Τα εις -αζ σημαντικά

Μιας και αδικαιολόγητα, αλλά όχι ίσως και ανεξήγητα, ξανάνοιξε πρόσφατα η συζήτηση για τις ξενικής προέλευσης λέξεις, θα αναφερθώ σε μια ειδικότερη κατηγορία. Τις λέξεις με τη γαλλικής προέλευσης κατάληξη «αζ», ομαλότατα πλέον ενταγμένες στη νέα ελληνική κοινή.

Αλήθεια, τι θα μπορούσε να αντικαταστήσει τη λέξη ρεπορτάζ; Πώς θα έλεγε ο εκφωνητής της τηλεόρασης που σήμερα λέει «Ελα Κώστα, δώσε μας το ρεπορτάζ» ή «Το σχετικό ρεπορτάζ έχει η… »; Αμ εκείνο το μακιγιάζ; Κι αυτό, πολύ δύσκολα το βλέπω να μπορεί να αντικατασταθεί. Ασε που έχει και πολύ βολικά παράγωγα, όπως μακιγιάρω, μακιγιαρισμένος, αμακιγιάριστη κ.ά.

Ας πάμε όμως και στα πιο καλλιτεχνικά. Διανοείται κανείς να χρησιμοποιήσει άλλη λέξη από το μοντάζ όταν μιλάει για κινηματογράφο, αλλά και γενικότερα και για κάποια μορφή φιλμ, βίντεο κ.λπ.; Ασε που κι εδώ έχουμε χρήσιμα (αναντικατάστατα, θα έλεγα) παράγωγα: μοντάρω, μονταρισμένο, μονταζιέρα κ.ά.  Αλλά και στα εικαστικά, δεν έχουμε ενσωματώσει και αφομοιώσει εδώ και χρόνια έννοιες (για την ακρίβεια, τεχνικές) όπως το κολάζ, το φροτάζ ή το ασαμπλάζ;

Δυο άλλες αλλοδαπής προέλευσης λέξεις που χρησιμοποιούμε ευρύτατα είναι το σαμποτάζ και το μποϊκοτάζ. Για το σαμποτάζ, βέβαια, υπάρχει ο όρος δολιοφθορά, χωρίς ωστόσο η ελληνική λέξη να έχει το εύρος της «εισηγμένης». Και βέβαια, ποιο ελληνοπρεπές ρήμα θα μπορούσε να αντικαταστήσει το σαμποτάρω; Δολιοφθορεύω; Οσο για το μποϊκοτάζ, είχε προταθεί παλαιότερα ο όρος απαγόρασμα που, εκ πρώτης όψεως τουλάχιστον, δεν τον λες και άσχημο. Ομως, εκτός από τη δυσκολία στη χρήση του («θα σου κάνω απαγόρασμα»;), τι γίνεται και πάλι με το τόσο χρήσιμο ρήμα μποϊκοτάρω;

Επιδόρπιο

Το σαμποτάζ προέρχεται ίσως από τα ξυλοπάπουτσα (sabots) που τον 19ο αιώνα εργάτες λέγεται ότι έριχναν στα γρανάζια των μηχανών. Οσο για το μποϊκοτάζ, αυτό προέρχεται από τον άγγλο λόρδο Μπόικοτ (Boycott), ο οποίος, όταν το 1879-80 επιχείρησε να κάνει έξωση σε ιρλανδούς αγρότες, εκείνοι – με πρωτοβουλία του Παρνέλ, ενός από τους πατέρες της ιρλανδικής ανεξαρτησίας – αρνούνταν ακόμα και να συνομιλούν μαζί του.