώνα με κορυφαία, πλάι στον «Μολιέρο», τα θεατρικά του «Ο μετρ και η Μαργαρίτα» και «Καρδιά σκύλου». Ωστόσο το ελεύθερο πνεύμα του ήρθε συχνά σε αντιπαράθεση με το σοβιετικό καθεστώς, γεγονός που οδήγησε τα έργα του σε απαγόρευση.

Με τον υπότιτλο «Εταιρεία υποκριτών» (που ήταν ωστόσο ο πρώτος τίτλος), ο «Μολιέρος» του καταπιάνεται με τα τελευταία χρόνια του κορυφαίου γάλλου δραματουργού. Ο Μπουλγκάκοφ ξεκίνησε να το γράφει το 1929 αλλά λόγω λογοκρισίας το ανέβασε τελικά τον Φεβρουάριο του 1936, ακριβώς πριν από 85 χρόνια.

Στο έργο διαχειρίζεται τον μύθο μέσα από το δίπολο του ανθρώπου και του θεατρανθρώπου, εστιάζοντας παράλληλα στο τρίγωνο εξουσίας, Εκκλησίας και τέχνης. Επί σκηνής συναντώνται ο βασιλιάς Λουδοβίκος 14ος, ο Αρχιεπίσκοπος Παρισίων, Μαρκήσιος ντε Σαρόν και ο Ζαν-Μπατίστ Ποκλέν, δηλαδή ο Μολιέρος – μαζί με τον θίασό του. Στην πλοκή εντάσσονται τόσο η προσωπική ζωή, ο έρωτας και οι σχέσεις του Μολιέρου με τους ηθοποιούς του όσο και οι σχέσεις του με το Παλάτι – άλλοτε ευνοημένος και άλλοτε όχι – και την Εκκλησία, με την οποία βρισκόταν σε διαρκή σύγκρουση και πολεμική. Αλλωστε το έργο αποτελεί μια σαφή νύξη των σχέσεων του Μπουλγκάκοφ με το σοβιετικό καθεστώς και τον Στάλιν.

Ο Στάθης Λιβαθινός, ο οποίος και πρωτοσύστησε τον «Μολιέρο» το 2004 στο Εθνικό, με την τότε Πειραματική Σκηνή, επιστρέφει στο έργο και το σκηνοθετεί στην Κεντρική, αυτή τη φορά, με τον Σταμάτη Φασουλή στον ομώνυμο ρόλο. Με ξαναδουλεμένο το κείμενο της μετάφρασης από τον Λεωνίδα Καρατζά, η παράσταση διατηρεί και παραπέμπει σκηνογραφικά στην εποχή του Μολιέρου.

Η σκηνή πάνω στη σκηνή, το βασίλειο του γάλλου κωμοδιογράφου, τόπος παρασκηνιακός και τόπος δράσης, φιλοξένησε όλο το φάσμα των μικρών και μεγάλων καλλιτεχνών και σαλτιμπάγκων, αυλικών, πιστών και απίστων. Ο σκηνοθέτης επέλεξε την περιπαικτική, σχεδόν καρικατουρίστικη, ματιά του συγγραφέα πάνω στον ήρωά του. Ο Σταμάτης Φασουλής την ενσωμάτωσε παραδίδοντας έναν σχεδόν αρχετυπικό Μολιέρο ανάμεσα στη φλόγα και τη φθορά, τη γελοιότητα και το μεγαλείο, τον φόβο και την απελπισία. Ως το τραγικό ή και λυτρωτικό του τέλος επί σκηνής, ο υποκριτής-θεατράνθρωπος αναζητεί την τρέλα του έρωτα και της τέχνης του. Σε ισορροπία με τον αρμονικά ενορχηστρωμένο θίασο – ξεχώρισαν οι σταθεροί συνεργάτες του Λιβαθινού, Βασίλης Ανδρέου, Νίκος Καρδώνης, Αμαλία Τσεκούρα, η μορφή και το τάλαντο του Μολιέρου επιβεβαίωσαν τη διαχρονία τους.

Ηταν τελικά μια δύσκολη πρεμιέρα: Οχι μόνον γιατί λόγω Live streaming στέρησε, σε κάποιες στιγμές τουλάχιστον, τη «μεγάλη εικόνα» που προσφέρει το ζωντανό θέατρο, οι οποίες και έλειψαν από τη συγκεκριμένη παράσταση. Αλλά και γιατί συνέπεσε με την παραίτηση του καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού.